Theo Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND năm 2015, tham gia bầu cử là quyền chính trị cơ bản của công dân, đồng thời là nghĩa vụ và trách nhiệm thiêng liêng của mỗi công dân nhằm lựa chọn những người đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân tại Quốc hội và HĐND các cấp, qua đó trực tiếp tham gia xây dựng bộ máy Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa “của dân, do dân, vì dân”.

Điều 2 của Luật quy định rõ: tính đến ngày bầu cử được công bố, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, HĐND các cấp theo quy định của pháp luật. Quy định này khẳng định nguyên tắc phổ thông, bình đẳng trong bầu cử; mọi công dân đủ điều kiện đều bình đẳng trong thực hiện quyền chính trị của mình, không phân biệt dân tộc, giới tính, tín ngưỡng, tôn giáo, thành phần xã hội hay trình độ học vấn.

Thực hiện quyền bầu cử, cử tri được Nhà nước bảo đảm đầy đủ các điều kiện cần thiết để tham gia bỏ phiếu một cách dân chủ, trực tiếp và kín. Cử tri có quyền tự mình Trung Hưng lựa chọn người ứng cử mà mình tín nhiệm; được cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về danh sách người ứng cử, tiểu sử và chương trình hành động của các ứng cử viên; có quyền khiếu nại, tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật về bầu cử. Mỗi lá phiếu là sự thể hiện tập trung ý chí chính trị, niềm tin và trách nhiệm của cử tri đối với tương lai của đất nước và sự phát triển của địa phương.

Đối với HĐND các cấp là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, lá phiếu của cử tri có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đại biểu HĐND là người trực tiếp đại diện cho Nhân dân quyết định những vấn đề trọng yếu của địa phương, từ định hướng phát triển kinh tế - xã hội, phân bổ và giám sát ngân sách, đầu tư công, đến bảo đảm quốc phòng - an ninh, trật tự, an toàn xã hội và giải quyết những vấn đề dân sinh bức thiết.

Bên cạnh quyền lợi, công dân có trách nhiệm và nghĩa vụ tham gia bầu cử đúng thời gian, đúng địa điểm và chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về bầu cử. Điều 69 Luật Bầu cử quy định rõ trách nhiệm của cử tri trong việc tham gia bầu cử đầy đủ.

Bên cạnh quyền lợi, công dân cũng có trách nhiệm và nghĩa vụ tham gia bầu cử đầy đủ, đúng thời gian, đúng địa điểm theo thông báo của tổ bầu cử. Mỗi cử tri cần trực tiếp đi bỏ phiếu, thực hiện đúng quy định khi ghi phiếu và bỏ phiếu vào hòm phiếu; đồng thời chấp hành nghiêm các quy định, giữ gìn trật tự, an toàn tại khu vực bỏ phiếu. Người dân còn có trách nhiệm phát hiện, phản ánh kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật như mua chuộc, ép buộc, cản trở cử tri hoặc lợi dụng bầu cử để tuyên truyền trái pháp luật.

Việc thực hiện nghiêm túc quyền và nghĩa vụ trong bầu cử thể hiện tinh thần trách nhiệm của mỗi công dân đối với đất nước, góp phần giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước.

Tham gia bầu cử không chỉ dừng lại ở việc đi bỏ phiếu, mà còn là quá trình chủ động, tự giác tìm hiểu thông tin về người ứng cử; nghiên cứu tiểu sử, quá trình công tác và chương trình hành động để lựa chọn những đại biểu thực sự có phẩm chất chính trị vững vàng, năng lực thực tiễn và tinh thần trách nhiệm cao trước Nhân dân. Mỗi cử tri cần nâng cao ý thức cảnh giác trước các thông tin sai sự thật, xuyên tạc, kích động trên không gian mạng; không để các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền để làm ảnh hưởng đến nhận thức, niềm tin cũng như việc thực hiện quyền và nghĩa vụ bầu cử của bản thân và cộng đồng.