Toàn cảnh phía trước sân Đại Đình chuẩn bị diễn ra Lễ rước Thánh hoàn cung. Ảnh: Bình Phạm

Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng là thủ lĩnh khởi nghĩa chống lại ách đô hộ An Nam của nhà Đường. Ngài sinh năm 736, nổi tiếng là người có sức mạnh phi thường, trí dũng song toàn.

Tương truyền, vùng đất Trang Khúc Giang (tên xưa của làng Triều Khúc) là nơi Phùng Hưng Bố Cái Đại Vương đóng đại bản doanh, thao luyện binh sĩ. Từ đây, nghĩa quân tiến đánh Thành Tống Bình (TP. Hà Nội ngày nay) và giành chiến thắng vang dội. Năm 782 Ngài đăng quang lên ngôi vua, lấy vương hiệu là Bố Cái Đại Vương. Sau khi vua băng hà, để tưởng nhớ công lao của Ngài, người dân làng Triều Khúc đã lập đền thờ và suy tôn Ngài thành Thánh.

Từ đó, hàng năm người dân làng Triều Khúc tổ chức lễ hội truyền thống để tưởng nhớ công lao của Đức thánh Phùng Hưng và giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương. Ngày 10 tháng Giêng - ngày Đức Phùng Hưng lên ngôi, nhân dân làng Triều Khúc tổ chức Lễ rước Thánh từ Đình thờ sắc xuống Đại Đình và Lễ rước Thánh hoàn cung là nghi lễ tối linh được tổ chức vào ngày 12 tháng Giêng.

Một phần của đoàn rước từ góc nhìn trên cao. Ảnh: Bình Phạm

Ông Nguyễn Huy Thắng - Trưởng thôn Triều Khúc cho biết: “Đoàn rước Thánh hoàn cung có sự tham gia của hơn 200 người dân làng Triều Khúc. Trong đó có 77 người đứng hàng rước, 45 người đứng hàng chầu, 40 người đội phù giá, 20 người đứng đội hình trống và nhạc, 10 người múa Trống Bồng, 8 người trong đội hình Trống Bồng, 10 người múa Sênh tiền, các cụ cao niên từ 50 - 70 người tham gia đi sau kiệu theo đội hình rước”.

Đội Cụ Cai và Đội Thất Bát đi sau kiệu long bào. Ảnh: Bình Phạm

Đội hình đoàn rước được tổ chức chặt chẽ, nghiêm túc và linh thiêng, phải đảm bảo chay tịnh, không nói năng thô tục, chỉn chu, sạch sẽ cả về hình thức và trang phục. Dẫn đầu đoàn rước là đội múa rồng mang khí thế hào hùng, sôi động và đầy uy lực do các thanh niên trai tráng của làng thể hiện.

Toàn cảnh đoàn rước nhìn từ trên cao. Ảnh: Bình Phạm

Đội múa rồng nhìn từ trên cao. Ảnh: Bình Phạm

Sau đó, lần lượt là đoàn rước của ngựa Thánh (gồm ngựa đỏ và ngựa trắng), rước cờ tổ quốc và cờ hội; các đội chiêng, trống; đội rước đồng trùy, phủ, việt và bát bửu; gươm trường; long đình; đội múa sênh tiền, gươm cẩn; kiệu rước; đội cụ cai và thất bát đi sau kiệu. Đặc biệt, người rước gươm cẩn là người được tuyển chọn kỹ lưỡng với các tiêu chí: nam thanh niên chưa lập gia đình, khuôn mặt thanh tú, có đạo đức và nhân cách mẫu mực; có sức khỏe, thể lực tốt và con nhà gia giáo.

Nam thanh niên được tuyển chọn rước gươm cẩn. Ảnh: Bình Phạm

Trong lễ rước, kiệu Thánh được trang trí lộng lẫy, sơn son thếp vàng mang theo long bào - Triều phục của vua Phùng Hưng trở về Đình thờ sắc sau khi Thánh Nhân đã ngự tại Đại Đình dự hội và mừng ngày lễ đăng quang. Đây là nghi lễ cuối cùng trong lễ hội làng Triều Khúc.

Kiệu vàng mang theo long bào - Triều phục của vua Phùng Hưng trở về Đình thờ sắc. Ảnh: Bình Phạm

Hòa trong không khí sôi động, linh thiêng của lễ rước là điệu múa “con đĩ đánh bồng”. Các chàng trai làng Triều Khúc giả gái, mặt hoa da phấn, môi son, má hồng, đầu đội khăn mỏ quạ, mặc váy nhiễu màu đen dài tới chân, khoác trống bồng trước ngực nhảy những điệu múa lả lơi, quấn quýt bên nhau.

Ông Vũ Văn Hiếu – Thành viên Ban tổ chức lễ hội làng Triều Khúc cho biết: “Múa bồng gắn liền với sự kiện Phùng Hưng tập hợp binh sĩ, ban đầu được diễn nhằm giải trí cho binh lính khi mừng công thắng giặc. Do trong quân không có nữ, các binh sĩ đóng giả con gái rồi múa mua vui”. Ngoài ra, theo các bậc cao niên trong làng, những chàng trai được chọn múa bồng phải có tiêu chí: mặt mũi khôi ngô, tuấn tú, thể lực tốt, ngoan ngoãn, con nhà gia giáo.

Điệu múa “Con đĩ đánh bồng” do các chàng trai làng Triều Khúc trình diễn. Ảnh: Bình Phạm

Nét độc đáo trong Lễ hội truyền thống làng Triều Khúc không chỉ là sợi dây kết nối giữa các thế hệ trong lịch sử, hiện tại và tương lai, mà còn là nét văn hóa truyền thống đặc sắc của vùng đất Thăng Long. Những giá trị truyền thống ấy vẫn luôn được người dân làng Triều Khúc gìn giữ và phát huy đến muôn đời sau. Năm 2019, Lễ hội truyền thống làng Triều Khúc đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và trở thành điểm đến du lịch của Thủ đô theo quyết định của UBND Thành phố Hà Nội vào năm 2024.