Công nhân mỏ than Khánh Hòa.

Trong những ngày này đi trên đường phố Thủ đô hiện đại, đẹp đẽ và sâu lắng… ngày càng đổi mới và liên tục phát triển…bên cạnh những niềm vui xen lẫn với tự hào, chúng tôi những người thợ mỏ vùng “Chiến khu Việt Bắc” năm xưa lại nhớ về những kỷ niệm của mùa thu năm ấy, Than Việt Bắc đã góp phần thắp sáng Thủ đô. Cứ mỗi năm qua đi, kỷ niệm cũ lại lùi sâu vào quá khứ, song với các thế hệ thợ mỏ than vùng Thái Nguyên- Quán Triều thuộc “Chiến khu Việt Bắc” không bao giờ phai mờ những ký ức, việc làm đã gắn bó với Thủ đô trong những ngày đầu giải phóng: Đó là chiến dịch thi đua làm than góp phần thắp sáng Thủ đô. Xin ngược dòng lịch sử để trở lại những ngày này của năm 1954. Tháng 5 ngày 7, chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ “Lừng lấy năm châu, chấn động địa cầu...”
khiến cho thực dân Pháp phải ngồi vào bàn ký kết hiệp định Giơnevơ và rút quân xâm lược viễn chinh về nước, miền Bắc Việt Nam hoàn toàn giải phóng. Sau chín năm kháng chiến cực kỳ anh dũng (1945-1954) từ Thủ đô kháng chiến vùng Việt Bắc, Trung ương, Chính phủ và Bác Hồ đã tích cực chuẩn bị mọi điều kiện để về tiếp quản Thủ đô. Nhưng sau hiệp định Giơnevơ ký ngày 20/7/1954, vùng than Hòngai - Cẩm Phả là khu vực tập kết 300 ngày của quân đội Liên hiệp Pháp. Phải thua đau trên chiến trường, với bản chất thực dân tàn ác, chúng tìm mọi cách phá hoại nền hoà bình non trẻ của chúng ta, ngoài những âm mưu đen tối, chúng còn tìm mọi cách phá hoại nền kinh tế. Chúng gây khó khăn, không cung cấp than của vùng Hòn gai – Hồng Quảng cho Nhà máy điện Yên Phụ.

Đón tấn than 1 triệu ở Khánh Hòa.

Đứng trước vô vàn những thử thách, gian nan, Bác Hồ và Chính phủ, quân đội về Hà Nội sẽ gặp phải một Thủ đô không có điện, không có nước. Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Trung ương Đảng và Bác Hồ, đã lường trước được những âm mưu và thủ đọan thâm độc của thực dân Pháp, nên ngay từ đầu tháng 9 năm 1954 đồng chí Lê Thanh Nghị được Bác Hồ giao nhiệm vụ đã đến trực tiếp chỉ đạo và giao cho mỏ than Quán Triều (nay là Công ty than Khánh hoà – Tổng Công ty Công nghiệp Mỏ Việt Bắc -TKV) tập trung mọi cố gắng khai thác đủ than để cung cấp cho nhà máy điện. Phấn khởi với nhiệm vụ mới được Đảng và Bác Hồ giao cho, lực lượng công nhân của mỏ cùng với thanh niên xung phong đã đoàn kết phối hợp tập trung và tổ chức thi đua lao động với tinh thần hăng hái nhất, họ đã làm việc quên mình, không kể thời gian, thời tiết mưa nắng thất thường. Khí thế thi đua của những người công nhân dưới chế độ mới được phát huy cao độ, mỏ than Quán Triều khi ấy do Tổng liên đoàn lao động Việt Nam quản lý. Với truyền thống yêu nước và cách mạng, toàn thể thợ mỏ vùng Quán Triều- Thái Nguyên đã lao động với tinh thần yêu nước rất cao, tất cả vì Tổ quốc vì Thủ đô... Chỉ với công cụ lao động thủ công rất thô sơ là cuốc, sẻng, xà beng và đôi vai của người thợ làm việc ngày đêm vừa đào vừa xúc, rồi lại đục than, cạy đá, đội từng thúng than đổ dồn thành từng đống. Mục tiêu thi đua sản xuất của ngày đó là: “Đào- Xúc - Đục - Đội”, sau đó dùng các phương tiện như xe ngựa, xe thồ chuyên chở than về ga Trung Giã. Than tập kết thành từng đống ở đó rồi được xe ô tô Cam nhông chở thẳng về Nhà máy điện Yên Phụ.

Với chiến dịch đặc biệt đó, những người thợ mỏ vùng than Thái Nguyên - Việt Bắc đã làm ra 1.390 tấn than thủ công cung cấp đủ nhu cầu đốt lò chạy máy phát điện cho Nhà máy điện Yên Phụ. Bất chấp âm mưu đen tối của kẻ thù, than Thái Nguyên vẫn đến được nhà máy, điện vẫn được thắp sáng. Thủ đô vẫn lung linh ánh điện. Trong niềm vui ấy những người thợ mỏ vùng Thái Nguyên- Việt Bắc có quyền tự hào được góp chút công sức nhỏ bé với Hà Nội mùa thu năm 1954 ấy, đã góp phần “Thắp sáng Thủ đô”!

Bài và ảnh: Nguyễn Quang Tình