Xáo tam phân (tên khoa học: Paramignya trimera) từ lâu vốn là dược liệu được sử dụng phổ biến trong Đông y. Đây là loại cây thân bụi, dây leo, rễ màu nâu đậm và bao phủ bởi một lớp vỏ mềm. Hầu như mọi bộ phận của xáo tam phân bao gồm lá, thân, rễ, đều chứa nhiều tinh dầu và có tính ứng dụng rất cao. Trong đó, bộ rễ là nơi tập trung hàm lượng tinh dầu cũng như phần lớn dưỡng chất quý, thích hợp để điều chế thuốc.

Các sản phẩm chế biến từ xáo tam phân đều chứa nhiều dưỡng chất quý, thích hợp để bồi bổ sức khỏe

Các sản phẩm chế biến từ xáo tam phân đều chứa nhiều dưỡng chất quý, thích hợp để bồi bổ sức khỏe

Các sản phẩm chế biến từ xáo tam phân đều chứa nhiều dưỡng chất quý, thích hợp để bồi bổ sức khỏe

Các sản phẩm chế biến từ xáo tam phân đều chứa nhiều dưỡng chất quý, thích hợp để bồi bổ sức khỏe

Theo thông tin từ Sở Y tế tỉnh Khánh Hòa, tinh dầu từ xáo tam phân có chứa chất flavonoid, saponin, alcaoid, triterpenoid, courmarin. Trong đó, courmarin và triterpenoid chiếm hàm lượng chủ yếu. Đây là những hợp chất có lợi cho sức khỏe, giúp hỗ trợ phòng ngừa một số bệnh tật. Nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy, xáo tam phân có tác dụng hỗ trợ điều trị bệnh về gan và kháng một số dòng tế bào ung thư.

Một điểm đặc biệt là rễ xáo tam phân có khả năng tự tái sinh tự nhiên bằng chồi. Điều này mang đến tiềm năng phát triển ổn định cho nghề trồng, khai thác loại dược liệu quý nếu người dân biết thu hoạch và chăm sóc đúng cách. Hiện nay, cây xáo tam phân tập trung chủ yếu tại vùng Nam Trung Bộ. Trong đó, Khánh Hòa chính là địa phương hội tụ những điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng tương đối thuận lợi, thích hợp trở thành môi trường phát mạnh của giống thực vật này.

Ông Trần Thanh Tâm (SN 1984, trú tại thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa) kể lại, vào những năm 2000, nhờ tiềm năng hỗ trợ điều trị bệnh và bồi dưỡng sức khỏe, xáo tam phân được nhiều người tìm mua trên thị trường, bất chấp giá thành tương đối cao. Từ đó, phong trào khai thác xáo tam phân rộ lên tại đất Hòn Hèo (xã Ninh Vân, Thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa) - nơi nổi tiếng là vùng sinh trưởng phổ biến của loại dược liệu quý này. Tuy nhiên, tình trạng “săn lùng” quá mức khiến nguồn sản vật địa phương dần cạn kiệt, nguy cơ bị tuyệt chủng.

Ông Nguyễn Lê Văn - Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Sản xuất Thương mại Dịch vụ POM Group

Thế rồi, như bao thanh niên sinh ra và lớn lên tại miền “biển xanh, cát trắng, nắng vàng”, ông Tâm luôn trăn trở phải làm gì đó để bảo tồn và phát huy tiềm năng, thế mạnh của giống dược liệu quý bản địa. Nghĩ là làm, người con của miền biển xanh, cát trắng khi ấy bắt đầu hành trình tìm kiếm, lựa chọn cây giống phù hợp trên vùng đất Hòn Hèo rộng lớn. Xác định khu vực đồi ở xã Diên Điền (huyện Diên Khánh) là nơi thích hợp trồng thử nghiệm, ông Tâm tiến hành thu mua cây giống về ươm trồng và miệt mài nghiên cứu, tự tìm tòi học hỏi suốt 7 năm.

Đến năm 2018, ông Tâm và những thanh niên cùng chí hướng quyết định chọn thôn Suối Sâu (xã Ninh Tân, Thị xã Ninh Hòa), vùng đất có thổ nhưỡng, khí hậu và điều kiện sinh trưởng phù hợp, làm nơi mở rộng vùng nguyên liệu, giúp cây xáo tam phân cho ra thành phẩm có dược tính tốt nhất. Ban đầu, ông trồng xáo tam phân trên phần diện tích khoảng 1 hecta. Khi cây bén rễ và phát triển tốt, diện tích gieo trồng cũng được dần tăng, đến nay đã đạt khoảng 15 hecta.

Đơn vị giới thiệu sản phẩm đến Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính

Với mong muốn chuyên môn hóa quy trình sản xuất và mang đến các sản phẩm chất lượng phục vụ người tiêu dùng, ông Tâm thành lập Công ty Cổ phần Sản xuất Thương mại Dịch vụ POM Group (Công ty POM Group) từ năm 2019. Sau hơn 3 năm hoạt động, đơn vị đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận như chứng nhận OCOP 4 sao năm 2022 với 3 sản phẩm từ cây dược liệu xáo tam phân Ninh Hoà. Cũng trong năm 2022, doanh nghiệp cũng đạt công nhận OCOP 4 sao với 6 sản phẩm từ yến sào Khánh Hòa.

“Mặc dù không ngừng phát triển và mở rộng quy mô vùng nguyên liệu, Công ty POM Group vẫn không quên định hướng ban đầu là bảo tồn, phát huy nguồn sản vật thiên nhiên kết hợp cùng nhu cầu chăm sóc sức khỏe người tiêu dùng. Đặc biệt, là vào năm 2019, Viện Hóa học các hợp chất thiên nhiên (thuộc Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam) đã công bố các nghiên cứu và chứng minh một số tác dụng hữu hiệu của loại dược liệu này càng khẳng định tính đúng đắn cho chọn lựa của chúng tôi. Riêng đối với yến sào Khánh Hòa từ lâu đã nổi tiếng với những giá trị tuyệt vời về bồi bổ sức khoẻ,” - Ông Tâm chia sẻ.

Hiện nay, công ty đã thực hiện chuẩn hóa quy trình tuần hoàn khép kín từ khâu trồng nguyên liệu tại trang trại (theo chuẩn Vietgap) đến sản xuất tự động, hiện đại ở nhà máy nhằm cho ra sản phẩm đạt chuẩn. Thông qua việc nhân rộng, phát triển quy mô trồng và sản xuất xáo tam phân, doanh nghiệp cũng tạo thêm việc làm cho gần 100 công nhân tại địa phương với nguồn thu nhập trung bình khoảng 7 triệu đồng/người mỗi tháng.

Doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm đến Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan

Tổng Giám đốc Công ty POM Group tâm niệm, “Trước đây, việc người dân khai thác quá mức cũng một phần cũng vì nhu cầu mưu sinh, đời sống còn nhiều khó khăn, thiếu thốn. Do đó, khi tổ chức kinh doanh, đơn vị luôn ưu tiên lựa chọn lao động là người dân địa phương, với hy vọng sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập, ổn định đời sống cho bà con.”

Trong thời gian tới, công ty sẽ tiếp tục duy trì và nghiên cứu thêm các dòng sản phẩm mới để phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe đa dạng của người tiêu dùng Việt, đồng thời hướng đến xuất khẩu thị trường quốc tế. Để đạt được điều này, doanh nghiệp cũng hy vọng được các sở ban ngành quan tâm, hỗ trợ giúp quảng bá sản phẩm đến gần hơn với nhiều đối tượng khách hàng.