Trong khuôn khổ Hội nghị khoa học công nghệ thủy sản và kiểm ngư toàn quốc lần thứ nhất năm 2026, ngày 28/4, tại TP.HCM, đã có 29 bài báo cáo khoa học, phác họa khá toàn diện thực trạng khoa học công nghệ trong ngành thủy sản và kiểm ngư.

Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Văn Long phát biểu kết luận hội nghị. Ảnh: Nguyễn Thủy.

Thay mặt lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, TS Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ ghi nhận sự quan tâm, tâm huyết và tinh thần trách nhiệm cao của các nhà khoa học, cơ quan nghiên cứu, nhà quản lý, doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và đại diện các địa phương.

Theo TS Nguyễn Văn Long, hội nghị lần này có ý nghĩa quan trọng, cần thiết đối với ngành nông nghiệp và môi trường, đặc biệt trong lĩnh vực thủy sản và kiểm ngư.

Trên cơ sở các báo cáo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp thu, tổng hợp để báo cáo lãnh đạo Bộ, từ đó triển khai ngay các nhiệm vụ cần thiết trong thời gian tới.

Theo Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Văn Long, một trong những vấn đề được nhấn mạnh tại hội nghị là công tác giống. Các ý kiến đều thống nhất cần duy trì, phát triển và đầu tư mạnh hơn cho giống thủy sản, bao gồm cả giống nuôi nước ngọt và giống nuôi biển. Đây là lĩnh vực cần thời gian dài, có những đối tượng phải nghiên cứu hàng chục năm mới đạt kết quả.

Công tác nghiên cứu giống không thể chỉ trông chờ vào một vài đơn vị, mà cần sự tham gia của các cơ quan thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan Trung ương, địa phương, viện hàn lâm, các đơn vị theo kênh của Bộ Khoa học và Công nghệ, cùng doanh nghiệp và nhà khoa học.

Bên cạnh giống, ngành thủy sản cũng cần làm chủ nguyên liệu đầu vào và các giải pháp xử lý môi trường. Đây là những nội dung có ý nghĩa chiến lược, gắn với định hướng triển khai Nghị quyết 57 về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo TS Nguyễn Văn Long, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã báo cáo lãnh đạo Đảng, Nhà nước về định hướng tập trung vào công nghệ giống, sản xuất nguyên vật liệu đầu vào và xử lý môi trường. Trong các công nghệ chiến lược, nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản là ba lĩnh vực được ưu tiên hàng đầu.

Chuyển đổi số cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Việc chuyển đổi phải diễn ra toàn diện, từ nghiên cứu đến sản xuất, từ giám sát, cảnh báo đến quan trắc môi trường.

Hiện Bộ giao Cục Thủy sản và Kiểm ngư chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu ngành. Trong năm 2026, hệ thống cơ sở dữ liệu của ngành nông nghiệp và môi trường phải cơ bản hoàn thiện, phục vụ chia sẻ, sử dụng xuyên suốt từ Trung ương đến người dân, đồng thời liên thông với các bộ, ngành, trong đó có Bộ Công an.

Hội nghị có 29 bài báo cáo khoa học, phác họa khá toàn diện thực trạng khoa học công nghệ trong ngành thủy sản và kiểm ngư. Ảnh: Nguyễn Thủy.

Dẫn thực tế từ chuyến công tác tại Trung Quốc, TS Nguyễn Văn Long cho biết, nước bạn đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo rất mạnh trong nuôi thủy sản. Ngay cả tôm cỡ nhỏ cũng được AI theo dõi tăng trưởng hằng ngày, kịp thời phát hiện biến động môi trường và đưa ra giải pháp. Đây là hướng đi Việt Nam cần tập trung triển khai.

TS Long nhấn mạnh thêm, chuyển giao công nghệ vào thực tiễn sản xuất và thương mại, gắn với công tác khuyến nông cũng được chú trọng. Dù thời gian qua đã đạt nhiều kết quả, ngành vẫn cần đổi mới phương thức chuyển giao để phù hợp hơn, hiệu quả hơn.

Về cải cách hành chính, nhiều ý kiến tại hội nghị đề cập đến các bất cập trong quản lý, như thời gian khai thác tôm giống bố mẹ, cùng một số thủ tục liên quan đến giống và sản xuất thủy sản. TS Nguyễn Văn Long cho biết, Bộ ghi nhận các kiến nghị này để tiếp tục rà soát, tháo gỡ.

Để đưa Nghị quyết 57 vào thực tiễn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định cần tăng cường liên kết ba nhà: Nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt, tiên phong và tiên quyết trong triển khai, tiếp nhận và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Về cơ chế, sau Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, đã có Nghị quyết 193 của Quốc hội, Luật Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo, cùng Nghị định 180 hướng dẫn hợp tác công tư trong lĩnh vực khoa học công nghệ.

"Khung pháp lý đã có, vấn đề là tổ chức thực hiện và tháo gỡ những vướng mắc phát sinh. Bộ Nông nghiệp và Môi trường mong tiếp tục nhận được đề xuất cụ thể từ các nhà khoa học, doanh nghiệp và đơn vị liên quan để đưa vào kế hoạch năm, đồng thời phục vụ xây dựng kế hoạch dài hạn 2026-2030. Hiện Bộ đang xây dựng ba chương trình khoa học công nghệ chuyên biệt cho tôm, cá tra và nuôi biển", TS Long cho hay.

Ở lĩnh vực thu hoạch, chế biến, hội nghị cũng thống nhất còn nhiều nội dung cần cải tiến, nhằm nâng cao hiệu quả chế biến sản phẩm thủy hải sản. Đây là khâu quan trọng để tăng giá trị gia tăng, mở rộng thị trường và nâng sức cạnh tranh của ngành.

TS Nguyễn Văn Long đề nghị các nhiệm vụ khoa học sắp tới phải xác định rõ kết quả đầu ra. Theo đó, kết quả nghiên cứu cần phục vụ quản lý, chỉ đạo, điều hành của Bộ hoặc địa phương và phải được đưa vào sản xuất; hoặc tạo ra sản phẩm mới có khả năng thương mại hóa.

Để triển khai hiệu quả, cần thể hiện rõ liên kết chặt chữ giữa "ba nhà". Trong đó, nhà quản lý là Cục Thủy sản và Kiểm ngư, cơ quan nắm yêu cầu phát triển của ngành; nhà khoa học gồm các viện, trường trong và ngoài Bộ Nông nghiệp và Môi trường; doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp tham gia, tiếp nhận, đưa sản phẩm nghiên cứu vào sản xuất và thương mại.

Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Văn Long kỳ vọng, các kết quả từ hội nghị sẽ sớm được cụ thể hóa thành nhiệm vụ khoa học công nghệ, góp phần thúc đẩy ngành thủy sản và kiểm ngư phát triển hiện đại, hiệu quả, bền vững và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế