Tháng ba Ba trở lại, như một lời hẹn mà núi rừng dành riêng cho những kẻ lữ hành hay nhớ.

Tháng Ba trở lại, như một lời hẹn mà núi rừng dành riêng cho những kẻ lữ hành hay nhớ. Tôi lại một mình trên chiếc xe máy cũ, len lỏi theo dải quốc lộ 7 quen thuộc, đi từ miền xuôi lên miền ngược, mang theo trong lòng một nỗi háo hức rất khó gọi tên. Có lẽ, đó là cảm giác được chứng kiến khoảnh khắc đất trời thay áo - một sự đổi thay không ồn ào mà sâu sắc như chính nhịp đập của núi rừng. Mới đó thôi, mùa đông còn phủ kín những triền núi bằng lớp sương dày đặc như một tấm chăn ẩm lạnh.

Những ngày ấy, đi giữa miền Tây xứ Nghệ, người ta có cảm giác như đang bước vào một thế giới không màu. Cây cối co mình, lá úa, cành khô, cả không gian trầm mặc như một bức tranh bị ai đó vô tình làm rơi mất ánh sáng. Gió lạnh lùa qua từng khe núi, buốt như những mũi kim li ti châm vào da thịt.

Vậy mà tháng Ba đến, chỉ bằng vài vạt nắng mỏng, thiên nhiên đã lặng lẽ lật sang một trang khác. Nắng tháng Ba không gắt gỏng như mùa hạ, cũng không yếu ớt như những ngày cuối đông. Nó giống như một bàn tay ấm áp, chạm nhẹ vào từng tán cây, từng phiến lá, đánh thức sự sống đang ngủ quên. Đi giữa nắng ấy, tôi có cảm giác mình không chỉ đang đi trên một con đường, mà đang đi giữa một cuộc chuyển mình kỳ diệu của đất trời. Hai bên đường, núi nối núi, rừng nối rừng, như những lớp sóng xanh dập dềnh đến tận chân trời. Nhưng nếu nhìn kỹ, sẽ thấy đó không còn là màu xanh thuần nhất nữa. Sắc xanh ấy đang bị “xâm thực” bởi hàng loạt gam màu khác - vàng nâu, đỏ thắm, trắng phai… tất cả đan xen vào nhau như một tấm thổ cẩm khổng lồ mà thiên nhiên dệt nên bằng sự kiên nhẫn vô hạn. Ấn tượng nhất với tôi vẫn là những cánh rừng săng lẻ. Loài cây này dường như sinh ra để dành riêng cho tháng Ba, dành riêng cho núi rừng miền Tây xứ Nghệ. Khi những loài cây khác bắt đầu đâm chồi nảy lộc, thì săng lẻ lại chọn cách trút bỏ đi màu xanh của mình để khoác lên một chiếc áo vàng nâu, giống như một người đàn bà miền sơn cước sau mùa rẫy, thay bộ váy mới để chuẩn bị cho một mùa hội.

Tôi dừng xe bên một triền núi ở xã Tam Quang, ngước nhìn lên những tán săng lẻ đang chuyển màu. Những chiếc lá không rụng cùng lúc, mà thay đổi dần dần, như một cuộc chia tay còn vương vấn. Có lá đã vàng óng như mật, có lá vẫn còn xanh non, lại có lá đang ở giữa lưng chừng - nửa xanh, nửa vàng - giống như một lời lưỡng lự chưa dứt khoát trong phút chia ly. Gió thổi qua, cả cánh rừng lay động, tạo nên một thứ âm thanh rất khẽ như tiếng thì thầm của thời gian.

Nếu ai đó hỏi tôi màu sắc của tháng Ba là gì, có lẽ tôi sẽ không trả lời được. Bởi nó không phải là một màu cụ thể, mà là sự hòa trộn của nhiều cảm xúc. Nó giống như một bản nhạc có nhiều cung bậc - có nốt trầm của mùa đông còn sót lại, có nốt cao của mùa xuân đang dâng lên cao độ. Từ những cánh rừng săng lẻ, tôi tiếp tục đi vào những con đường nhỏ dẫn vào bản. Ở đó, tre và nứa cũng đang đổi màu. Lá tre vàng đi, nhưng không phải là cái vàng úa tàn lụi, mà là thứ vàng dịu dàng như ánh nắng cuối chiều. Những con đường phủ đầy lá tre khô, mỗi bước chân đi qua lại phát ra âm thanh xào xạc, nghe như tiếng thời gian đang rơi. Người dân bản địa bảo tôi, đây là lúc tre “đẹp” nhất. Không phải đẹp để ngắm, mà đẹp để dùng. Tre đủ già, đủ chắc, như một người đàn ông đã qua thời trai trẻ, không còn bồng bột nhưng lại vững vàng và đáng tin cậy. Những ngày này, đâu đâu cũng thấy người ta vào rừng chặt tre, vác nứa về dựng nhà, sửa chuồng. Giữa sắc rừng đang chuyển mình, con người cũng tất bật chuẩn bị cho một chu kỳ mới của cuộc sống.

Nhưng tất cả những gam màu ấy dường như vẫn còn thiếu một điểm nhấn, cho đến khi hoa gạo xuất hiện. Tôi gặp hoa gạo bên một con sông nhỏ, nơi dòng nước lặng lẽ chảy qua những bãi bồi đầy cỏ dại. Cây gạo đứng đó, cao lớn và cô độc, như một người lính già canh giữ ký ức của núi rừng. Và trên thân cây trơ trụi, những bông hoa đỏ rực bùng lên như những đốm lửa. Hoa gạo tháng Ba không nở lặng lẽ. Nó nở một cách dứt khoát, mãnh liệt, như thể muốn cháy hết mình trước khi rụng xuống. Không có lá, không có sự che chắn, mỗi bông hoa hiện ra trọn vẹn giữa trời, đỏ đến mức khiến người ta phải giật mình. Tôi nhặt một bông hoa vừa rơi xuống. Cánh hoa dày, đỏ au, vẫn còn nguyên vẻ kiêu hãnh. Trong khoảnh khắc ấy, tôi chợt nghĩ, hoa gạo giống như những người miền núi - ít nói, ít phô bày, nhưng khi đã sống thì sống hết mình, cháy hết mình, không giữ lại điều gì.

Chiều xuống, mấy đứa trẻ chăn trâu đi qua, chúng nhặt hoa gạo, xâu thành từng chuỗi, cười nói rộn ràng. Tiếng cười của chúng vang lên giữa không gian tĩnh lặng, giống như những nốt nhạc vui chen vào bản giao hưởng trầm mặc của núi rừng. Rời vùng núi cao, tôi xuôi về những cánh rừng cao su ở huyện Tân Kỳ và Nghĩa Đàn cũ. Nếu như săng lẻ và hoa gạo là những gam màu rực rỡ của tháng Ba, thì cao su lại là một khoảng lặng cần thiết. Những hàng cây thẳng tắp, cao vút, nhưng gần như trơ trụi lá. Cả khu rừng hiện ra như một bức tranh chì, đơn sắc, lạnh lùng. Dưới gốc cây, lá khô phủ dày, tạo thành một lớp đệm mềm như ký ức của mùa cũ.

Nhìn vào rừng cao su, tôi có cảm giác như đang đứng trước một khoảng thời gian bị bỏ quên. Không tiếng chim, không sắc hoa, chỉ có gió thổi qua những thân cây khô, tạo nên âm thanh rì rào như tiếng thở dài của đất. Nhưng chính trong sự trơ trụi ấy, tôi lại thấy một vẻ đẹp rất riêng. Giống như con người, có những lúc phải chấp nhận rũ bỏ tất cả để bắt đầu lại. Cao su thay lá, ngừng cho mủ, như một cách để nghỉ ngơi, để tích tụ sức sống cho một mùa mới. Tháng Ba, vì thế, không chỉ là tháng của sắc màu, mà còn là tháng của những khoảng lặng. Tôi dừng xe trên một con dốc cao, nhìn xuống những bản làng nằm nép mình bên sườn núi. Khói bếp chiều bay lên, mỏng như một dải lụa, vắt ngang qua không gian. Xa xa, tiếng trẻ con gọi nhau, tiếng chó sủa, tiếng gà về chuồng… tất cả hòa vào nhau, tạo nên một bản nhạc quen thuộc của miền rừng núi. Trong khoảnh khắc ấy, tôi bỗng thấy mình nhỏ bé vô cùng. Giữa thiên nhiên rộng lớn, con người chỉ như một chấm nhỏ, nhưng lại mang trong mình biết bao cảm xúc. Có lẽ, chính vì thế mà người ta luôn muốn trở về với núi rừng - để tìm lại sự bình yên mà cuộc sống nơi phố thị không thể mang lại.

Khung cảnh đẹp tựa tranh vẽ của rừng cây săng lẻ tại Nghệ An

Tháng Ba ở miền Tây xứ Nghệ không ồn ào, không rực rỡ theo cách mà người ta vẫn thường ca ngợi. Nó đẹp theo một cách rất riêng - một vẻ đẹp của sự chuyển giao, của những điều đang thay đổi nhưng chưa hoàn toàn khác đi. Giống như chính con người, luôn có những giai đoạn lưng chừng như thế - không còn là mình của ngày hôm qua, nhưng cũng chưa hẳn là mình của ngày mai. Chiều dần buông. Nắng nhạt đi, gió mát hơn. Tôi nổ máy, tiếp tục hành trình, nhưng trong lòng vẫn còn vương lại sắc rừng tháng Ba - một thứ sắc không chỉ nhìn thấy bằng mắt, mà còn cảm nhận bằng cả trái tim.

Và tôi biết, dù có đi bao xa, thì đến một ngày nào đó, tôi vẫn sẽ quay lại. Quay lại để nhìn núi rừng thay áo. Quay lại để nghe tiếng lá rơi. Và quay lại để tìm lại chính mình giữa những sắc màu lặng lẽ mà sâu thẳm của tháng Ba.