Theo định hướng Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1259/QĐ-TTg ngày 26/7/2011 (gọi tắt là QHC 1259), dân số toàn TP dự báo đến năm 2020 khoảng 7,3 - 7,9 triệu người, tỷ lệ đô thị hoá 58 - 60%. Đến năm 2030, dân số khoảng 9 - 9,2 triệu người, tỷ lệ đô thị hoá 65 - 68%. Đến năm 2050 đạt ngưỡng dân số tối đa khoảng 10,8 triệu người, tỷ lệ đô thị hóa 70 - 80%.

Tuy nhiên, Giám đốc Sở QH – KT Hà Nội Nguyễn Trúc Anh cho biết, quy mô dân số toàn TP đã vượt dự báo của quy hoạch. Theo số liệu tại Niên giám thống kê TP Hà Nội năm 2020, dân số hiện trạng toàn TP đã đạt 8,2465 triệu người (trong đó dân số khu vực thành thị khoảng 4,0625 triệu người, dân số khu vực nông thôn khoảng 4,184 triệu người).

(Ảnh: Internet)

Định hướng QHC1259, mật độ dân cư được khống chế đến năm 2030 trong khu vực nội đô lịch sử là cao nhất (khoảng 20.000 - 25.000 người/km2) và thấp dần về phía khu vực xa trung tâm. Mật độ dân số toàn TP ước tính đến năm 2020 là 2.188 người/km2, trong đó tại khu vực trung tâm 5.012 người/km2.

Thế nhưng sau gần 10 năm cụ thể hoá QHC1259, theo đánh giá của Chương trình phát triển đô thị toàn TP Hà Nội, từ kết quả Tổng điều tra dân số nhà ở năm 2019 và Niên giám thống kê TP năm 2020, mật độ dân số đã phát triển cao hơn dự báo của QHC1259. Dân số đô thị tại 12 quận của Hà Nội đã tăng 19,43%. Mật độ dân số trung bình tại các quận là 10.8330 người/km2. Mật độ dân số phát triển tại khu vực trung tâm đã đạt 9.570 người/km2, vượt gần gấp đôi so với dự báo.

Đặc biệt, dân số thuộc khu vực nội đô lịch sử duy trì mật độ cao và đã vượt quá quy định. Dự kiến dân số khu vực này đến năm 2030 phải giảm còn 0,8 triệu người nhưng đến nay quy mô dân số đã vượt ngưỡng 1,2 triệu người. Điều này tiếp tục lặp lại ở tại một số quận thuộc khu vực nội đô mở rộng (Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hoàng Mai). Chỉ có một số quận thành lập sau khi sáp nhập tỉnh Hà Tây (Hà Đông, Bắc Từ Liêm, Nam Từ Liêm) là còn có điều kiện về quỹ đất để phát triển đô thị, phát triển dân số và đảm bảo được các chỉ tiêu sử dụng đất theo quy hoạch.

Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng, ông Lưu Quang Huy cho biết định hướng triển khai trong điều chỉnh tổng thể quy hoạch chung xây dựng thủ đô là đáp ứng yêu cầu thực tiễn; phù hợp với xu thế phát triển kinh tế - xã hội TP Hà Nội giai đoạn 2021-2025 và các năm tiếp theo. Từng bước nâng cao chất lượng, môi trường sống, cơ sở hạ tầng và cảnh quan đô thị; bảo đảm tính kế thừa, không ảnh hưởng lớn đến các dự án đầu tư đang triển khai.

Nghiên cứu lại mô hình cấu trúc đô thị để điều chỉnh cho phù hợp, đáp ứng khả năng phát triển mô hình "Thành phố trong Thành phố" tại khu vực phía Bắc (gồm các huyện: Đông Anh, Mê Linh, Sóc Sơn), phía Tây (TP mới Hòa Lạc) và một số "Thị xã mới trong Thành phố". Nghiên cứu hoàn chỉnh, tái cấu trúc không gian chức năng, hạ tầng khu vực đô trung tâm trong chùm đô thị thủ đô và chùm hệ thống đô thị trong Vùng thủ đô. Nghiên cứu cấu trúc không gian lấy trục sông Hồng là trục xanh làm trung tâm phát triển, phát triển cân đối không gian hai bên trục sông Hồng và phát triển phía Bắc sông Hồng thành đô thị hiện đại, đồng bộ hạ tầng để trở thành động lực phát triển…

Theo ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, là đô thị đặc biệt, lại là thủ đô của cả nước nên Hà Nội cần phải có cách làm khác, phải là khát vọng, niềm kiêu hãnh của cả nước. Tốc độ đô thị hóa của Việt Nam hiện đạt trên 40%, cao nhất Đông Nam Á nhưng việc thực hiện nhiệm vụ quy hoạch cả nước chưa đạt yêu cầu. Chất lượng đô thị, chất lượng quy hoạch đô thị chưa tốt, nhất là vấn đề dự báo phát triển kinh tế - xã hội. Vẫn còn sự chồng chéo trong công tác quy hoạch giữa các ngành, các cấp… Giải pháp trong tương lai phải rà soát, đánh giá công việc cụ thể đối với những việc đã làm trong 10 năm qua và có dự báo chiến lược.

Do đó, giải pháp đối với Hà Nội là ngoài định hướng, chương trình mục tiêu, thành phố phải có lựa chọn tư vấn nước ngoài hoặc có một cuộc thi về xây dựng ý tưởng để làm quy hoạch Hà Nội, cùng với Viện Quy hoạch Hà Nội để thực hiện nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch chung. Trong lần điều chỉnh quy hoạch này cần làm rõ mục tiêu xây dựng thủ đô văn hiến, hòa bình, sáng tạo, anh hùng. Hà Nội làm thế nào phải xứng tầm là niềm kiêu hãnh của cả nước.

Thảo Nguyên (TH)