Tết Trung thu tại Việt Nam không biết có từ bao giờ, không có sử liệu nào nói rõ về gốc tích của ngày lễ Rằm tháng 8 Âm lịch.

Nguồn gốc Tết Trung thu

Tết Trung thu hay còn có các tên gọi khác là Tết Thiếu nhi, Tết trông Trăng hay Tết Đoàn viên. Đây là một trong những ngày lễ lớn trong năm của nước ta. Vào ngày này, trẻ em sẽ được tham gia những hoạt động như rước đèn, phá cỗ, xem múa lân,…

Tết Trung thu có 3 truyền thuyết được biết đến nhiều nhất là Hằng Nga và Hậu Nghệ, vua Đường Minh Hoàng của Trung Quốc và sự tích chú Cuội của Việt Nam.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Theo tích xưa của Trung Quốc, Tết Trung thu bắt đầu từ đời nhà Ðường, thời vua Duệ Tôn, niên hiệu Văn Minh. Năm ấy vào đêm khuya Rằm tháng Tám, gió mát, trăng tròn thật đẹp, trong khi ngự chơi ngoài thành, nhà vua gặp một vị tiên giáng thế trong lốt một ông lão đầu bạc phơ như tuyết. Vị tiên hóa phép tạo một chiếc cầu vồng, một đầu giáp cung trăng, một đầu chám mặt đất, và nhà vua trèo lên cầu vồng đi đến cung trăng và dạo chơi nơi cung Quảng. Trở về trần thế, vua luyến tiếc cảnh cung trăng đầy thơ mộng, nhà vua đặt ra Tết Trung thu. Ngày Tết này sau đó du nhập vào Việt Nam.

Trong ngày Tết Trung thu người ta bày cỗ với bánh trái hình mặt trăng, treo đèn kết hoa, nhảy múa ca hát, múa lân rất tưng bừng. Nhiều nơi có những cuộc thi cỗ, thi làm bánh của các bà các cô. Trẻ em có những cuộc rước đèn và nhiều nơi có mở cuộc thi đèn. Nhiều gia đình bày cỗ riêng cho trẻ em và trong mâm cỗ xưa thường có ông tiến sĩ giấy đặt ở nơi cao đẹp nhất, xung quanh là bánh trái hoa quả... Giờ vào dịp Trung thu, các địa điểm dân phố hoặc trung tâm thương mại lớn đều có tổ chức trang trí và các hoạt động riêng cho trẻ em lại là nơi được nhiều vị phụ huynh lựa chọn đưa các bé đến cùng vui chơi, chụp ảnh.

Theo các nhà khảo cổ học, Tết Trung thu ở Việt Nam có từ thời xa xưa, đã được in trên mặt trống đồng Ngọc Lũ. Còn theo văn bia chùa Đọi năm 1121 thì từ đời nhà Lý, Tết Trung thu đã được chính thức tổ chức ở kinh thành Thăng Long với các hội đua thuyền, múa rối nước và rước đèn. Đến đời Lê - Trịnh thì Tết Trung thu đã được tổ chức cực kỳ xa hoa trong phủ Chúa mà “Tang thương ngẫu lục” đã miêu tả.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Học giả P.Giran (trong Magiet Religion, Paris, 1912) khi nghiên cứu về nguồn gốc Tết Trung thu đã chỉ ra rằng từ xa xưa, ở Á Đông người ta đã coi trọng Mặt Trăng và Mặt Trời như một cặp vợ chồng. Họ quan niệm Mặt Trăng chỉ sum họp với Mặt Trời một lần mỗi tháng (vào cuối tuần trăng). Sau đó, từ ánh sáng của chồng, nàng trăng mãn nguyện đi ra và dần dần nhận được ánh dương quang - trở thành trăng non, trăng tròn, để rồi lại đi sang một chu kỳ mới. Do vậy, trăng là âm tính, chỉ về nữ và đời sống vợ chồng. Và ngày Rằm tháng 8, nàng trăng đẹp nhất, lộng lẫy nhất, nên dân gian làm lễ mở hội ăn Tết mừng trăng. Còn theo sách “Thái Bình hoàn vũ ký” thì: “Người Lạc Việt cứ mùa thu tháng Tám mở hội, trai gái giao duyên, ưng ý nhau thì lấy nhau”. Như vậy, mùa thu là mùa của thành hôn.

Việt Nam là một nước nông nghiệp nên nhân lúc tháng 8 gieo trồng đã xong, thời tiết dịu đi, là lúc “muôn vật thảnh thơi” (bia chùa Đọi 1121), người ta mở hội cầu mùa, ca hát vui chơi Tết Trung thu.

Ngoài ra, cũng có một tích khác của Trung Quốc liên quan đến nguồn gốc ngày Trung thu đó là sự tích Hằng Nga và Hậu Nghệ. Tại Việt Nam, nguồn gốc của Tết Trung thu gắn liền với sự tích chú Cuội.

Ý nghĩa của Tết Trung thu

Tết Trung thu được biết đến như ngày tết của tình thân, sum vầy, yêu thương. Vào ngày này, tất cả các thành viên trong gia đình sẽ quây quần, sum họp bên nhau, cùng ngắm trăng, ăn bánh, trò chuyện vui vẻ. Đây cũng là dịp để con cháu thể hiện tình yêu thương, quan tâm, chăm sóc cho ông bà, bố mẹ.

Trung thu còn được biết đến là ngày Tết thiếu nhi. Trẻ em trên khắp mọi miền đất nước sẽ được rước đèn, phá cỗ, xem múa lân, ngắm trăng,…

Ngoài ra, người xưa quan niệm, ngắm trăng vào ngày Rằm tháng 8 để tiên đoán mùa màng và vận mệnh quốc gia. Nếu trăng thu màu vàng thì năm đó sẽ trúng mùa tằm tơ, màu xanh hay lục thì năm đó sẽ có thiên tai và nếu màu cam trong sáng thì đất nước sẽ thịnh trị.

Trải qua hàng ngàn năm, con người luôn cho rằng có mối liên hện giữa cuộc đời và vầng trăng. Trăng tròn và trăng khuyết, niềm vui nỗi buồn, sự đoàn tụ, sum họp hay chia tay. Cũng từ đó trăng tròn là biểu tượng của sum họp và Tết trung thu cũng được gọi là Tết đoàn viên.

Trong ngày vui này, theo phong tục người Việt, tất cả các thành viên trong gia đình đều mong muốn quây quần bên nhau cùng làm cỗ cúng gia tiên. Khi đêm xuống, mặt đất ngập tràn ánh trăng vàng, xóm làng cùng nhau tụ họp uống nước chè xanh, ăn bánh, ngắm trăng và bày hoa quả, bánh kẹo cho trẻ em vui chơi, rước đèn, múa Lân, trông trăng, phá cỗ...

Ngoài ý nghĩa vui chơi cho trẻ em và người lớn, Tết Trung thu còn là dịp để người ta ngắm trăng tiên đoán mùa màng và vận mệnh quốc gia. Nếu trăng thu màu vàng thì năm đó sẽ trúng mùa tằm tơ, nếu trăng thu màu xanh hay lục thì năm đó sẽ có thiên tai, và nếu trăng thu màu cam trong sáng thì đất nước sẽ thịnh trị.

Vậy Tết Trung thu năm nay vào ngày nào? Trung thu 2022 vào ngày nào?Tết Trung thu được tổ chức hằng năm vào ngày 15/8 (Rằm tháng 8) Âm lịch. Trung thu năm 2022 rơi vào thứ Bảy, ngày 10/9/2022 Dương lịch.

Khang Nhi TH