Cây cà phê được du nhập vào Việt Nam từ cuối thế kỷ 19, dưới thời Pháp thuộc, như một phần trong chiến lược khai thác thuộc địa của thực dân Pháp. Ban đầu, cà phê được trồng thử nghiệm ở một số vùng cao nguyên Trung Bộ, trong đó có Tây Nguyên – mảnh đất sở hữu khí hậu ôn hòa và đặc biệt là thổ nhưỡng bazan màu mỡ, giàu dinh dưỡng. Từ những năm đầu thế kỷ 20, các đồn điền cà phê lớn dần hình thành tại Đắk Lắk, chủ yếu do người Pháp quản lý. Họ mang theo giống cà phê Arabica từ châu Phi và Nam Mỹ, sau đó trồng thêm giống Robusta phù hợp với điều kiện địa phương. Đây là khởi đầu cho hành trình phát triển của cây cà phê tại vùng đất Tây Nguyên.

Nhắc đến Buôn Ma Thuột người ta thường nói ngay đến “thủ phủ cà phê” của Việt Nam“thủ phủ cà phê” của Việt Nam

Giai đoạn đầu, cà phê chủ yếu phục vụ cho giới thượng lưu châu Âu và thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, sau khi đất nước giành độc lập và đặc biệt là từ thời kỳ đổi mới vào những năm 1980, cây cà phê mới thực sự phát triển mạnh mẽ. Nhà nước khuyến khích mở rộng diện tích trồng cà phê, chuyển giao kỹ thuật trồng trọt cho nông dân, đưa cây cà phê trở thành cây công nghiệp chủ lực. Những cánh đồng cà phê dần lan tỏa ra khắp các buôn làng, từ vùng đồng bằng đến những sườn đồi núi cao. Cây cà phê không chỉ tạo ra công ăn việc làm cho hàng chục nghìn hộ gia đình mà còn trở thành biểu tượng của sự hồi sinh kinh tế, giúp nhiều người dân Đắk Lắk thoát nghèo và vươn lên làm giàu.

Qua hơn một thế kỷ, cây cà phê đã hòa quyện vào đời sống của người dân Đắk Lắk, từ đồng bào Êđê, M’nông đến người Kinh. Với diện tích trồng cà phê hơn 200.000 ha, sử dụng khoảng 30% tổng diện tích cà phê Việt Nam. Hằng năm, sản phẩm lượng cà phê tại đây đạt khoảng 450.000 – 500.000 tấn, đóng góp đáng kể vào tổng lượng sản phẩm quốc gia. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi – đất đỏ bazan màu mỡ, khí hậu ô hòa, khoảng 90% diện tích cà phê ở Đăk Lăk là cà phê Robusta, loại cây trồng chủ lực mang lại nguồn thu nhập ổn định cho hàng sơn hộ đá gia đình. Ngoài ra, một số khu vực còn trồng cà phê arabica và liberica, tuy sử dụng diện tích nhỏ nhưng có giá trị kinh tế cao, hướng đến các thị trường xuất khẩu khó tính. Cà phê Robusta của Đăk Lăk nổi tiếng với hương vị đậm đà, mạnh mẽ, tốc độ chua thấp, được ưa chuộng trên thị trường quốc tế, góp phần khẳng định vị trí Việt Nam là quốc gia xuất khẩu cà phê Robusta hàng đầu

Những tour du lịch cà phê cũng đang rất được ưa chuộng

Dù có nhiều tiềm năng, sản phẩm sản xuất cà phê tại Đăk Lăk cũng đối mặt với không ít khó khăn. Một trong những thử thách lớn nhất mà người nông dân đối mặt là sự thay đổi khí hậu. Mùa khô kéo dài, mưa ít, hay những cơn bão bất thường có thể khiến năng suất cà phê giảm sút đáng kể. Những năm gần đây, điều kiện thời tiết khắc nghiệt đã ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng quả và sự phát triển của cây cà phê, làm cho công việc thu hoạch trở nên khó khăn và tốn kém hơn.

Ngoài yếu tố khí hậu, sự thiếu hụt lao động cũng là một vấn đề nghiêm trọng trong ngành cà phê của Đắk Lắk. Khi thu hoạch cà phê, công việc đòi hỏi nhân lực lớn, nhưng với mức thu nhập không ổn định, nhiều thanh niên đã bỏ nghề, khiến người dân phải trông cậy vào những người lao động nhập cư, đôi khi dẫn đến sự thiếu hụt nhân công vào mùa vụ cao điểm.

Niềmvui mùa thu hoạch

Mùa thu hoạch cà phê năm nay ở Đắk Lắk mang đến một bầu không khí phấn khởi và tràn đầy hy vọng chưa từng có. Khắp các nương rẫy, từ sáng sớm đến chiều muộn, tiếng cười nói rộn ràng hòa cùng tiếng thu hái tạo nên một bức tranh lao động sống động, phản ánh niềm vui của bà con khi công sức cả năm được đền đáp xứng đáng. Giá cà phê năm nay tăng cao, mới đầu mùa giá cà phê đã dao động ở mức 100.000 đến 120.000 đồng/kg và có thể tiếp tục tăng. Đối với người nông dân, đây không chỉ là một vụ mùa bội thu về giá trị kinh tế mà còn là nguồn động viên tinh thần to lớn, giúp họ vững tin vào tương lai của cây cà phê trên mảnh đất cao nguyên này.

Anh Y Nam Nie, một nông dân ở xã Ea Tu, chia sẻ: "Năm nay cà phê được giá, bà con chúng tôi rất vui. Đây là niềm khích lệ lớn để chúng tôi tiếp tục đầu tư, giữ gìn cây cà phê – cây trồng truyền thống của quê hương. Dù vất vả, nhưng khi nhìn thấy thành quả, mọi mệt nhọc đều tan biến."

Chị H’Nưm Bkrông phấn khởi tiếp lời: “ năm nay thời tiết nó thất thường quá, nắng nóng kéo dài, mưa bão thất thường làm cho cây cà phê cũng khổ lắm. Sản lượng vì thế mà giảm đi đáng kể. May mà giá cà phê lại được mùa, bù lại phần nào. Bà con chúng tôi cũng mừng lắm, mong sao những năm tới thời tiết thuận lợi hơn để cây cà phê trổ bông đều, đậu trái nhiều, giá cả lại ổn định như bây giờ thì mừng biết bao”.

Theo ý kiến của các chuyên gia phân tích về thị trường cà phê toàn cầu cho rằng "sự biến động mạnh mẽ của giá cà phê thế giới là một yếu tố quan trọng tác động đến sản lượng và giá trị của cà phê ở các quốc gia sản xuất, trong đó có Việt Nam." Chuyên gia này cũng nhấn mạnh rằng, "các yếu tố như thời tiết bất lợi và sự thay đổi trong cung cầu toàn cầu đang góp phần tạo ra sự bất ổn về giá".