Người dân tất bật làm đèn ông sao ở làng nghề Báo Đáp.

Làng Báo Đáp từ lâu đã nổi tiếng với nghề làm đèn ông sao thủ công truyền thống. Đây được xem là “thủ phủ” sản xuất đèn ông sao lớn nhất miền Bắc. Làng có khoảng 1.000 hộ dân, trong đó gần 300 hộ gắn bó với nghề làm đèn ông sao. Nghề làm đèn ông sao tuy là nghề phụ nhưng lại là nguồn thu nhập chính của nhiều gia đình trong làng.

Làng Báo Đáp từ cuối thế kỷ 19 là làng nghề làm hoa giả, sau đó theo nhu cầu của thị trường, làng nghề chuyển sang phát triển sản xuất đèn ông sao và hoa nhựa, hoa lụa.

Nghề làm đèn ông sao của làng Báo Đáp được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Hầu như mọi người trong làng, từ già đến trẻ, đàn ông hay phụ nữ, đều biết làm thứ đồ chơi dân gian truyền thống này.

Mỗi năm, làng Báo Đáp sản xuất hàng trăm nghìn chiếc đèn ông sao phục vụ thị trường trong và ngoài tỉnh. Không khí sản xuất nhộn nhịp nhất là từ tháng 5 đến tháng 8 âm lịch.

Vật liệu làm đèn khá đơn giản, gồm tre nứa, giấy bóng kính và xương cây đay làm cán. Đèn ông sao được người thợ tại Báo Đáp làm hoàn toàn thủ công từ công đoạn vót nan, tạo hình đèn từ nan tre, dán giấy bóng đã được trang trí màu sắc khác nhau và cuối cùng là vào vòng lửa định hình đèn.

Đèn ông sao Báo Đáp có đủ loại kích thước, từ loại nhỏ 15cm đến loại lớn 1m, giá bán dao động từ 5.000 đồng đến 100.000 đồng/chiếc., tuỳ theo kích cỡ. Sau khi trừ chi phí, người làm nghề có thu nhập 150.000- 200.000 đồng/người/ngày.

Theo người dân làng nghề, để làm ra một chiếc đèn ông sao hoàn chỉnh, người thợ phải chuẩn bị từ rất sớm và trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ.

Từ tháng Giêng, những gia đình làm nghề đã chuẩn bị dần các nguyên vật liệu để làm đèn ông sao, bắt đầu từ việc mua luồng, nứa từ Thanh Hóa về cắt thành từng đoạn rồi ngâm dưới ao. Sau khi ngâm đủ thời gian, nứa được vớt lên phơi khô, chẻ nhỏ để làm khung.

Thân cây đay dùng làm cán đèn cũng được nhuộm màu và phơi nắng thật khô, để đảm bảo cán đèn vừa chắc vừa nhẹ. Giấy bóng kính nhiều màu sắc cùng các nguyên liệu khác cũng được chuẩn bị trước, sẵn sàng cho mùa làm đèn.

Đến tháng 5 âm lịch, để kịp cung ứng hàng ra thị trường, cả làng bước vào giai đoạn sản xuất chính.

Những chiếc khung hình ngôi sao 5 cánh làm từ nan nứa dẻo dai, cố định bằng dây thép nhỏ, chống căng bằng thanh tre nhỏ sẽ được dán giấy bóng kính nhiều màu rực rỡ. Công đoạn này gọi là phất đèn, với 12 lần “nhấc lên, đặt xuống”.

Toàn bộ công đoạn sản xuất đều làm thủ công. Ngay từ keo dán cũng được nấu từ bột gạo theo công thức riêng, giúp hồ bám chắc hơn. Nhờ đó, chiếc đèn bền đẹp và an toàn cho trẻ nhỏ. Trung bình mỗi ngày, 1 người có thể làm được khoảng 100 chiếc đèn ông sao loại nhỏ.

Công đoạn phất đèn là khó nhất bởi đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo và độ chính xác cao. Ở bước này, người thợ phải quét hồ thật đều rồi dán giấy bóng kính lên khung sao cho vừa khít, không bong hay xô lệch.

Sau khi phất đèn sẽ vào vòng lửa bằng cách quấn giấy tua rua rực rỡ quanh một thanh nan tre mảnh, uốn tròn bao quanh ngôi sao.

Vì sản xuất bằng thủ công, phải trải qua nhiều công đoạn mất khá nhiều công sức và thời gian nên chất lượng đèn ông sao làng Báo Đáp khá uy tín trên thị trường, luôn được khách hàng ưu tiên lựa chọn.

Những chiếc đèn ông sao Báp Đáp không chỉ có mặt ở khắp các tỉnh, thành phía Bắc mà còn “bay” vào tận vào các tỉnh phương Nam.

Người dân làng nghề hy vọng mùa Trung thu năm nay nhu cầu đèn ông sao tăng cao, giá cả ổn định, để họ thêm động lực gắn bó với nghề, “giữ lửa” làng nghề trăm năm tuổi. Và hàng năm họ lại miệt mài “thắp sáng” đêm Trung Thu của trẻ thơ- ánh sáng của một nét đẹp văn hóa dân gian đặc sắc của người Việt.