Mỗi năm chuẩn bị vào mùa cốm, người dân Tây Bắc lại tỉ mỉ chăm sóc từng bông lúa non từ khi mới bắt đầu khum ngọn đến lúc vào độ chín. Họ ra đồng từ sớm tinh mơ và lựa chọn những bông lúa to tròn, vừa đủ căng mẩy nhưng thân rơm vẫn còn xanh. Họ sẽ gặt chúng về khi còn đẫm sương đêm rồi sau đó tuốt bằng tay một cách kỳ công và cẩn thận.

Hạt lúa non tuốt xong sẽ được đem đi rang ngay để đảm bảo cốm khi ra lò vẫn giữ độ xanh ngon. Bếp rang cũng được chuẩn bị công phu, chảo rang thường là loại làm bằng gang đúc, khi rang để lửa nhỏ, đảo liên tục sao cho nóng đều, đợi nguội rồi mới đem đi giã. Có vậy, cốm mới giữ được độ mềm dẻo, thơm ngon mà không bị cháy. Ở công đoạn giã cốm, chân người giã phải đều và nhịp nhàng để đảm bảo lực vừa phải. Đồng thời, một người khác dùng mảnh tre đảo thóc trong cối, khi thấy có trấu thì xúc ra sảy bỏ rồi lại giã tiếp.

Hạt lúa nếp nương vùng tây bắc có hình to tròn, chất ngọt của nếp nương khác biệt với hạt nếp dưới vùng đồng bằng. Hạt nếp dẻo, thơm ngậy khi ăn khiến các cơ quan vị giác được kích thích. Do vậy, cốm xanh Tây Bắc luôn được khách hàng trong và ngoài nước ưa chuộng.

Tuy nhiên, năm nay dịch bệnh Covid-19 phức tạp, cốm vận chuyển khó khăn và không thể xuất khẩu nên giá giảm một nửa so với mọi năm.

Chị Hoàng, một người ở Tây Bắc chuyên bán cốm cho biết, năm ngoái cốm xanh loại 1 có giá 180.000 đồng một kg thì nay chỉ 90.000-110.000 đồng nhưng không mấy khách mua. "Nhiều khách đặt hàng rồi nhưng cũng nhanh chóng huỷ ngay sau đó vì chi phí giao hàng tăng cao", chị Hoàng nói.

Với cốm loại 2 thuộc dòng sản phẩm cốm mộc sấy khô đang có giá chỉ 50.000 đồng một kg. Chị Hoàng đăng bán 1 tuần nay nhưng lượng đơn hàng đặt chỉ mới vài chục kg nên vẫn chưa dám nhận hàng từ người trồng.

Cũng bán đặc sản Tây Bắc với giá rẻ, chị Huyền ở TP HCM cho biết, mỗi kg cốm sấy khô chị bán chỉ khoảng 65.000 đồng. So với năm ngoái, lượng đặt hàng năm nay giảm một nửa. Loại này là cốm dẹt khô được giã bằng tay và sấy khô để hấp xôi, nấu chè, làm bánh, làm chả.

"Mấy năm bán loại cốm Tây Bắc, chưa khi nào cốm rẻ như năm nay. Do dịch cốm không xuất khẩu và vận chuyển đi các tỉnh thành được nên giá rớt mạnh", chị Huyền nói.

Năm nay do khó xuất khẩu nên các hộ làm cốm tại Yên Bái, Sơn La cũng đang có ý định giảm sản lượng. Trong khi đó, giới buôn như chị thường phải gom đơn trước với số lượng lớn và đặt hàng theo đợt chứ không dám vận chuyển số lượng lớn như mọi năm để tích trữ. Cốm xanh tú lệ, cốm xanh Tây Bắc cũng được rao bán với giá rẻ chỉ khoảng 50.000 -120.000 đồng một kg trên các sàn thương mại điện tử. Còn trên các trang mạng xã hội, giá cốm Tây Bắc chỉ ở mức 49.000-80.000 đồng một kg.

Mùa cốm Tây Bắc bắt đầu từ giữa tháng 7

Thống kê của xã Tú Lệ (Yên Bái) cho thấy, xã này có hàng trăm hộ làm cốm. Tuy nhiên, năm nay sản lượng bán ra chưa nhiều do còn khó khăn trong vận chuyển. Mặt khác, theo xã này, năm nay dịch bệnh khiến lượng khách du lịch giảm nên giá thành sản phẩm cũng giảm theo do sức mua thấp.

Hiện cốm loại ngon tại tỉnh này có giá bán lẻ khoảng 130.000-140.000 đồng một kg cho cốm tươi. Còn đối với cốm khô rẻ hơn 10.000 đồng. Riêng loại cốm có giá 50.000 -70.000 đồng một kg chất lượng chưa ổn định. Do đó, khách hàng cần thận trọng khi mua.

Cùng với Yên Bái, tại Sơn La lượng du khách đến đây cũng giảm nên nhiều đặc sản nơi đây đã và đang giảm giá hơn so với mọi năm.

Bài, ảnh: Thanh Lam

Bài tuyên truyền thực hiện Nghị quyết 84/NQ-CP ngày 29/5/2020 của Chính phủ