Đây được xem là bước đi chiến lược trong tiến trình xanh hóa ngành nông nghiệp, hướng tới phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu. Ảnh minh họa.

Giảm 15% phát thải khí nhà kính, hướng tới nông nghiệp xanh

Theo Đề án, ngành trồng trọt phấn đấu giảm tối thiểu 15% lượng phát thải khí nhà kính so với năm 2020. Mỗi tỉnh, thành phố sẽ triển khai từ 1–2 mô hình sản xuất giảm phát thải phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời phát triển mô hình có khả năng tạo tín chỉ carbon đáp ứng yêu cầu các tổ chức quốc tế.

Tín chỉ carbon là chứng chỉ có thể giao dịch, cho phép người nắm giữ quyền phát thải một tấn CO₂ hoặc các loại khí nhà kính khác. Theo thống kê kiểm kê gần nhất, nông nghiệp phát thải khoảng 116 triệu tấn CO₂e, chiếm hơn 25% tổng phát thải của Việt Nam. Trong đó, hoạt động trồng lúa, bón thừa phân đạm và đốt rơm rạ chiếm tới 80% lượng phát thải toàn ngành.

Thực tế, thời gian qua nhiều mô hình canh tác giảm phát thải đã được triển khai, đặc biệt trong sản xuất lúa. Chương trình phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp với các giải pháp như quản lý dinh dưỡng hợp lý, tưới ngập khô xen kẽ (AWD) giúp giảm khí metan 30–45%, tiết kiệm nước 20–30% và tăng thu nhập cho nông dân từ 10–20%.

Đối với cây sắn, các chuyên gia khuyến nghị luân canh với cây họ đậu, tận dụng phân hữu cơ và phế phụ phẩm để duy trì độ ẩm và độ phì đất. Với cây mía, việc tăng tỷ lệ che phủ, tưới tiết kiệm, tái canh vùng già cỗi cũng góp phần giảm phát thải và nâng cao năng suất.

Hoàn thiện hệ thống đo lường và tiêu chuẩn

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, mục tiêu lâu dài là hình thành chuỗi giá trị nông sản “các-bon thấp”, vừa nâng cao năng suất, vừa mở rộng nguồn thu từ tín chỉ carbon, tạo động lực kinh tế cho nông dân và doanh nghiệp. Ảnh minh họa.

Một trong những thách thức lớn hiện nay là hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định (MRV) chưa được chuẩn hóa, gây khó khăn trong việc xác nhận và thương mại hóa tín chỉ carbon. Hiện mới có hướng dẫn kỹ thuật cho cây lúa, trong khi các cây trồng khác như sắn, mía, cà phê chưa có quy trình thống nhất.

Thiếu tiêu chuẩn quốc gia về “trồng trọt giảm phát thải” khiến việc lập kế hoạch, chứng nhận và tham gia thị trường carbon gặp nhiều trở ngại. Vì vậy, Đề án xác định nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thiện hệ thống MRV, đồng thời xây dựng ít nhất 5 gói kỹ thuật giảm phát thải cho cây trồng chủ lực, đào tạo khoảng 3.000 cán bộ kỹ thuật, khuyến nông, nông dân và doanh nghiệp trong cả nước.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã triển khai hiệu quả mô hình trồng trọt giảm phát thải. Brazil đặt mục tiêu giảm 1 tỷ tấn CO₂e vào năm 2030 thông qua luân canh ngô – đậu tương, kết hợp phát triển cỏ và chăn nuôi, giúp duy trì độ che phủ đất và cân bằng hệ sinh thái.

Tại Thái Lan, một số hợp tác xã trồng lúa giảm phát thải đã bán tín chỉ carbon trên thị trường tự nguyện từ năm 2023 với mức giá 5–7 USD mỗi tấn CO₂e, tạo nguồn thu mới cho nông dân.

Việt Nam được đánh giá có tiềm năng lớn trong phát triển thị trường carbon nông nghiệp. Theo ước tính, nguồn thu từ bán tín chỉ carbon có thể đạt 1,9 tỷ USD/năm, tương đương 0,3% GDP, nếu áp dụng mức giá 47 USD/tín chỉ và bán 70% tín chỉ ra thị trường quốc tế.

Ở các kịch bản giá thấp hơn – 20,5 USD hoặc 33,8 USD/tín chỉ – nguồn thu dự kiến vẫn đạt 600 triệu USD đến 1,2 tỷ USD/năm, trong đó phí giao dịch 2% có thể đóng góp khoảng 10,4 triệu USD cho ngân sách Nhà nước.

Đề án Phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao và phát thải thấp, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt cuối năm 2023, là minh chứng rõ ràng cho định hướng này. Dự kiến đến năm 2025, 12 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long sẽ trồng 180.000 ha lúa phát thải thấp và thí điểm cấp tín chỉ carbon cho các vùng đạt chuẩn.

Đến năm 2030, diện tích này sẽ mở rộng thêm 820.000 ha, với sản lượng 24–25 triệu tấn lúa/năm, chiếm hơn 50% sản lượng cả nước và trên 90% lượng gạo xuất khẩu.

Với tầm nhìn đến năm 2050, Việt Nam kỳ vọng xây dựng nền nông nghiệp trung hòa carbon, trong đó ngành trồng trọt trở thành lĩnh vực tiên phong. Khi đó, mỗi mô hình sản xuất không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường, giảm phát thải và nâng cao hình ảnh nông sản Việt trên thị trường toàn cầu.