Các khách mời tham gia chương trình tọa đàm do Chất lượng Việt Nam tổ chức.

Không còn là lựa chọn, mà là con đường duy nhất

Mở đầu tọa đàm, PGS.TS Bùi Thị An nhấn mạnh: trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi mục tiêu Net Zero, năng suất – chất lượng phải trở thành trung tâm của chiến lược phát triển xanh. Mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên và lao động giá rẻ đã không còn phù hợp; doanh nghiệp buộc phải chuyển dịch sang mô hình dựa trên công nghệ, tri thức và sử dụng tài nguyên – năng lượng hiệu quả.

Bà cho rằng xu hướng hội nhập đang tạo sức ép mạnh mẽ. Thị trường EU, Mỹ, Nhật Bản đặt ra yêu cầu khắt khe về sản xuất xanh, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường. Nếu không đáp ứng, hàng hóa Việt Nam sẽ khó mở rộng thị phần, thậm chí bị loại khỏi chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, khi các nguồn vốn tín dụng xanh ngày càng trở thành trọng tâm hỗ trợ phát triển, doanh nghiệp không sản xuất xanh sẽ khó tiếp cận được nguồn lực này. “Để đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới, doanh nghiệp không thể đứng ngoài xu thế năng suất – chất lượng xanh”, bà nhấn mạnh.

Hoàn thiện bốn nhóm trụ cột hỗ trợ phát thải thấp

Ông Triệu Việt Phương - Viện trưởng Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam.

Trả lời câu hỏi về hệ thống tiêu chuẩn, ông Triệu Việt Phương cho biết Việt Nam hiện có hơn 14.000 tiêu chuẩn quốc gia, nhưng để đồng hành với mục tiêu Net Zero, cần tiếp tục rà soát, hài hòa mạnh mẽ với tiêu chuẩn quốc tế.

Ông cho rằng các nhóm tiêu chuẩn ưu tiên bao gồm: Năng lượng xanh và hệ thống tích hợp: tiêu chuẩn điện mặt trời, điện gió, hydrogen xanh, an toàn hệ thống lưu trữ năng lượng, kết nối lưới điện thông minh. Sản phẩm xanh và vật liệu bền vững: vật liệu tái chế, vật liệu phân hủy sinh học, nhãn sinh thái, đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA). Quy trình sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn: quản lý chất thải, thiết kế dễ tái chế, giảm phát thải cho các ngành công nghiệp nặng. Đo lường – báo cáo – thẩm định phát thải (MRV): nền tảng để triển khai thị trường carbon và đáp ứng các cơ chế quốc tế như CBAM.

“Tiêu chuẩn hóa khi kết hợp chuyển đổi số sẽ tạo hiệu quả kép: tăng năng suất – giảm phát thải”, ông Phương nhận định.

Doanh nghiệp hướng đến chuyển đổi xanh, nâng cao năng suất chất lượng.

Điểm nghẽn lớn nhất không phải chi phí hay công nghệ

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trần Công Hòa – Chủ tịch Maihoa Group đưa ra quan điểm: chi phí hay công nghệ không phải là rào cản lớn nhất của doanh nghiệp khi chuyển đổi xanh. “Điểm nghẽn cốt lõi nằm ở tư duy và mô hình vận hành cũ”, ông nói.

Nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì cách sản xuất truyền thống dù môi trường kinh doanh thay đổi rõ rệt; không dám thay đổi quy trình; không đo lường được giá trị kinh tế mà chuyển đổi xanh mang lại; hoặc thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ phận.

“Khi tư duy được đổi mới, chi phí tự giảm, công nghệ sẽ tìm được vị trí phù hợp và tiêu chuẩn sẽ được đáp ứng. Chuyển đổi xanh chỉ làm giảm năng suất nếu doanh nghiệp thay đổi mục tiêu nhưng không thay đổi phương thức vận hành”, ông Hòa khẳng định.

PGS. TS Bùi Thị An - Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng.

Phân tích sâu hơn về hệ sinh thái hỗ trợ năng suất xanh, PGS.TS Bùi Thị An cho rằng sự liên kết giữa chính sách – tiêu chuẩn – doanh nghiệp hiện vẫn rời rạc. Chính sách mới dừng ở mức định hướng, chưa tạo yêu cầu bắt buộc. Tiêu chuẩn Việt Nam đã cải thiện nhưng nhiều tiêu chuẩn vẫn chưa đạt cấp độ quốc tế. Doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm vừa và nhỏ (chiếm 90%), còn hạn chế về vốn, nhân lực và nhận thức.

Bà đề nghị Nhà nước đầu tư mạnh vào hệ thống giám sát – đo lường phát thải chuẩn xác, minh bạch; thúc đẩy chính sách rõ ràng, công bằng để doanh nghiệp sẵn sàng tham gia. Đồng thời, cần tăng cường đối thoại, thử nghiệm mô hình nhỏ, liên kết giữa viện, trường và doanh nghiệp trước khi triển khai diện rộng.

Chia sẻ về kinh nghiệm thực tế, ông Trần Công Hòa cho biết Việt Nam đang đối mặt với mức ô nhiễm bụi mịn PM2.5 cao, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và năng suất lao động. Maihoa Group đã hợp tác với Nhật Bản phát triển công nghệ Nano Airpurity, tạo ra các sản phẩm tranh, ảnh và vật liệu trang trí có khả năng khử mùi, kháng khuẩn, làm sạch không khí trong 10 năm mà không cần điện. Mô hình này giúp giảm phát thải, cắt giảm chi phí vận hành và cung cấp giải pháp xanh bền vững cho trường học, bệnh viện, trung tâm cộng đồng.

Song song, doanh nghiệp ứng dụng sản xuất tinh gọn, tự động hóa, dùng vật liệu thân thiện môi trường để tăng năng suất và giảm hao hụt.

Chương trình năng suất chất lượng quốc gia – hướng đến Net Zero

Doanh nghiệp đổi mới quy trình sản xuất, đổi mới công nghệ về lâu dài năng suất tăng lên.

Theo ông Triệu Việt Phương, chương trình năng suất chất lượng quốc gia giai đoạn mới sẽ tập trung vào: hỗ trợ áp dụng các hệ thống quản lý xanh (ISO 50001, ISO 14001), xây dựng tiêu chuẩn kinh tế tuần hoàn – sản xuất sạch hơn, thúc đẩy chuyển đổi số trong giám sát năng lượng – phát thải, hỗ trợ chứng nhận nhãn sinh thái, truy xuất nguồn gốc, xây dựng mô hình điểm và nhân rộng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Doanh nghiệp muốn đi đúng lộ trình Net Zero cần thực hiện sáu bước: đánh giá hiện trạng; xây dựng lộ trình; ưu tiên giải pháp tiết kiệm năng lượng; áp dụng tiêu chuẩn; số hóa MRV; đào tạo và hợp tác trong chuỗi cung ứng.

Kết thúc tọa đàm, PGS.TS Bùi Thị An nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong thúc đẩy chuyển đổi xanh. Theo bà, truyền thông hiện không thể là hoạt động một chiều mà phải có sự tham gia của doanh nghiệp, cơ quan quản lý và cộng đồng. “Truyền thông phải tạo ra không gian đối thoại, cùng kiến tạo giải pháp. Khi doanh nghiệp thấy minh bạch, thấy công bằng trong giám sát phát thải, họ sẽ sẵn sàng tham gia”, bà chia sẻ.