Quá trình sản xuất, chế biến gỗ tại làng nghề mộc Thanh Lãng (Bình Xuyên) đã xả thải ra môi trường
lượng lớn bụi gỗ,gây ảnh hưởng tới môi trường xung quanh. Ảnh: Hải Nam

Chất thải của các làng nghề gồm nhiều chủng loại khác nhau, phụ thuộc vào nhiều nguồn phát sinh, ngày càng gia tăng về số lượng, đa dạng và phức tạp về thành phần như túi ni lông, chai lọ thủy tinh, nhựa, bao bì đựng nguyên vật liệu, cao su, bụi gỗ, dầu mỡ đã qua sử dụng, thậm chí cả ô nhiễm tiếng ồn...

Theo số liệu thống kê của cơ quan chuyên môn, lượng chất thải ở khu vực làng nghề trong toàn tỉnh khoảng 430 tấn/ngày đêm.

Tuy nhiên, việc thu gom, xử lý chỉ đạt từ 50 - 60%, chủ yếu bằng phương pháp đốt, chôn lấp thông thường, nước thải rỉ ra, ngấm xuống lòng đất làm suy giảm chất lượng nguồn nước ngầm, khiến cho việc sử dụng nguồn nước ngầm phục vụ cho sinh hoạt và sản xuất của người dân gặp nhiều khó khăn.

Thực trạng chất thải rắn phát sinh ở các làng nghề ngày càng gia tăng và phức tạp. Trong khi vấn đề thu gom, vận chuyển, xử lý và tiêu hủy chất thải rắn đã và đang trở thành một bài toán khó đối với các địa phương trong tỉnh.

Để giúp các địa phương tháo gỡ khó khăn trong xử lý ô nhiễm môi trường làng nghề, thời gian qua, HĐND và UBND tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế hỗ trợ, chỉ đạo các cấp, ngành, địa phương hỗ trợ các cơ sở sản xuất đầu tư xây dựng, lắp đặt hệ thống xử lý chất thải.

Tuy nhiên, việc triển khai hỗ trợ gặp nhiều khó khăn do không nhận được sự ủng hộ của các cơ sở sản xuất, hộ gia đình ở làng nghề do việc đầu tư lắp đặt và vận hành hệ thống xử lý chất thải sẽ làm tăng chi phí sản xuất, tăng giá thành sản phẩm dẫn đến khó cạnh tranh.

UBND tỉnh đã chỉ đạo quy hoạch thành lập 16 cụm công nghiệp, làng nghề sản xuất tập trung với tổng diện tích quy hoạch là 344 ha để từng bước di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư nhưng đến nay, việc di dời các cơ sở sản xuất gặp rất nhiều khó khăn, chưa hoàn thành theo đúng kế hoạch.

Làng nghề gây ô nhiễm môi trường là vấn đề “muôn thủa”, mỗi làng nghề lại có “cách thức” gây ô nhiễm khác nhau.

Ông Lưu Văn Thuyết, Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường, huyện Bình Xuyên cho biết: Trên địa bàn huyện có 2 làng nghề truyền thống là gốm Hương Canh và mộc Thanh Lãng.

Đối với làng nghề mộc Thanh Lãng, có nhiều nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường như bụi gỗ mịn, hơi xăng, hơi dung môi.

Nguồn phát sinh chủ yếu là ở các công đoạn cắt xẻ, pha gỗ nguyên liệu và công đoạn đánh bóng, gia công bề mặt…

Ngoài ra, trong quá trình vận chuyển nguyên liệu cũng phát sinh bụi. Lượng bụi từ các máy cưa xẻ có kích thước lớn thường dễ lắng nên cũng dễ xử lý; bụi từ các máy chà, máy đánh giấy ráp có kích thước nhỏ, dễ phân tán nên đây là nguồn gây ô nhiễm lớn nhất đối với môi trường.

Bên cạnh đó, tiếng ồn do các máy công nghiệp gây ra tương đối lớn, cũng ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống, sức khỏe của người dân nơi đây.

Chất thải rắn phát sinh hầu hết là gỗ thừa, có thể tận dụng bán cho các cơ sở thu mua, ước tính mỗi ngày làng mộc Thanh Lãng thải ra 11 tấn.

Ngoài chất thải rắn từ gỗ, tại đây còn có nhiều nguồn gây ô nhiễm nghiêm trọng hơn như các chất hóa học để tẩy sản phẩm gỗ, lọ đựng keo cồn, giẻ đánh sơn, sơn thừa thường được đốt hoặc xả trực tiếp ra hệ thống thoát nước thải, gây ô nhiễm đất và nguồn nước.

Để giải bài toán về môi trường nói chung, môi trường nơi làng nghề nói riêng, thời gian qua, chính quyền thị trấn Thanh Lãng đã đề ra nhiều giải pháp quyết liệt nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Tích cực đầu tư, nâng cấp hệ thống cống rãnh, bảo đảm dòng chảy thông suốt. Các tổ dân phố đều thành lập đội dọn vệ sinh, thường xuyên tuyên truyền vận động người dân nâng cao ý thức tự giác, tham gia bảo vệ môi trường.

Đồng thời, yêu cầu các doanh nghiệp sản xuất lớn có phương án xử lý chất thải ngay tại cơ sở, không làm ảnh hưởng tới môi trường xung quanh.

Triển khai ký cam kết giữ gìn vệ sinh, bảo vệ môi trường đến từng hộ gia đình, cá nhân hoạt động sản xuất, đặc biệt là các hộ làm nghề dọc đường trục chính không cưa xẻ, phun sơn ngoài vỉa hè, lòng đường; không sử dụng quạt thổi trực tiếp bụi gỗ, bụi sơn ra ngoài đường.

Thành lập 11 tiểu ban chỉ đạo tổ thu gom thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường ở các tổ dân phố…

Riêng đối với nghề gốm, chất thải phát sinh chủ yếu là mảnh gốm vỡ, chai lọ đựng chất làm nền, xỉ than, các sản phẩm nung hỏng.

Các sản phẩm này được thu gom, tái sử dụng hoặc tận dụng để tôn nền đất. Nước để sản xuất hầu như chỉ để nhào trộn đất với lượng vừa đủ vì vậy không phát sinh nước thải.

Tuy nhiên, hiện nay phần lớn các lò nung tại Hương Canh vẫn sử dụng củi và than đá, phương thức sản xuất thô sơ, quy mô nhỏ, khói bụi than xả thải nhiều nên cũng ảnh hưởng đến môi trường xung quanh.

Hiện địa phương đang tích cực vận động các hộ làm nghề chuyển đổi sang dùng lò nung bằng khí gas và điện…

Không chỉ có làng nghề mộc, nghề gốm, nhiều làng nghề khác cũng gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Theo tìm hiểu của phóng viên, hiện nay làng nghề Tề Lỗ, huyện Yên Lạc có trên 300 cơ sở chuyên “xẻ thịt” các loại xe cơ giới.

Các phụ kiện như cao su, săm lốp, nhựa, dầu nhớt phế thải không thể tái chế được sẽ phải đốt, xả thải trực tiếp ra môi trường đã ảnh hướng lớn đến đời sống sinh hoạt của người dân nơi đây.

Ngoài những hộ đã được quy hoạch vào cụm công nghiệp Tề Lỗ, vẫn còn nhiều hộ đang loay hoay tìm bãi tập kết.

Mặc dù xã đã có 2 bãi rác thải tập trung rộng 2.400m2 nhưng việc thu gom và xử lý rác thải triệt để của địa phương vẫn đang gặp rất nhiều khó khăn…

Để tháo gỡ khó khăn trong xử lý môi trường làng nghề, thời gian tới, UBND tỉnh chỉ đạo triển khai đề án, kế hoạch, phương án quản lý giảm thiểu ô nhiễm, phân loại, thu gom, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế, xử lý chất thải rắn trên địa bàn đã được phê duyệt.

Tiếp tục nâng cao trách nhiệm, có biện pháp tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, đồng thời tích cực tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ môi trường làng nghề để các hộ, cơ sở sản xuất trong làng nghề thực hiện, từng bước góp phần đảm bảo môi trường tại các làng nghề và nâng cao chất lượng hoạt động sản xuất.

Theo Thành An