Theo đó, nội dung văn bản đã thẳng thắn chỉ ra những bất cập mang tính “sinh tử” đối với hệ thống khuyến công cả nước trước các yêu cầu mới về tinh gọn bộ máy và tự chủ tài chính, đồng thời đề xuất những giải pháp căn cơ nhằm bảo vệ "bệ đỡ" cho kinh tế nông thôn trước bối cảnh mới.

Nhiều năm qua, thực hiện Nghị định số 45/2012/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 235/NĐ-CP ngày 27/8/2025) của Chính phủ về khuyến công, các đơn vị sự nghiệp trực thuộc Sở Công Thương các tỉnh, thành phố đã triển khai hoạt động đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận, đóng góp quan trọng vào thành tích chung của ngành. Lực lượng viên chức thuộc các đơn vị này đóng vai trò nòng cốt trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp nông thôn vượt qua muôn vàn khó khăn từ đại dịch Covid-19 cho đến thiên tai bão lũ lịch sử liên tiếp nhiều năm, giúp họ mạnh dạn đầu tư phát triển sản xuất, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.

Tuy nhiên, khó khăn lớn đã xuất hiện khi Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII được ban hành kèm theo Nghị quyết số 105/NQ-CP ngày 08/4/2026 của Chính phủ. Nghị quyết này yêu cầu các đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Công Thương phải thực hiện tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, trường hợp không thực hiện được phải tổ chức lại. Qua rà soát thực tế, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công nhận thấy yêu cầu này chưa phù hợp với quy định hiện hành tại Nghị định số 60/2021/NĐ-CP và đặc thù hoạt động của ngành. Khác với các đơn vị dịch vụ thương mại, hoạt động khuyến công là nhiệm vụ chính trị, là công cụ hỗ trợ phi lợi nhuận của Nhà nước thông qua các dịch vụ công thiết yếu như đào tạo, tập huấn, xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật hay hỗ trợ ứng dụng máy móc tiên tiến… Do đặc thù không có nguồn thu, nếu buộc phải tự chủ hoàn toàn, các đơn vị khuyến công địa phương sẽ không thể duy trì hoạt động, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Điều này dẫn đến nguy cơ tê liệt công cụ chính sách, ảnh hưởng trực tiếp đến tính liên tục của các chủ trương phát triển kinh tế tư nhân và công nghiệp nông thôn của Đảng và Nhà nước.

Các chương trình khuyến công giúp cơ sở công nghiệp nông thôn, sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ quảng bá, giới thiệu sản phẩm đến khách hàng. Ảnh: VGP/DA

Xét về cơ sở chính trị và pháp lý, vai trò của khuyến công đã được khẳng định rõ nét trong các Nghị quyết số 19-NQ/TW, Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, cũng như Quyết định số 165/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Chỉ thị số 20/CT-BCT của Bộ trưởng Bộ Công Thương. Đáng chú ý, dù cùng được xếp vào danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước thuộc loại hình hoạt động kinh tế cơ bản, thiết yếu theo Nghị định số 60/2021/NĐ-CP, nhưng khuyến công lại không được như khuyến nông. Trong khi các địa phương được phép sắp xếp tối đa tới 07 đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ công cho ngành Nông nghiệp và Tài nguyên - Môi trường (bao gồm khuyến nông) mà không bị áp lực tự chủ đè nặng, thì lĩnh vực khuyến công - vốn giữ vai trò song hành trong việc thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn - lại chưa nhận được cơ chế tương tự.

Gian hàng giới thiệu sản phẩm của Trung tâm khuyến công và xúc tiến thương mại tỉnh Ninh bình tại một hội chợ

Để tháo gỡ nút thắt này và bảo đảm hệ thống khuyến công tiếp tục thực hiện tốt sứ mệnh hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua thách thức trong kỷ nguyên mới, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công kiến nghị Bộ trưởng Bộ Công Thương sớm báo cáo Chính phủ xem xét các nội dung quan trọng.

Thứ nhất, về cơ chế tự chủ, đề nghị Chính phủ cho phép các đơn vị sự nghiệp khuyến công thuộc Sở Công Thương được hưởng chính sách tương tự như lĩnh vực khuyến nông, văn hóa, tư pháp, nội vụ; tức là được Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên hoặc không bắt buộc tự chủ hoàn toàn khi thực hiện nhiệm vụ công ích phục vụ quản lý nhà nước và hỗ trợ cộng đồng.

Thứ hai, về tổ chức bộ máy, cần thống nhất mô hình mỗi tỉnh, thành phố tiếp tục được duy trì 01 đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Công Thương để thực hiện nhiệm vụ khuyến công và các hoạt động kinh tế công thương khác, bảo đảm tính xuyên suốt, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương theo đúng tinh thần các Nghị định về khuyến công.

Cuối cùng, về nguồn lực, cần tiếp tục khẳng định khuyến công thuộc Nhóm 4 theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP để được Nhà nước đảm bảo kinh phí hoạt động thường xuyên, giúp đội ngũ cán bộ yên tâm công tác và cống hiến, đặc biệt trong bối cảnh sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh, thành phố như hiện nay.