Các bậc cao niên thôn Thôn Chiêm Sơn cho hay, trước nay trên địa bàn huyện Duy Xuyên, nhất là các vùng đồi cao mọc nhiều các loại cây chổi đót, chổi chà. Đây cũng là điều kiện thuận lợi giúp người dân phát triển nghề làm chổi cũng như nấu tinh dầu chổi. Hơn 20 năm qua, nghề nấu tinh dầu chổi, tràm tại thôn Chiêm Sơn nổi tiếng cùng với nghề làm chổi quét. Cây chổi chà được người dân cắt trên núi về, thân và nhánh dùng để cột (buộc) thành chổi quét mang bán, còn lá được tận dụng để nấu dầu chổi. Theo đó, cùng với nghề làm chổi thì ở đây cũng hình thành nghề nấu dầu tràm từ lâu đời.

Cụ ông Đoàn Dị (87 tuổi, trú ở xóm Thọ Sơn, thôn Chiêm Sơn) cho hay, lúc cụ 9 - 10 tuổi tôi đã theo cha mẹ đi cắt cây chổi, về nấu tinh dầu. Khi đó, ở Chiêm Sơn có rất nhiều nhà nấu dầu chổi, hình thành làng nghề khá rộn ràng. Dầu chổi, dầu tràm Chiêm Sơn khi đó cũng có tiếng, tiêu thụ ổn định, không bao giờ bị ế hàng. Hiện nay, ở làng Chiêm Sơn này chỉ còn 2 nhà nấu dầu chổi là gia đình tôi và một gia đình khác duy trì “làng nghề”.

Cụ ông Đoàn Dị đang giới thiệu dầu tràm gia đình nấu.

Chị Đoàn Thị Hai (64 tuổi, con gái cụ Dị) cho hay, tuổi cao, cha tôi cũng không còn sức để làm nghề, chủ yếu là 2 người con gái chúng tôi tiếp tục nối nghiệp. Tuy nhiên, để nhớ nghề, cha tôi vẫn chống gậy ra thăm lò nấu hàng ngày cho đở nhớ. Cách làm dầu chổi, dầu tràm cũng tương tự như cách như nấu rượu. Trước hết bỏ lá chổi vô trong một thùng phuy, nhận chặt, đổ nước vào, đậy kín lại. Thùy phuy bỏ được 1,5 tạ lá, chiếm tỷ lệ 2/3 thể tích thùng. Đổ ngập nước vào, rồi đun sôi đến khoảng 5 tiếng đồng hồ. Phải chụm củi lửa thật đều, không lúc nào thiếu lửa, cũng chú ý đừng để cho lửa cháy quá lớn sẽ làm bay hơi mất mùi dầu. Thùng phuy sẽ được nối với một cái lô (dụng cụ dùng để chưng cất dầu), rồi ngâm lô trong một cái thùng phuy khác chứa “nước lạnh”, khi nấu dầu chổi, cái thùng phuy chứa cái lô này phải thường xuyên đổ nước lạnh vào, có như vậy tinh dầu mới ngưng tụ. Tinh dầu (có lẫn nước) sẽ chảy ra chai bằng đường dẫn từ lô, người nấu sẽ trích lấy phần tinh dầu nổi lên trên của chai.

Thương hiệu “dầu Tràm ông Tám” của cụ Đoàn Dị luôn được mọi người ưa chuộng.

Chị Đoàn Thị Ánh (con gái cụ Dị) cho hay, mỗi ngày nhà chị nấu hai thùng phuy, làm ra chừng 2 rum dầu chổi (chừng 3 lít). Mỗi lít bán với giá 1.500.000 đồng (dầu chổi) và 2.000.000 đồng (dầu tràm), trừ đi tiền nguyên liệu, công, củi cũng kiếm được khoảng 300.000 đồng/ nồi. Một tuần có chừng 2- 3 lần khách Tây tới đây. Họ vô nhà, họ xem, chụp ảnh nấu dầu chổi dầu tràm, xem từng công đoạn làm dầu chổi, thậm chí làm thử, rồi mua dầu chổi, coi như mua quà lưu niệm.

Các thầy thuốc cho hay, tinh dầu chổi, tràm có màu vàng nhạt có tác dụng long đờm, dùng làm thuốc chữa ho, viêm họng, cảm cúm, ngoài ra còn được dùng xoa bóp, chữa đau nhức…nên sản phẩm vẫn được người dân ưa chuộng. Đặc biệt, với tính năng kháng khuẩn cao ở đường hô hấp, nhất là trong giai đoạn cả nước phòng chống viêm đường hô hấp cấp do virus Corona, nên tinh dầu chổi, tràm được nhiều người quan tâm, ưa chuộng.

Ông Nguyễn Văn Cả (66 tuổi, Chi hội phó Người Cao tuổi thôn Chiêm Sơn) cho hay, cụ ông Đoàn Dị (còn gọi là ông Tám) tuy cao tuổi nhưng vẫn gắng giữ lấy nghề nấu dầu chổi, dầu tràm gia truyền. Trên tuyến hành lang du lịch Hội An - Mỹ Sơn (Quảng Nam), nhà của cụ Dị ở làng Chiêm Sơn nầy trở thành điểm đến cho du khách tham quan, cộng với cảnh quan vườn tược thôn quê dân dã khá đẹp nên nhiều du khách trong và ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu, check in “làng nghề”.

Bài và ảnh: Tiên Sa