Nhắc tới nghề guốc mộc truyền thống ở Bình Dương người ta thường nghĩ ngay tới thành phố Thủ Dầu Một – Mảnh đất khai sinh ra nghề mộc truyền thống. Nơi đây không chỉ vang lên những tiếng đục đẽo của nghề điêu khắc, chạm gỗ mà còn vang lên âm thanh của tiếng cưa, tiếng xẻ của nghề guốc mộc. Các cơ sở chính làm guốc chủ yếu tập trung trên địa bà phường Phú Thọ, thành phố Thủ Dầu Một và phường Nhâm Bình thị xã Thuận An.

Nghề làm guốc được biết đến là một nghề cha truyền con nối, tại tỉnh Bình Dương có một con đường mang tên “Xóm Guốc” (năm 1999, con đường này đã được công nhận và ghi vào hệ thống các tên đường của thành phố Thủ Dầu Một).

Từ xưa cho đến nay, hình ảnh người phụ nữ Việt với đôi guốc mộc trong bọ trang phục truyền thống hay hình ảnh ông già Nam bộ mang guốc dong và búi tóc sau đầu với bộ trang phục bà đen đậm chất Nam bộ. Chính vì vậy mà đôi guốc mộc mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, vật liệu thân thiết với người dân Việt Nam từ xa xưa, từ trước khi giầy, dép băng da, bằng nhựa ra đời.

Bình Dương quyết tâm gìn giữ và phát triển nghề guốc

Để làm ra được đôi guốc mộc truyền thống, người làm nghề thường chọn nguyên liệu là các loại gỗ xốp nhẹ, dễ xẻ, tạo dáng như: Gỗ mít, gỗ xoài, gỗ thông, trầm hương…Để làm ra một đôi guốc mộc truyền thống, người nghệ nhân phải trải qua nhiều công đoạn: Cưa gỗ, bổ khổ, sau đó cho vào máy xẻ, mài thô rồi định hình dạng của guốc. Tiếp theo là mài bóng, mài nhẵn và phun sơn. Công đoạn cuối cùng là đóng đế quai. Để đôi guốc mang nhiều màu sắc khác nhau người làm nghề có thể sơn trang trí lên guốc hoặc làm theo yêu cầu của khách hàng. Đây là những công đoạn cơ bản để hoàn thành nên một chiếc guốc, mỗi loại guốc sẽ có những công đoạn riêng biệt.

Guốc có nhiều loại khác nhau như: Guốc mộc, guốc sơn, guốc vẽ khắc hoa văn. Dàn dần với đòi hỏi từ khách hàng, các loại guốc ra đời ngày càng sáng tạo hơn, có sự kết hợp với các ngành nghề thủ công khác như: Nghề sơn màu, thêu tay, kết cườm tạo thành những đôi guốc có giá trị thẩm mỹ cao.

Trải qua nhiều giai đoạn thăm trầm, nghề làm guốc hiện nay chỉ còn vài hộ gia đình ở phường Phú Thọ và phường Bình Nhâm làm nghề. Thời gian làm guốc cũng được rút gắn lại chỉ tập trung sản xuất vào vài tháng trong năm. Các cơ sở sản xuất và tiêu thụ tại các tỉnh, thành như: Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng…Nghề guốc truyền thống Bình Dương đã mang thương hiệu và văn hóa truyề thống của Việt Nam đến với bạn bè quốc tế. Những đôi guốc đặc sắc, bắt mắt còn được xuất sang một số nước châu Á, nhiều nhất là Campuchia và Lào.

Tuy gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì và phát triển nghề làm guốc do thị hiếu của khách hàng và sức cạnh tranh của các sản phẩm giày dép mới nhưng với tâm huyết với nghề, một số cơ sở guốc ở Bình Dương vẫn quyết tâm gìn giữ và phát triển nghề guốc. Lưu giữ nét đẹp của người con gái Việt Nam xưa với đôi guốc mộc thanh nhã, dịu dàng. Nhờ đó, làng nghề guốc truyền thống không chỉ tạo điều kiện phát huy tiềm năng kinh tế địa phương, tạo việc làm cho người lao động, góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa mà còn trở thành một trong những địa điểm du lịch làng nghề thú vị của du khách khi đến với Bình Dương.

Bài và ảnh Hằng Thuý