Mỗi công đoạn đòi hỏi sự chính xác và phối hợp nhịp nhàng của những người thợ trẻ. Ảnh:ST

Lớn lên cùng tiếng búa, hơi than

Sinh ra tại làng nghề đúc đồng Thiệu Trung (Thanh Hóa) – vùng đất gắn với biểu tượng văn hóa Đông Sơn – Nguyễn Bá Quý có điều kiện thuận lợi để tiếp cận nghề từ rất sớm. Từ khi còn nhỏ, anh đã theo chân cha mẹ phụ giúp những công đoạn đơn giản như pha chế nguyên liệu, làm khuôn, rót đồng, làm nguội rồi chạm khắc, lên màu sản phẩm. Những thao tác tưởng như quen thuộc ấy dần “ngấm” vào anh lúc nào không hay, trở thành nền tảng cho niềm đam mê bền bỉ.

Anh Quý từng chia sẻ rằng chính việc chứng kiến sự vất vả, nhọc nhằn nhưng đầy tâm huyết của cha ông đã nuôi dưỡng trong anh ý chí theo nghề. “Với tôi, làm nghề không chỉ là thỏa đam mê mà còn là niềm tự hào, là trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trước thách thức của thời đại”, anh nói.

Con đường trở thành người thợ lành nghề của anh không hề bằng phẳng. Từ những ngày chập chững học nghề đến khi tự tay hoàn thiện sản phẩm, anh luôn có “người thầy đặc biệt” kề bên – đó chính là cha mình. Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Bá Châu truyền dạy cho con trai từng bí quyết, từ kỹ thuật cơ bản đến những công đoạn khó nhất như làm khuôn, thiết kế kiểu dáng, chạm khắc hoa văn. Bởi theo ông, hình dáng và họa tiết chính là “linh hồn” của sản phẩm, thể hiện tài năng và chiều sâu văn hóa của người thợ.

Nhờ sự chỉ bảo nghiêm khắc ấy, cộng với tinh thần ham học hỏi, khi mới ngoài 20 tuổi, Nguyễn Bá Quý đã tự tay đúc thành công chiếc trống đồng hoàn chỉnh đầu tiên của riêng mình. Đó không chỉ là cột mốc nghề nghiệp mà còn là bước khởi đầu cho hành trình dài gìn giữ và phát huy tinh hoa truyền thống.

Dấu ấn trống đồng Ngọc Lũ và khát vọng đổi mới

Sản phẩm đúc đồng hoàn thiện được trưng bày tại xưởng, góp phần quảng bá nghề truyền thống đến du khách và đối tác. Ảnh: ST

Không dừng lại ở việc kế thừa kỹ thuật gia truyền, Nguyễn Bá Quý còn chủ động tìm đến nhiều làng nghề khác, nghiên cứu sản phẩm cổ và tài liệu về nghề để mở rộng hiểu biết. Chính tinh thần cầu thị ấy đã giúp anh nhanh chóng khẳng định tên tuổi trong giới đúc đồng.

Khi gần 30 tuổi, anh được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam trao danh hiệu Thợ giỏi làng nghề; Hội Di sản Văn hóa Việt Nam tặng Bằng khen vì có thành tích trong bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Tuy nhiên, dấu ấn lớn nhất trong sự nghiệp của anh phải kể đến năm 2018, khi anh quyết tâm thực hiện phiên bản trống đồng Ngọc Lũ bằng phương pháp thủ công truyền thống với kích thước rất lớn.

Trống đồng Ngọc Lũ được xem là hiện vật tiêu biểu và đẹp nhất của văn hóa Đông Sơn, nổi bật với bố cục chặt chẽ, hoa văn tinh xảo và giá trị nghệ thuật cao. Sau hơn 6 tháng miệt mài, dồn trọn tâm huyết, Nguyễn Bá Quý đã hoàn thành phiên bản đặc biệt này. Công trình đã được Guinness Việt Nam xác lập kỷ lục là “người thực hiện phiên bản trống đồng Ngọc Lũ bằng phương pháp thủ công truyền thống lớn nhất Việt Nam”.

Thành công ấy không chỉ khẳng định tay nghề của một nghệ nhân trẻ mà còn góp phần tôn vinh giá trị văn hóa cổ truyền. “Tôi muốn góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị quý báu mà cha ông để lại”, anh bày tỏ.

Song song với việc bảo tồn, Nguyễn Bá Quý còn chú trọng phát triển nghề theo hướng hiện đại, thích ứng với nhu cầu thị trường. Cùng cha điều hành Công ty TNHH Đúc đồng truyền thống Đông Sơn Chè Đông, anh xây dựng xưởng sản xuất rộng hơn 2.700m², tạo việc làm ổn định cho 10–15 lao động địa phương với thu nhập từ 8–15 triệu đồng mỗi tháng. Năm 2021, nhiều sản phẩm trống đồng của doanh nghiệp được xếp hạng OCOP 4 sao, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Không ngại thay đổi, anh mạnh dạn cải tiến kỹ thuật, đầu tư thiết bị hỗ trợ nhưng vẫn giữ phương pháp cốt lõi thủ công truyền thống. Đồng thời, anh tận dụng nền tảng số để quảng bá và bán hàng trực tuyến, giúp sản phẩm đồng của Thiệu Trung tiếp cận khách hàng trong và ngoài nước.

Từ một thanh niên lớn lên giữa làng nghề, Nguyễn Bá Quý đã trở thành gương mặt tiêu biểu của lớp nghệ nhân trẻ dám nghĩ, dám làm. Ở anh hội tụ sự trân trọng truyền thống và khát vọng đổi mới, để tiếng búa, hơi than không chỉ vang vọng trong quá khứ mà còn tiếp tục ngân lên trong nhịp sống hiện đại.

Hành trình của Nguyễn Bá Quý cho thấy, truyền thống chỉ thực sự sống khi có những người trẻ tiếp nối bằng cả trái tim và trách nhiệm. Và trong ánh lửa lò đúc rực sáng mỗi ngày, người ta vẫn thấy thấp thoáng hình ảnh một thế hệ mới đang kiên trì giữ hồn văn hóa dân tộc.