Ngược dòng thời gian để trở về với làng quê nơi tôi sinh sống, khi hết thảy các hộ dân trong làng đều nghèo, thậm chí đến cái ăn còn thiếu đói triền miên, nên dịp Tết trung thu cha mẹ không thể có tiền mà mua cho các con đồ chơi đủ loại như bây giờ. Dẫu không được cha mẹ mua cho đồ chơi, nhưng tôi và lũ trẻ đồng trang lứa trong xóm luôn có kế hoạch làm các loại đồ chơi đơn sơ, gọi là có, để góp vui trong đêm hôm rằm. Khi trung thu sắp tới, ngoài giờ học ở trường, hay xong việc nhà là bọn trẻ chúng tôi lại tụ tập để bàn chuyện sẽ thiết kế, làm những món đồ chơi gì! Có thể mỗi năm chúng tôi lại biến tấu ra thêm vài món đồ chơi mới học được từ phim ảnh, sách báo, hay sự sáng tạo của một đứa nào đó trong nhóm, nhưng thường thì mấy món đồ chơi truyền thống như: Đèn ông sao, đèn kéo quân, mặt nạ... thì mùa trung thu nào cũng luôn phải có! Ngày trước, nguyên vật liệu để làm đồ chơi cũng hiếm, nên để làm được các món đồ chơi là cả một vấn đề không hề giản đơn chút nào. Vi dụ như làm đèn ông sao, chúng tôi phải chặt tre về chẻ, vót nan sau đó ghép làm khung ông sao vàng năm cánh. Giấy báo, hoặc giấy trắng xé từ vở viết, sau đó mua phẩm về nhuộm thành giấy màu các loại để dán bao phủ khung tre hình ngôi sao vàng. Còn tua rua buộc nơi đầu của những cánh sao chúng tôi kiếm giấy bạc ở những bao thuốc lá, sau đó dùng kéo cắt từng rua nhỏ...

Nói chung là để làm nên được cho mỗi đứa chỉ một chiếc đèn ông sao thôi thì cả nhóm cũng phải làm hết cả nhiều buổi, và tốn rất nhiều công sức. Hay như chiếc đèn kéo quân cũng vậy, nguyên vật liệu chính phải có một cán dài để treo lồng đèn, thường chúng tôi chọn làm bằng tre, hoặc cây muồng cho nhẹ. Còn lồng đèn với khung tre, bao xung quanh 4 mặt là giấy màu, bọn chúng tôi cũng phải thiết kế sao cho khi đặt nến phía trong để đốt thì lửa không bắt vào giấy màu gây cháy đèn... Khi còn nhỏ và bắt đầu làm đồ chơi, do chưa có nhiều kinh nghiệm nên sản phẩm làm ra đều xấu xí, không đẹp mắt một chút nào. Thế nhưng, những năm lớn thêm chút xíu, kinh nghiệm đã có, vì thế món đồ chơi nào làm ra cũng đẹp chẳng kém các món đồ chơi mua ngoài chợ mà người lớn sản xuất hàng loạt để bán.

Bọn trẻ chúng tôi ngày ấy chủ yếu vui Tết trung thu với các món đồ chơi tự làm, còn các loại bánh trái, hoa quả để bày cỗ đêm trăng rằm thì thiếu thốn vô cùng, vì.. nghèo! Trẻ con thời bây giờ, được mẹ cha mua cho đủ các loại bánh kẹo, hoa quả, thậm chí là đồ nhập ngoại đắt tiền để bày cỗ trung thu, còn bọn trẻ quê chúng tôi ngày xưa trong mâm cỗ trông trăng chỉ toàn là “cây nhà lá vườn”, chỉ có một vài cái bánh nướng, bánh dẻo nho nhỏ cùng mấy loại quả được hái từ vườn nhà của các gia đình góp lại. Nhà thì góp vài quả bưởi, nhà mang tới đêm phá cỗ vài chục quả hồng, dăm quả ổi, nải chuối... Những nhà không có cây ăn quả thì họ mang ngô, gạo nếp đi nổ thành bỏng để mang tới góp vui cho các cháu đón Tết trung thu. Sau đó, bánh trung thu được cắt chia ra cho mỗi đứa 1 miếng bé xíu ăn chỉ gọi là “nếm” trông đến thèm. Nước uống là nước lá vối, hay nước chè lá tươi…

Những đêm phá cỗ trông trăng của một thời ấu thơ chúng tôi dẫu nghèo khó, thiếu thốn về vật chất thật nhưng không khí vô cùng vui nhộn. Niềm vui háo hức, mong chờ trung thu từ khi bắt tay vào làm đồ chơi, tới buổi cận kề chuẩn bị quà bánh, hoa quả để làm cỗ và nhất là đến chính đêm hôm rằm, trẻ con trong xóm, trong làng đều vỡ òa cảm xúc vui sướng khi được cùng nhau tụ hội tại sân kho của hợp tác xã ngồi quây quần trên những chiếc chiếu để phá cỗ. Trước khi ngồi quây quần ăn uống và ngắm trăng thường có chương trình văn nghệ vui nhộn với nhiều tiết mục múa hát, diễn kịch do chính lũ trẻ nhỏ chúng tôi tham gia, người lớn còn góp vui đóng vai phụ họa...

Tôi còn nhớ, có một lần đêm trung thu, xã tôi có tổ chức thi bé khỏe bé đẹp dành cho các bé cả trai lẫn gái có độ tuổi từ 4-7 tuổi, giải thưởng được tặng bằng... bánh nướng, bánh dẻo! Đêm rằm trung thu còn là dịp để xã tuyên dương học sinh đạt học sinh xuất sắc, tiên tiến, rất ý nghĩa. Giải thưởng dành cho các em học giỏi, tiên tiến ngoài 1 chiếc bánh nướng, 1 bánh dẻo ra thì mỗi em còn nhận được hơn chục cuốn vở viết, cả bút bi để chuẩn bị cho mùa khai trường chuẩn bị bắt đầu... Trong những năm học cấp 1 và cả lên cấp 2, tôi từng vinh dự được nhận quà trong những đêm phá cỗ trông trăng như vậy.

Thời gian qua đi, nghĩ về tuổi ấu thơ nghèo khó nhưng rất vui với vô vàn kỷ niệm thân thương ấy, lòng tôi lại dâng cảm xúc, hoài niệm về ký ức. Tết trung thu nay sắp về, tâm hồn tôi lại nôn nao nỗi nhớ trung thu xưa!

Bài và ảnh: Trịnh Viết Hiệp