Tổng doanh thu hàng năm từ các làng nghề trên địa bàn Hà Nội ước đạt bình quân trên 20.000 tỷ đồng. Kinh tế làng nghề có sự tăng trưởng cả về doanh thu, giá trị sản xuất và giá trị xuất khẩu qua các năm. Trong đó, có khoảng 100 làng nghề đạt doanh thu từ 10 - 20 tỷ đồng/năm, gần 70 làng nghề đạt từ 20 - 50 tỷ đồng/năm và khoảng 20 làng nghề đạt trên 50 tỷ đồng/năm, đóng góp đáng kể vào ngân sách địa phương.

Niềm vui trong Hội thi dệt thổ cẩm huyện Lâm Bình.

Cùng với doanh thu lớn, sự phát triển của các làng nghề cũng giúp cải thiện thu nhập cho người lao động. Con số này hiện đạt bình quân 5 - 6 triệu đồng/người. Mức thu nhập này nhìn chung còn thấp và không đồng đều nhưng vẫn cao hơn so với lao động thuần nông. Cá biệt lao động làng nghề tại một số quận, huyện đạt từ 60 triệu đồng/người/năm như: Nam Từ Liêm, Tây Hồ, Hoài Đức, Bắc Từ Liêm, Thạch Thất…

Tuy vậy, các làng nghề Hà Nội vẫn đứng trước nhiều khó khăn và thách thức, vật tư đầu vào còn phụ thuộc vào nhập khẩu; Vùng nguyên liệu chưa tập trung; Quy mô sản xuất còn nhỏ và manh mún; Công nghệ lạc hậu; thị trường tiêu thụ thiếu ổn định và chưa đa dạng trong lúc yêu cầu về chất lượng sản phẩm ngày càng cao với các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe; Nhiều làng nghề còn gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng...

Để sản phẩm làng nghề phát triển bền vững, cần tập trung giải quyết một số vấn đề căn bản như: Xây dựng thương hiệu; quy hoạch và phát triển nguồn nguyên liệu; phát triển sản xuất sạch, ứng dụng công nghệ cao; hỗ trợ về vốn, đa dạng hóa nguồn lực đầu tư thông qua xã hội hóa, hợp tác, phát triển và mở rộng thị trường, đẩy mạnh tham gia sâu vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong truyền thông; thúc đẩy phát triển thương mại điện tử thông qua các sàn thương mại điện tử, các kênh bán hàng trực tuyến (online), bán hàng tương tác trực tiếp (livestream), đặc biệt cho các sản phẩm có quy mô nhỏ, sản phẩm đặc sản vùng miền, địa phương.

Các vấn đề cơ bản như đã nêu trên chỉ có thể giải quyết nếu có sự hợp tác, hay nói cách khác là sự liên kết phát triển sản phẩm giữa các làng nghề vốn có quy mô sản xuất nhỏ lẻ. Vùng nguyên liệu tập trung (Gỗ, tre, nứa, song mây, nguyên liệu gốm...) phải được xây dựng ở những vùng có khí hậu, thổ nhưỡng thích hợp. Chuỗi giá trị của các sản phẩm làng nghề cần được phân bổ đồng đều và công bằng giữa các làng nghề có điều kiện tự nhiên, dân số và kinh tế khác nhau. Hiệp hội làng nghề tại các địa phương là tổ chức có thể động viên, tập hợp hội viên thực hiện có hiệu quả quá trình hợp tác để có đóng góp tích cực trong chuỗi giá trị sản phẩm.

Hoạt động “Du lịch làng nghề” hiện nay đang được đẩy mạnh cũng rất cần sự hợp tác, liên kết giữa các địa phương. Hoạt động du lịch ở các địa phương thời gian gần đây đã có sự khởi sắc. Nhiều địa phương đã tích cực giới thiệu sản phẩm mới, trong đó có nhiều sản phẩm mang tính liên kết, hợp tác như: Hà Nội - Quảng Ninh; Hà Nội - Ninh Bình; Hà Nội - Thanh Hóa...; thường xuyên chia sẻ những kinh nghiệm trong hoạt động, tìm tòi, khai thác tiềm năng địa phương để tạo nên những sản phẩm du lịch làng nghề hấp dẫn mới... Các tỉnh, thành phố có nhiều tiềm năng du lịch cần tăng cường hợp tác phát triển ở khu vực phía bắc có thể kể đến như: Hà Nội, Bắc Giang, Thanh Hóa, Sơn La, Nam Định, Thái Nguyên, Nghệ An, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Ninh Bình, Hải Dương, Lạng Sơn, Thái Bình, Hải Phòng, Quảng Bình, Lào Cai, Vĩnh Phúc, Hà Nam, Cao Bằng, Hưng Yên.

Hợp tác để phát triển sản phẩm là con đường tốt nhất để khắc phục những yếu điểm của sản xuất làng nghề. Tập trung nguồn lực, tận dụng thế mạnh của mỗi địa phương để tạo nên những sản phẩm truyền thống, ứng dụng công nghệ mới để tăng năng suất lao động, đảm bảo chất lượng sản phẩm, tìm kiếm thị trường, nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm... Các Hiệp hội làng nghề sẽ là cầu nối cho mọi hoạt động hợp tác , liên kết trong cung cấp nguyên liệu, tổ chức sản xuất, tiêu thụ sản phẩm...Những sự liên kết, hợp tác sản xuất này chắc chắn sẽ góp phần bảo tồn và phát triển các làng nghề một cách bền vững.

TS. Tôn Gia Hóa
Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam