Theo chân đoàn công tác của Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Bình Định, chúng tôi được tham dự chương trình nghiệm thu mô hình dân ca, dân nhạc, dân vũ của đồng bào Hrê tại xã vùng cao An Trung, huyện An Lão và tận mắt chứng kiến các nghệ nhân, thiếu nữ Hrê trình diễn chiêng 3, chiêng 5, đánh goong, đàn vroac, Preng, đàn tép vin vút, sáo (ta lía), hát dân ca Ta lêu, Ka choi của đồng bào Hrê, múa xoang, tất cả tạo nên những âm vang đặc biệt nơi núi rừng đại ngàn.

Các nghệ nhân trình diễn nhạc cụ của đồng bào Hrê

Toàn huyện có 3 câu lạc bộ dân ca và nhạc cụ dân tộc, gồm câu lạc bộ dân ca và nhạc cụ Ba Na (xã An Toàn); câu lạc bộ dân ca và nhạc cụ Hrê (xã An Trung); câu lạc bộ dân ca bài chòi (xã An Hòa) đang hoạt động bước đầu có hiệu quả, thời gian qua câu lạc bộ tổ chức luyện tập và biểu diễn phục vụ Nhân dân trên địa bàn vào dịp lễ, tết của xã, huyện.

Trong những năm qua, huyện An Lão triển khai đồng bộ công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn huyện thông qua công tác nghiên cứu, sưu tầm, thống kê các tư liệu để đánh giá giá trị của từng di sản văn hóa. Trong đó đi sâu về việc nghiên cứu di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc Hrê. Đây chính là tiềm năng dồi dào để phát triển văn hóa, trở thành nguồn lực quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của huyện, trong đó có phát triển du lịch.

Trong nhạc cụ của người Hrê, trình diễn chiêng 5 được xem là phần độc đáo và tiêu biểu nhất

Trao đổi với chúng tôi, chị Đinh Thị Xư, Phó Chủ tịch UBND xã An Trung vui vẻ nói: Chúng tôi rất vui mừng khi được Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Bình Định chọn làm điểm về mô hình bảo tồn và phát huy dân ca, dân vũ, dân nhạc của đồng bào Hrê tại huyện An Lão. Đây là dịp để các nghệ nhân truyền dạy những nét tinh túy, đặc sắc văn hóa của người Hrê. Đồng thời, khơi dậy niềm đam mê múa xoang đối với chị em phụ nữ nơi đây. Mong rằng, trong thời gian tới, tỉnh và huyện quan tâm để có nhiều lớp tập huấn, mô hình truyền dạy giúp người dân học tập và bảo tồn nét đẹp văn hóa truyền thống trên quê hương mình.

Cùng đó, nghệ nhân Đinh Xuân Hải chia sẻ: Tôi biết sử dụng nhiều nhạc cụ truyền thồng của người Hrê. Ước muốn của tôi là nhạc cụ của người Hrê được nhiều người biết đến, đặc biệt là thế hệ trẻ noi theo học tập để quảng bá nét đẹp truyền thống này trong cộng đồng dân tộc.

Già làng có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy dân ca, dân vũ, dân nhạc của đồng bào Hrê

Trưởng phòng Văn hóa – Thông tin huyện An Lão Châu Anh Tế, cho biết: Nét đặc trưng về văn hóa phi vật thể của người Hrê, trước hết phải nói đến các làng điệu dân ca Ta lêu, Ka choi. Các làng điệu dân ca của người Hrê xuất hiện khá lâu đời và nó được truyền miệng cho các thế hệ trong các dịp lao động sản xuất, sinh hoạt, lễ hội cộng đồng. Trong suốt quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cho đến ngày nay, các nghệ nhân địa phương đã sáng tác thêm nhiều bài hát có nội dung mới như: Ca ngợi chiến công của anh hùng Đinh Nỉ, nội dung về dân công, nghĩa vụ, lao động sản xuất, tình yêu đôi lứa trong thời kỳ đổi mới.

“Nhạc cụ của người Hrê cũng khá đa dạng và phong phú, trong đó phải kể đến trình diễn chiêng 3, chiêng 5, đàn Preng, Prí, sáo (ta lía)… Tuy nhiên độc đáo và tiêu biểu nhất trong nhạc cụ của người Hrê vẫn là trình diễn chiêng 3, chiêng 5, đây là loại nhạc cụ chủ đạo trong cả dàn nhạc, khi tấu lên nó giữ nhịp và tạo nền cho các loại nhạc cụ khác trong mỗi điệu nhạc. Bài Chiêng của người Hrê cũng có nhiều nét mới lạ theo từng nhịp điệu và âm thanh chậm rãi, thướt tha, sâu lắng làm réo rắc lòng người”, ông Châu Anh Tế thông tin thêm.

Ngoài ra, người Hrê còn có những di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc như tín ngưỡng, lễ hội, nghệ thuật trình diễn, dân ca, thơ ca dân gian, nghề thủ công truyền thống, y học dân gian, ẩm thực... mang đậm sắc thái cội nguồn. Trong đó, hệ thống lễ hội dân gian là giá trị văn hóa truyền thống tiêu biểu, chiếm vị trí hết sức quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của người Hrê như: Lễ cưới của người Hrê, Lễ rước cồng chiêng, cúng được mùa, cúng con nước...

Nghiệm thu mô hình bảo tồn và phát huy dân ca, dân vũ, dân nhạc của đồng bào Hrê tại xã vùng cao An Trung, huyện An Lão

Nhằm thực hiện tốt công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Hrê gắn với phát triển du lịch trong thời gian đến, bà Huỳnh Thị Anh Thảo, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Bình Định mong muốn huyện An Lão đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân cùng tham gia bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể. Chú trọng đến bảo tồn các hiện tượng văn hóa phi vật thể ngay chính trong đời sống cộng đồng. Cùng với đó, có chính sách, chế độ đãi ngộ cho các nghệ nhân giỏi, những cá nhân và gia đình có công sức giữ gìn những di sản văn hóa phi vật thể.

Bà Huỳnh Thị Anh Thảo cho hay: Huyện An Lão cần đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động văn nghệ quần chúng theo hướng xã hội hóa, đa dạng hóa, hướng về cơ sở, kết hợp nhiều loại hình, nhằm đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của Nhân dân. Bên cạnh đó, định hướng phát triển cả về số lượng ở một số xã, thị trấn và nâng cao chất lượng hoạt động của các câu lạc bộ dân ca và nhạc cụ đồng bào Hrê, các đội văn nghệ cấp thôn, khu phố, xã, thị trấn vừa hoạt động phục vụ nhiệm vụ chính trị, vừa làm dịch vụ du lịch. Đồng thời, cần xác định đây sẽ là loại hình hấp dẫn và thiết thực thu hút khách du lịch. Khuyến khích các tổ chức, cá nhân đầu tư hạ tầng phát triển du lịch và liên kết với sử dụng các dịch vụ văn hóa trong du lịch. Trong đó chú trọng xây dựng sản phẩm du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với phát huy các nét văn hóa độc đáo của đồng bào Hrê.