Giữ nghề từ những chum tương truyền thống

Nhắc đến tương Bần, người ta nhớ ngay đến vùng đất Yên Nhân (thị xã Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên) – nơi lưu giữ nghề làm tương truyền thống hàng trăm năm nay. Không chỉ đơn thuần là một loại gia vị, tương Bần còn gắn liền với đời sống sinh hoạt, văn hóa ẩm thực của người dân đồng bằng Bắc Bộ.

Từ xa xưa, tương Bần đã có mặt trong bữa cơm của nhiều gia đình, ăn kèm với rau luộc, cà muối hay thịt luộc. Vị ngọt bùi của đậu tương, vị thơm của nếp cái hoa vàng và chút mặn mà của muối hòa quyện tạo nên thứ hương vị rất riêng, khó trộn lẫn.

Quy trình làm tương tưởng chừng đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm lâu năm. Nguyên liệu chính gồm đậu tương, gạo nếp cái hoa vàng, muối và nước sạch. Đậu tương được rang vàng, xay nhỏ; gạo nếp được đồ xôi rồi ủ lên mốc; sau đó trộn cùng nước muối theo tỷ lệ nhất định và cho vào chum sành để ủ.

Những chum tương được phơi nắng liên tục trong nhiều tháng. Người làm tương phải thường xuyên “đảo tương”, theo dõi thời tiết, điều chỉnh độ mặn – nhạt để đảm bảo tương đạt độ sánh, màu nâu cánh gián và hương vị thơm ngon đặc trưng. Chính sự công phu ấy đã tạo nên giá trị riêng cho tương Bần, khiến sản phẩm này luôn được thị trường ưa chuộng.

Ngày nay, dù có sự hỗ trợ của máy móc trong một số khâu, nhiều hộ dân tại làng nghề vẫn giữ phương pháp làm truyền thống. Những dãy chum tương xếp hàng dài dưới nắng không chỉ là hình ảnh quen thuộc mà còn là “linh hồn” của làng nghề.

Từ đặc sản quê thành sản phẩm OCOP

Trước đây, tương Bần chủ yếu được sản xuất nhỏ lẻ, tiêu thụ trong vùng hoặc bán tại các chợ truyền thống. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thị trường và chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP), tương Bần đã có bước chuyển mình mạnh mẽ.

Nhiều cơ sở sản xuất đã chú trọng đầu tư cải tiến quy trình, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời thiết kế bao bì, nhãn mác chuyên nghiệp hơn. Việc đăng ký thương hiệu, truy xuất nguồn gốc cũng được quan tâm, giúp sản phẩm nâng cao giá trị và tạo niềm tin với người tiêu dùng.

Hiện nay, nhiều sản phẩm tương Bần đã được công nhận đạt chuẩn OCOP, mở rộng thị trường tiêu thụ không chỉ trong nước mà còn hướng tới xuất khẩu. Sản phẩm được phân phối tại các siêu thị, cửa hàng đặc sản và trên các sàn thương mại điện tử, góp phần đưa thương hiệu tương Bần vươn xa.

Bên cạnh đó, làng nghề còn gắn sản xuất với phát triển du lịch trải nghiệm. Du khách khi đến Yên Nhân có thể tham quan quy trình làm tương, tìm hiểu về lịch sử làng nghề và trực tiếp thưởng thức sản phẩm. Đây là hướng đi giúp gia tăng giá trị, đồng thời quảng bá văn hóa địa phương hiệu quả.

Giữ nghề trong dòng chảy hiện đại

Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, làng nghề tương Bần Yên Nhân vẫn đối mặt với không ít thách thức. Sự cạnh tranh của các sản phẩm công nghiệp, yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và thị hiếu tiêu dùng khiến các cơ sở sản xuất phải liên tục đổi mới.

Bên cạnh đó, lực lượng lao động trẻ gắn bó với nghề chưa nhiều, trong khi nghề làm tương đòi hỏi sự kiên trì và thời gian dài tích lũy kinh nghiệm. Nếu không có giải pháp phù hợp, nguy cơ mai một nghề truyền thống vẫn có thể xảy ra.

Để phát triển bền vững, địa phương đang từng bước quy hoạch lại khu sản xuất, hỗ trợ các cơ sở tiếp cận vốn, ứng dụng khoa học kỹ thuật, đồng thời tăng cường xúc tiến thương mại. Việc xây dựng câu chuyện sản phẩm gắn với văn hóa, lịch sử làng nghề cũng được chú trọng nhằm nâng cao giá trị thương hiệu.

Quan trọng hơn, nhiều gia đình vẫn kiên trì giữ nghề, truyền lại bí quyết cho thế hệ sau. Chính tình yêu với nghề truyền thống đã trở thành động lực để tương Bần không chỉ tồn tại mà còn tiếp tục phát triển trong bối cảnh hiện đại.

Từ những chum tương giản dị phơi mình dưới nắng, làng nghề tương Bần Yên Nhân hôm nay đang viết tiếp câu chuyện gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống. Không chỉ là gia vị trong bữa cơm, tương Bần đã trở thành biểu tượng văn hóa, góp phần làm giàu bản sắc và kinh tế nông thôn của vùng đất Hưng Yên.