Các làng nghề gây ô nhiễm

Đó là thực trạng diễn ra tại làng Mẫn Xá, xã Văn Môn, huyện Yên Phong (tỉnh Bắc Ninh) nổi tiếng với ngành tái chế với hơn 300 hộ và gần 200 hộ kinh doanh phế liệu sắt thép. Vì phát triển làng nghề theo kiểu truyền thống nên việc ứng dụng công nghệ sản xuất hiện đại khá hiếm.

Trong nhiều năm qua, nhiều xưởng tái chế ở đây sử dụng hóa chất tách nhôm không đảm bảo quy trình tiêu chuẩn, công nghệ còn lạc hậu và không ứng dụng bất kỳ hệ thống xử lý nước thải nào. Và hậu quả sông Ngũ Khê trở thành con sông chết.

Tuy phát triển kinh tế theo mô hình làng nghề trong hàng chục năm qua với nguồn thu nhập ổn định nhưng tỷ lệ người mắc các bệnh về hô hấp cũng tăng lên đáng kể. Người dân cho hay, làng nghề xả thải liên tục, cả ngày lẫn đêm, khói bụi mù mịt như sương mù, chưa kể xe cộ ra vào tấp nập. Ngoài nước thải thì môi trường không khí ở đây cũng bị ô nhiễm đáng kể.

Ô nhiễm tại làng giấy Phong Khê.

Đó chỉ là một ví dụ điển hình về một trong số làng nghề ở Bắc Ninh gây ô nhiễm. Theo khảo sát, chất lượng môi trường của nhiều làng nghề cho thấy mức độ khá cao với chỉ tiêu SO2 vượt quá ngưỡng cho phép, nồng độ amoni vượt quá 6 lần. Tuy tình trạng ô nhiễm diễn ra trong thời gian dài ảnh hưởng lớn đời sống con người và chất lượng môi trường nhưng vẫn chưa có biện pháp xử lý theo hướng bền vững để xử lý chất thải ô nhiễm vì còn gặp nhiều vướng mắc khó xử lý.

Bên cạnh những tác hại từ nước thải, khí thải thì việc xử lý rác thải tại các làng nghề còn diễn ra nhỏ lẻ, tự phát, tự thu gom, tiêu hủy hoặc đốt gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Trong đó, việc đốt rác thải tại làng nghề Văn Môn phát sinh nhiều khói bụi, mùi khét khiến cuộc sống của người dân khu vực lân cận cũng chịu tác động theo.

Ô nhiễm vẫn kéo dài dai dẳng

Đó là do ô nhiễm diễn ra lâu năm vì chưa thực hiện việc quy hoạch đầy đủ khu sản xuất tập trung làng nghề chưa đồng bộ. Xử lý rác thải sinh hoạt tại làng nghề Văn Môn phải chờ lò đốt rác tập trung ở thị trấn nhưng chỉ xử lý được một phần. Không chỉ riêng làng nghề Văn Môn mà hầu như ô nhiễm môi trường và xử lý rác thải còn gặp nhiều khó khăn.

Môi trường không khí tại một số làng nghề bị ô nhiễm nặng do nồng độ bụi, khí thải, tiếng ồn từ các xưởng sản xuất và các hoạt động vận tải. Số liệu quan trắc môi trường trong các làng nghề sản xuất sắt thép và giấy cho thấy, nồng độ bụi, khí độc (khí thải, hơi hóa chất…) cao hơn mức cho phép; Nhiệt độ không khí trong làng cao hơn mức tự nhiên từ 2 - 5oC. Tại các xưởng đúc và cán thép, nhiệt độ khu vực làm việc cao hơn nhiệt độ tự nhiên từ 8 - 10oC, nồng độ khí độc rất đậm đặc. Tại các khu dân cư, tiếng ồn thường xuyên ở mức 90 &pide; 110 dBA.

Nguồn nước tại các làng nghề Phong Khê, bún bánh Khắc Niệm, giấy Phú Lâm đều có biểu hiện ô nhiễm BOD5, COD, Amoni... có những mẫu vượt QCVN cho phép hàng chục lần. Điển hình, tại làng nghề Phong Khê, hàm lượng BOD5 vượt QCVN (QCVN 08:2008/BTNMT) 23,7 lần; Làng nghề Đa Hội, hàm lượng Amoni cao hơn 4 lần; Làng nghề Đại Bái, hàm lượng BOD5 cao hơn 18,6 lần, COD cao hơn QCVN 18 lần; Làng nghề Văn Môn, hàm lượng Amoni cao hơn QCVN 51,4 lần... Nguyên nhân là do nước thải của các cơ sở sản xuất không được xử lý mà xả thải trực tiếp vào hệ thống thủy nông. Chất lượng nước ngầm cũng bị ô nhiễm nghiêm trọng. Cụ thể, tại làng nghề Phong Khê cũng đã bị ô nhiễm và có chiều hướng gia tăng, hàm lượng Mn cao hơn QCVN 5,9 lần, hàm lượng Amoni cao hơn QCVN 6,1 lần; Làng nghề Đồng Kỵ, hàm lượng sắt cao hơn QCVN 3,5 lần, hàm lượng Amoni cao hơn QCVN 7,6 lần...

Về chất thải rắn, toàn bộ lượng chất thải rắn được thu gom, xử lý tại khu vực trũng như ao, hồ, ven sông bằng phương pháp đốt thông thường, gây ô nhiễm môi trường. Mặt khác, việc đốt chất thải công nghiệp trong điều kiện nhiệt độ thường có thể phát sinh khí dioxin/furan, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của nhân dân khu vực xung quanh. Bên cạnh đó, diện tích nước mặt (ao, hồ, kênh mương…) và đất canh tác đang bị lấp dần bởi chất thải, một số ao nuôi cá có hiện tượng cá bị chết hàng loạt do nước thải sản xuất.

Để giải quyết triệt để vấn đề ô nhiễm môi trường, góp phần đẩy mạnh phát triển nền kinh tế, thời gian tới, Bắc Ninh sẽ tập trung thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm: Hoàn thiện cơ chế, chính sách về bảo vệ môi trường làng nghề; Tạo điều kiện, hỗ trợ các làng nghề nâng cấp cơ sở hạ tầng, đặc biệt là các làng nghề truyền thống theo quy định tại Khoản 3, Điều 2, Nghị quyết số 19/2011/QH13 của Quốc hội. Đồng thời, cụ thể hóa trách nhiệm của các Sở, ngành và UBND các cấp trong công tác quản lý làng nghề, quản lý các đối tượng sản xuất trong làng nghề và bảo vệ môi trường làng nghề; Tăng cường công tác truyền thông, đào tạo và nâng cao năng lực bảo vệ môi trường làng nghề cho cán bộ các cấp làm công tác quản lý môi trường. Từ đó, đề ra kế hoạch, biện pháp xử lý ô nhiễm, vận động các làng nghề áp dụng công nghệ sản xuất tiên tiến, thân thiện với môi trường.

Bài và ảnh Bình Nguyên