Hình tượng non thiêng Yên Tử và tư tưởng Phật hoàng Trần Nhân Tông – Thiền phái Trúc Lâm xuyên suốt Chương trình nghệ thuật chính luận đặc biệt “Non thiêng Yên Tử - Khí phách ngàn năm”

Nhận diện rõ hệ giá trị cốt lõi để xây dựng mô hình phát triển mới, tỉnh Quảng Ninh đang nỗ lực hướng đến mục tiêu đưa Yên Tử trở thành đô thị Di sản độc bản, nơi hội tụ, lan tỏa các giá trị di sản thành động lực phát triển bền vững.

Trải qua nhiều thế kỷ, Yên Tử không chỉ là đất Tổ của Phật giáo Việt Nam mà còn là không gian lịch sử-văn hóa đặc biệt gắn với triều đại nhà Trần và những giá trị tinh thần trường tồn của văn minh Đại Việt. Kỳ vĩ, linh thiêng và huyền bí, Yên Tử được xem là miền phúc địa của dân tộc, nơi hội tụ cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ cùng những lớp trầm tích văn hóa, lịch sử nghìn năm. Ngày 12/7/2025, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới đã tạo bước ngoặt quan trọng, mở ra một giai đoạn phát triển mới, đồng thời đặt ra yêu cầu cao đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững.

Bí thư Đảng ủy phường Yên Tử Bùi Hoàng Giang cho biết: “Địa phương xác định phát triển, bảo tồn di sản là nền tảng văn hóa, là cốt lõi; kinh tế di sản là động lực, con người và thiên nhiên là trung tâm của phát triển bền vững. Từ đó xây dựng Yên Tử trở thành đô thị của di sản, do di sản, vì di sản, cùng di sản, bằng di sản, là di sản; hướng tới mục tiêu trở thành một đô thị di sản tiêu biểu của Việt Nam, khu vực và quốc tế, xứng tầm là phúc địa nghìn năm, từng bước đóng góp vào lộ trình đề nghị UNESCO công nhận Phật hoàng Trần Nhân Tông là Danh nhân văn hóa thế giới vào năm 2058”.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam cho rằng: “Về lâu dài, Yên Tử cần được xây dựng thành một “thành phố di sản” với tầm nhìn rộng mở và tương xứng với giá trị đặc biệt và phải bảo tồn tuyệt đối di sản, coi đó là “hồn cốt” của đô thị. Yên Tử không nên chỉ được nhìn nhận ở quy mô một đơn vị hành chính, mà phải hướng đến phát triển với tầm nhìn rộng mở và tương xứng với giá trị đặc biệt của khu vực này. Điều đó cần có các giải pháp căn cơ, hài hòa, bền vững trong bảo tồn và phát triển, tránh làm ảnh hưởng, tổn hại đến di sản thì khi đó mới có thể giữ được vị thế, xây dựng một đô thị di sản đúng nghĩa”.

Phường Yên Tử có vị trí đặc biệt thuận lợi, giáp ranh với thành phố Hải Phòng, tỉnh Bắc Ninh, kết nối với Thủ đô Hà Nội mở ra tiềm năng lớn để trở thành một cực phát triển mới của tỉnh và khu vực. Vì vậy, việc nghiên cứu mô hình phát triển đô thị di sản Yên Tử phù hợp với các chuẩn mực quốc tế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với phường Yên Tử mà còn đối với tỉnh Quảng Ninh và khu vực.

Ông Kavivath Chhay, Giám đốc sáng tạo Công ty TNHH MTV Giải pháp Di sản và Bảo tàng Việt Nam cho biết: “Việc xây dựng thương hiệu cho di sản Yên Tử cần được tiếp cận một cách thận trọng và khác biệt. Đồng thời cần kết nối giữa quy hoạch đô thị, việc phát triển thành một sản phẩm cụ thể, tuy nhiên, điều này cũng đặt ra thách thức lớn, bởi nơi này giữ vai trò hết sức quan trọng đối với bản sắc của Việt Nam, có ý nghĩa đặc biệt về mặt tôn giáo và có tiềm năng rất lớn để phát triển du lịch, không giống với bất kỳ nơi nào khác”.

Lễ hội Xuân Yên Tử 2026 - điểm hẹn du lịch tâm linh nổi bật đầu năm mới

Từ các quan điểm thống nhất nhận thức về Yên Tử như một không gian di sản sống, nơi hội tụ các giá trị lịch sử, văn hóa, tâm linh và sinh thái. Các chuyên gia, nhà khoa học đã tập trung định hình cấu trúc không gian phát triển đô thị di sản Yên Tử theo hướng tích hợp, lấy trải nghiệm di sản-tri thức-sáng tạo làm trung tâm, gắn với Hành lang Di sản Đông A như một trục kết nối lịch sử- văn hóa-sáng tạo xuyên suốt. Đây sẽ là nền tảng để hình thành một “bảo tàng sống” quy mô lớn, nơi di sản không chỉ được bảo tồn, mà còn được tái hiện, lan tỏa và tiếp tục sáng tạo trong đời sống đương đại.

Giáo sư danh dự Đại học Waseda Shigeru Satoh cho rằng: “Xây dựng Yên Tử trở thành đô thị di sản là hạt nhân gắn kết hành lang di sản của địa phương phải bám sát các nội dung trong khuyến nghị của UNESCO, điều này không chỉ góp phần bảo tồn giá trị di sản, mà còn tạo động lực để di sản phát triển bền vững”.