Về miền quê Nghệ An giữa ngày hè oi ả, trong cái nóng như thiêu đốt và gió Lào bỏng rát, người ta vẫn dễ dàng tìm thấy khung cảnh làng quê tươi mới thanh bình. Sắc hoa rực rỡ cùng với cây xanh rợp mát như làm dịu đi phần nào thời tiết khắc nghiệt nơi đây.

Trước năm 2010 chỉ có khoảng 50% số hộ được cung cấp nước sạch, nhiều khu vực sản xuất không đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, chất thải, nước thải, phân gia súc đổ trực tiếp ra sông suối, ven đường, tỷ lệ hố xí hợp vệ sinh chỉ chiếm 28 -30%. Chưa kể hậu quả của tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất; vứt bao bì bừa bãi.

Xác định tiêu chí môi trường là chỉ tiêu “mềm” nhằm góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống theo hướng văn minh, tỉnh Nghệ An đã thực hiện đồng bộ các giải pháp, kết hợp lồng ghép các chương trình để triển khai các mô hình bảo vệ môi trường, góp phần hoàn thành tiêu chí số 17 trong Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM.

Ngoài quyết định quy hoạch quản lý chất thải rắn đến năm 2020 và chỉ thị tăng cường công tác quản lý nhà nước về chất thải rắn trên địa bàn tỉnh, UBND tỉnh đã giao Sở Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá thực hiện tiêu chí số 17 “Môi trường và an toàn thực phẩm”, đồng thời đưa xây dựng hạ tầng bảo vệ môi trường vào công tác quy hoạch NTM.

Song song với các văn bản chỉ đạo, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh dưới nhiều hình thức như họp thôn, đến tận nhà tuyên truyền, phổ biến qua phương tiện thông tin đại chúng, hội thảo, hội nghị… đã làm thay đổi nhận thức và hành động của người dân. Đến nay toàn tỉnh đã ghi nhận nhiều cách làm hay, sáng tạo.

Hàng loạt tuyến đường tự quản được gắn biển “Đoạn đường thanh niên”, “Đoạn đường Hội Phụ nữ”… đã được trồng hoa thay thế cho những bãi rác thải tự phát trước kia. Định kỳ, các Hội đều tích cực ra quân dọn dẹp vệ sinh, chăm sóc tuyến đường. Hiện mô hình này đã được nhân rộng trên khắp địa bàn toàn tỉnh, làm thay đổi hoàn toàn diện mạo nông thôn.

Ai về miền quê xã Hưng Tân (huyện Hưng Nguyên) sẽ không khỏi ấn tượng với phong trào Tiếng kẻng sạch từ nhà ra ngõ. Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã, Bà Phan Thị Thuận cho hay: “Cứ vào mỗi sáng sớm, khi tiếng kẻng vang lên, bà con nhân dân không ai bảo ai, đều bắt tay vệ sinh môi trường từ trong nhà ra ngoài ngõ”. Nhờ làm tốt công tác vệ sinh môi trường nên ở Hưng Tân, ngoài nét tươi mới, hiện đại của những con đường bê tông, người dân còn cảm nhận rõ bầu không khí trong lành, thoáng đãng của một vùng quê dung dị.

Là huyện được chọn làm điểm trong xây dựng NTM, tiêu chí môi trường huyện Nam Đàn đã thực hiện được nhờ mô hình khu dân cư “Sáng - xanh - sạch - đẹp”. Hưởng ứng phong trào này, đến nay xã Nam Nghĩa (huyện Nam Đàn) đã có 100% hộ gia đình tự nguyện ký cam kết tự quản bảo vệ môi trường; 100% hộ gia đình trong xóm có bể chứa nước mưa; 100% người dân sử dụng nước sạch trong sinh hoạt; 100% gia đình có nhà vệ sinh, trong đó 85% hộ có nhà vệ sinh tự hoại; 75% gia đình đưa công trình chuồng trại chăn nuôi ra xa cách nhà ở tối thiểu 10m.

Nhiều hộ dân đóng góp kinh phí, chỉnh trang đường làng ngõ xóm, khơi thông cống rãnh, hợp đồng thu gom rác thải tập trung và tự nguyện mua thùng rác, đặt đúng nơi quy định. Mô hình khu dân cư “Sáng - xanh - sạch - đẹp” đã góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn toàn huyện.

Bên cạnh đó, chương trình còn phối hợp với Đoàn Thanh niên phát huy tinh thần xung kích của tuổi trẻ phát động các phong trào “Ngày chủ nhật xanh”, ra quân dọn dẹp, thu gom rác thải làm sạch môi trường. Phong trào “5 không, 3 sạch” của Hội Phụ nữ, phong trào “Xây dựng miền quê đáng sống” nhấn mạnh vào tâm lý yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc… được người dân hưởng ứng tích cực.

Công tác bảo vệ môi trường ở các cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn ngày càng được chú trọng, các cơ sở sản xuất kinh doanh cũng thực hiện tốt việc lập phương án bảo vệ môi trường và ký cam kết hàng năm với chính quyền cơ sở. Số cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn nông thôn đạt tiêu chuẩn về môi trường tăng, tình trạng xả thải trực tiếp ra môi trường từng bước được hạn chế, nghĩa trang được quy hoạch ngăn nắp. Thành quả này có được là nhờ nỗ lực của toàn thể bộ máy quản lý và người dân địa phương trong việc thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng Nông thôn mới.

Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển, sức ép về môi trường ngày càng lớn nên để đạt được tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM sẽ còn nhiều thử thách. Đặc biệt đối với các xã đã đạt chuẩn, tiêu chí môi trường rất dễ đi xuống. Vì vậy trong thời gian tới, Nghệ An cần đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền, thắt chặt công tác quản lý, các địa phương cần có quy ước chặt chẽ hơn để nâng cao nhận thức và hành động của người dân đối với môi trường, khi mà vấn đề ô nhiễm môi trường đang ngày càng nhức nhối, báo động.

Bài, ảnh: Chu Thị Tuyết Trinh