Chuyển từ phát triển tự phát sang liên kết chuỗi

Nhờ khí hậu phù hợp và quỹ đất nông nghiệp rộng lớn, chanh dây dần trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế đáng kể cho nhiều địa phương trong tỉnh, đặc biệt tại khu vực phía Tây của tỉnh. Tuy nhiên, hành trình phát triển của loại cây này không ít lần trải qua biến động.

Theo chia sẻ của nhiều nông dân, chanh dây bắt đầu được trồng thử nghiệm tại Gia Lai từ khoảng năm 2012 với quy mô nhỏ lẻ. Đến giai đoạn 2016-2017, khi thị trường thuận lợi, giá tăng cao, diện tích được mở rộng nhanh chóng. Song, sự phát triển thiếu kiểm soát đã bộc lộ rủi ro khi năm 2018, cung vượt cầu khiến giá giảm sâu, nhiều hộ dân thua lỗ, buộc phải thu hẹp sản xuất.

Đến năm 2023, chanh dây tiếp tục bước vào “cơn sốt” mới khi giá tăng trở lại, các nhà máy chế biến đi vào hoạt động. Từ đó mà nhiều hộ nông dân đã đầu từ mở rộng diện tích. Tuy nhiên, chỉ sau vài tháng ngắn ngủi, thị trường chanh dây bất ngờ đảo chiều.

Ông Lê Quý (Xã Bàu Cạn, tỉnh Gia Lai) chia sẻ: “Lúc giá cao, ai cũng nghĩ trồng chanh dây là có tiền nhanh. Nhưng khi giá rớt mạnh, nhiều nhà lỗ nặng, buộc phải chặt bỏ vườn cây để quay lại trồng cà phê, hồ tiêu”.

Thực tế này cho thấy, việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi liên kết từ trồng trọt, chế biến đến tiêu thụ là yêu cầu cấp thiết. Mô hình này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro thị trường mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của xuất khẩu.

Việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi liên kết từ trồng trọt, chế biến đến tiêu thụ là yêu cầu cấp thiết.

Nắm bắt xu hướng đó, Công ty TNHH Quicornac (Quicornac Vietnam - Khu công nghiệp Trà Đa, phường Pleiku) đã lựa chọn hướng đầu tư dài hạn, tập trung vào chế biến sâu và xây dựng đầu ra ổn định. Doanh nghiệp đóng vai trò kết nối thị trường, góp phần hình thành chuỗi giá trị bền vững cho chanh dây Gia Lai.

Bên cạnh đó, các mô hình liên kết sản xuất - tiêu thụ cũng đang phát huy hiệu quả rõ nét. Điển hình là mô hình của Công ty cổ phần Tập đoàn Nafood tại Gia Lai. Doanh nghiệp đầu tư đồng bộ từ sản xuất giống công nghệ cao, kiểm định chất lượng, chuyển giao kỹ thuật đến kiểm soát vùng trồng và bao tiêu sản phẩm.

Hiện Nafoods đang liên kết với khoảng 50 hợp tác xã và hơn 5.000 hộ nông dân, phát triển vùng nguyên liệu trên 5.000 ha, hướng tới mục tiêu hơn 10.000 ha vào năm 2030 tại khu vực Tây Nguyên.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng - Tổng Giám đốc Nafoods Group - nhấn mạnh: “Muốn xuất khẩu bền vững thì phải kiểm soát từ cây giống, vùng trồng đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Doanh nghiệp cũng phải đồng hành cùng nông dân, chia sẻ rủi ro và cam kết đầu ra ổn định”.

Hướng đến ngành hàng xuất khẩu chủ lực

Trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm từ chanh dây ngày càng gia tăng, từ nước ép, sản phẩm cô đặc đến nguyên liệu cho ngành thực phẩm – đồ uống, Gia Lai đang đứng trước nhiều cơ hội mở rộng thị trường.

Hiện nay, chanh dây là một trong bốn cây trồng được quy hoạch vào nhóm nông sản xuất khẩu chủ lực của tỉnh. Toàn tỉnh có khoảng 5.450 ha chanh dây và đã được cấp 48 mã số vùng trồng, đây là điều kiện quan trọng để tham gia xuất khẩu chính ngạch.

Thời gian qua, Ngành nông nghiệp tỉnh Gia Lai đang phối hợp cùng các địa phương, doanh nghiệp và hợp tác xã để xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, đồng thời kiểm soát chặt chất lượng giống và vật tư đầu vào. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật và khuyến khích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ cũng được đẩy mạnh.

Gia Lai phấn đấu phát triển diện tích trồng chanh dây của tỉnh đến khoảng 10.000ha trong thời gian tới.

Định hướng phát triển không chỉ dừng ở mở rộng diện tích mà tập trung vào nâng cao chất lượng, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường. Qua đó, ngành hàng chanh dây không chỉ tăng khả năng cạnh tranh mà còn góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, nâng cao thu nhập cho người dân.

Ở góc độ quản lý, tỉnh xác định phát triển chanh dây theo hướng bền vững, có kiểm soát. Ông Trần Xuân Khải, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh) cho biết: "Quan điểm của tỉnh là không chạy theo phong trào. Thay vì mở rộng diện tích, Gia Lai sẽ tổ chức lại sản xuất theo kế hoạch, kiểm soát giống và liên kết chặt với doanh nghiệp để ổn định đầu ra”.

Trong thời gian tới, triển vọng phát triển bền vững của ngành hàng chanh dây Gia Lai sẽ gắn liền với sự liên kết đồng bộ giữa nông dân, doanh nghiệp chế biến và cơ quan quản lý nhà nước. Khi các bên cùng chung mục tiêu, đề cao trách nhiệm và định hướng lâu dài, Gia Lai có đủ điều kiện để nâng cao giá trị sản phẩm, cải thiện sinh kế cho người dân, đồng thời khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng chanh dây của Việt Nam trên thị trường quốc tế.