Các chiến sỹ quân y luôn luôn bám sát trận địa, cứu chữa kịp thời cho bộ đội bị thương. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, lực lượng quân y đã cứu chữa cho hơn 10.000 lượt thương binh, gần 4.500 bệnh binh. (Ảnh: Tư liệu TTXVN)

80 năm trước, ngày 16/4/1946, Cục Quân y được thành lập theo chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Giữa muôn trùng khó khăn của những ngày đầu kháng chiến kiến quốc, ngành Quân y Quân đội Nhân dân Việt Nam từng bước viết nên những trang sử vinh quang và tự hào qua hai cuộc kháng chiến vĩ đại, sát cánh cùng toàn quân, toàn dân thực hiện sứ mệnh xây dựng, phát triển đất nước hùng cường hôm nay.

Ở đâu có bộ đội, ở đó có Quân y

Năm 1946, khi ngành Quân y ra đời, cả nước chỉ có hơn 100 bác sỹ, có tỉnh chỉ vỏn vẹn 1 y sỹ phụ trách. Tình hình mọi mặt của đất nước vô cùng khó khăn. Ngành Quân y đã nhanh chóng sắp xếp tổ chức, nghiên cứu hình thành cơ sở lý luận nền móng đầu tiên cho y học quân đội.

Năm 1948, Bộ 12 điều kỷ luật vệ sinh được Cục Quân y phổ biến rộng rãi trong toàn quân, nêu cao tinh thần “phòng bệnh hơn chữa bệnh.”

Các nguyên tắc như rửa tay trước khi ăn, uống nước chín, tập thể dục mỗi sáng, lấp các vũng nước tù… tuy đơn giản nhưng đã phát huy hiệu quả phòng chống dịch bệnh trong môi trường quân đội và điều kiện chiến trường thiếu thốn khắc nghiệt. Nhiều nguyên tắc trong đó vẫn còn nguyên giá trị đến hôm nay.

Trong đó, Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử là một cuộc thử lửa đối với ngành Quân y non trẻ của nước ta. Trước sự khốc liệt của chiến trường, có thời điểm các đội quân y phải phẫu thuật liên tục 18-20 giờ mỗi ngày, cứu chữa hàng vạn thương binh với tổn thương phức tạp trong điều kiện thiếu thốn toàn diện, lửa đạn bao vây.

Nhưng cũng ở đó, quân y từng bước phát triển từ y học chung thành các chuyên ngành y học quân sự chủ yếu, như tổ chức chiến thuật quân y, tiếp tế quân y, ngoại khoa dã chiến, bệnh truyền nhiễm trong quân đội, vệ sinh phòng dịch quân đội...

Ngành đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm thực tiễn quý báu, đảm bảo phục vụ cho mọi yêu cầu xây dựng, chiến đấu của quân đội trên chiến trường cả nước.

Đến thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ngành Quân y đã có bước cách mạng về tổ chức và kỹ thuật. Ngành xây dựng tổ chức theo hướng chính quy, hiện đại; thống nhất biên chế từ cơ quan lãnh đạo, chỉ huy, nhà trường đến các đơn vị; đội ngũ cán bộ y dược từ cấp đại học, trung học bắt đầu phát triển đội ngũ cán bộ y dược sau đại học.

Từ chỗ chỉ bảo đảm hỗ trợ cho bộ binh và pháo binh, ngành Quân y đã hình thành nghiệp vụ và khoa học kỹ thuật bảo đảm cho cả ba quân chủng: lục quân, hải quân và phòng không-không quân.

Lực lượng Quân y đã có mặt trên tất cả các chiến trường, các trận địa phòng không bảo vệ yếu địa, các tuyến đường vận tải quân sự chiến lược… sát cánh cùng quân đội, tham gia phục vụ tác chiến hiệp đồng binh chủng quy mô lớn.

Cùng với các lực lượng y tế nhân dân, các tổ chức Quân y chủ động kết nối, hình thành thế kết hợp quân-dân y rộng khắp, bảo đảm ở đâu có tác chiến ở đó có cứu chữa y tế, ở đâu có thương binh ở đó có nhân viên y tế phục vụ.

Các nữ chiến sỹ quân y vẫy chào nhân dân trong ngày về giải phóng Thủ đô. (Ảnh: Tư liệu TTXVN)

Mạng lưới cứu chữa được tổ chức theo hướng hoàn chỉnh, rộng khắp ở phía trước, chuyên khoa sâu ở phía sau đã góp phần giảm tỷ lệ tử vong trong dân công hỏa tuyến trên tổng số thương vong, từ 28-32% trong kháng chiến chống Pháp xuống 24% trong kháng chiến chống Mỹ.

Trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, các cán bộ, chiến sỹ quân y đã đồng cam cộng khổ với bộ đội, có mặt ở những nơi ác liệt nhất, bám sát bộ đội, bám sát chiến trường.

Hàng nghìn trạm quân y, đội phẫu thuật và các bệnh viện dã chiến đã tạo nên hệ thống cứu chữa liên hoàn, rộng khắp, cứu chữa kịp thời hơn 500.000 thương binh; hơn 1,5 triệu bệnh binh, trong đó gần 60% thương binh và trên 80% bệnh binh đã được trở lại đội ngũ chiến đấu, góp phần quan trọng làm nên những thắng lợi vĩ đại của dân tộc ta.

Cũng trong hai cuộc kháng chiến, cán bộ chiến sỹ quân y sẵn sàng xả thân, quên mình vì thương binh, bệnh binh, chính vì vậy tỷ lệ thương vong của cán bộ, nhân viên quân y chiếm tới 10% tổng số thương vong chung.

Điểm tựa tin cậy của đồng đội và nhân dân

Bước vào thời kỳ xây dựng, đổi mới và phát triển đất nước, trước yêu cầu bảo vệ, chăm sóc sức khỏe bộ đội và nhân dân trong tình hình mới, ngành quân y đã triển khai thực hiện nhiều nội dung, biện pháp đột phá về xây dựng nguồn nhân lực, đổi mới hoạt động chuyên môn, nâng cấp, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, nghiên cứu ứng dụng các kỹ thuật mới, hiện đại trong khám, chữa bệnh.

Cơ sở hạ tầng, trang thiết bị của toàn ngành từng bước được đầu tư nâng cấp ở cả các cơ sở tuyến sau và các đơn vị tuyến trước. Các đơn vị được trang bị khá đồng bộ và thống nhất từ tuyến quân y đại đội, đồn biên phòng đến quân y tiểu đoàn, trung đoàn, sư đoàn và tương đương, thể hiện sức mạnh chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu trong toàn ngành.

Cán bộ nhân viên quân y đã đưa kỹ thuật lưu động và cả chuyên sâu ra mặt trận, góp phần cứu chữa thương bệnh binh kịp thời, hạn chế tỷ lệ tử vong do phải vận chuyển về phía sau.

Các bệnh viện tuyến sau được chuyên khoa hóa sâu, đã nghiên cứu áp dụng thành công nhiều kỹ thuật tiên tiến nhằm giúp người bệnh có khả năng phục hồi cao nhất; đồng thời kết hợp chặt chẽ y học hiện đại với y học cổ truyền, góp phần nâng cao kết quả điều trị.

Không chỉ gói gọn trong doanh trại, sự đóng góp của quân y đã lan tỏa sâu rộng trong đời sống nhân dân qua mô hình "Kết hợp quân-dân y" tại các vùng biên giới, hải đảo.

Hiện nay tỷ lệ quân số khỏe toàn quân luôn duy trì vững chắc ở mức trên 98,5%, khẳng định năng lực dự phòng và điều trị xuất sắc của ngành quân y.

Trong giai đoạn mới, thực hiện chủ trương của Đảng về xây dựng Quân đội tinh, gọn, mạnh, ngành Quân y đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng "tập trung, thống nhất, vững về chính trị, giỏi về chuyên môn." Năng lực và chất lượng khám, chữa bệnh của các tuyến quân y được nâng cao, tạo sự phát triển nhảy vọt về chất.

Các bệnh viện quân y tuyến chiến lược có bước phát triển toàn diện, đạt trình độ hiện đại, với nhiều chuyên khoa sâu, kỹ thuật mũi nhọn ngang tầm các nước có nền y học tiên tiến trong khu vực và quốc tế như kỹ thuật ghép tạng, can thiệp tim mạch, chấn thương chỉnh hình, vi phẫu nối chi thể, siêu lọc máu, nuôi cấy tế bào sừng ghép da…

Trong đó, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 tự hào liên tục xác lập các dấu mốc tiên phong như: ghép phổi từ người hiến chết não đầu tiên tại Việt Nam, ghép chi thể đầu tiên tại Đông Nam Á và nhiều ca ghép gan, tim, tụy mang tính đột phá.

Hiện nay, bệnh viện là cơ sở ghép gan số một Việt Nam và Đông Nam Á, với tỷ lệ thành công và thời gian sống sau ghép tương đương các quốc gia có nền y học tiên tiến.

Trong năm 2024-2025, Bệnh viện 108 tiếp tục ghi nhận nhiều kỷ lục chuyên môn, nổi bật là ca lấy-ghép đa tạng cứu sống 8 bệnh nhân từ 1 người hiến và kỷ lục 19 ca ghép trong một tuần. Tháng 1/2026, bệnh viện thực hiện ca ghép tạng thứ 1.000, khẳng định vị thế đơn vị dẫn đầu cả nước trong lĩnh vực hiến-ghép mô, tạng.

Trong vài thập kỷ gần đây, các hoạt động hợp tác quốc tế Quân y càng được mở rộng. Toàn ngành có quan hệ hợp tác với Quân y hàng chục quốc gia, trên mọi khía cạnh, khẳng định khả năng hội nhập và đóng góp của ngành Quân y Việt Nam trong thời kỳ mới. Bên cạnh đó, hình ảnh người thầy thuốc Quân y Việt Nam đã vượt ra khỏi biên giới quốc gia khi triển khai thành công 7 Bệnh viện dã chiến cấp 2 tham gia Phái bộ Gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc (UN) tại Nam Sudan và khu vực Abyei. Đây chính là sự khẳng định về tầm vóc lớn mạnh, khả năng cơ động và năng lực y tế quân sự cấp quốc tế của Quân y Việt Nam.

Với phương châm “Ở đâu có bộ đội, ở đó có quân y,” các thế hệ cán bộ, y bác sỹ ngành Quân y đã không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao y thuật-y đức, xứng đáng là chỗ dựa tin cậy của đồng đội và nhân dân, đồng thời sẵn sàng cho những nhiệm vụ nặng nề nhưng cũng đầy vinh quang của người lính áo trắng trong kỷ nguyên mới của dân tộc./.