Cứ vào dịp 19/8 hàng năm, kỷ niệm ngày Cách mạng Tháng Tám thành công 19/8/1945, trong lòng mỗi người Việt Nam chúng ta lại rạo rực bởi những khúc ca viết về 19/8. Một trong những khúc tráng ca bất hủ có sức sống vượt thời gian đó là bài hát “Mười chín Tháng Tám” của nhạc sỹ Xuân Oanh, được làn sóng Đài tiếng nói Việt Nam phát đi phát lại nhiều lần, nó mang cái không khí sục sôi, hào hùng của ngọn lửa cách mạng 19/8 khi Quốc dân đồng bào vùng lên đập tan ách thống trị của kẻ thù xâm lược giành lại nền độc lập tự do cho Tổ quốc, hạnh phúc cho nhân dân:

“Toàn dân Việt Nam đứng đều lên góp sức một ngày,
Thề đem xương máu quyết lòng chiến đấu cho tương lai,
Mười chín Tháng Tám, khi quốc dân căm hờn kêu thét,
Tiến lên cùng hô “ Mau diệt tan hết quân thù chung”...

Nhạc sỹ Xuân Oanh sinh ngày 4/1/1923, mất ngày 27/3/2010. Ông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo ở vùng mỏ Quảng Yên, Quảng Ninh, là tác giả của ca khúc 19/8. Trong hồi ức về những ngày tháng Tám lịch sử ấy, ông kể, là người có năng khiếu âm nhạc, khi cùng dòng người biểu tình trùng trùng cờ đỏ sao vàng đi trên đường phố Hà Nội, trong khí thế sục sôi của cách mạng, trong ông đã bật ra lời ca của bài hát Mười chín Tháng Tám, sẵn mảnh giấy và cây bút ông ghi nhanh và vừa đi vừa hát, cổ vũ mọi người cùng hát theo, vậy là chỉ trên đoạn đường ngắn từ Bắc bộ phủ về tới Nhà hát lớn Hà Nội, ca khúc Mười chín Tháng Tám đã được ra đời. Ông và nhiều người trong đoàn biểu tình là những ca sỹ đầu tiên cùng hát vang bài ca nóng hổi ấy. Chỉ với 10 câu gồm 102 chữ ngắn gọn, giai điệu hành khúc, ngôn từ mộc mạc, sống động, bài hát đã lột tả được cái không khí hào hùng của ngày tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám, ngay sau chiều hôm đó bài hát đã được vang lên trên các Đài phát thanh đến với nhân dân thủ đô và đồng bào cả nước,

...”Mười chín Tháng Tám, ánh sao tự do đưa tới, cờ bay nơi nơi, muôn ánh sao vàng, Máu pha tươi đều trên cờ bay khắp chốn giang sơn..”
Bài hát không chỉ là lời cổ vũ đồng bào tiến lên giành lấy chính quyền, mà còn là lời thề của đồng bào cả nước quyết tâm bảo vệ nền độc lập tự do cho dân tộc:
..” Người Việt Nam ta giữ vững trong tim lời thề, Mười chín Tháng Tám, chớ quên là ngày khởi nghĩa, hạnh phúc sáng tô non sông Việt Nam”.

Rất vinh dự và tự hào là ngay sau đó bài hát Mười chín Tháng Tám của nhạc sỹ Xuân Oanh được thu âm và được phát đúng vào dịp Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập tại quảng trường Ba Đình lịch sử, ngày 2/9/ 1945, giá trị và ý nghĩa của bài hát Mười chín Tháng Tám càng được nâng cao.

Sau này nhạc sỹ Xuân Oanh còn sáng tác rất nhiều bài hát đóng góp cho nền âm nhạc cách mạng nước nhà, ông đã được tặng giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật(2007), Huân chương độc lập hạng Ba (1998), Huy chương vì sự nghiệp hoà bình hữu nghị giữa các dân tộc, Huy chương danh dự của Hội đồng hoà bình thế giới.Không những là nhạc sỹ, ông còn là phóng viên Tạp chí Cứu quốc, thành viên Ban đối ngoại Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch kiêm tổng Thư ký Ủy ban Liên hiệp vì hoà bình.

Đã 76 năm qua, kể từ mùa thu Cách mạng Tháng Tám 1945, ngày mà bài hát “Mười chín Tháng Tám” của nhạc sỹ Xuân Oanh ra đời, đến nay bài hát vẫn âm vang đọng mãi trong tim mỗi người Việt Nam chúng ta, nó khơi dậy niềm tự hào dân tộc, ý chí quyết tâm chiến đấu và chiến thắng mọi kẻ thù của dân tộc, phấn đấu xây dựng đất nước ta ngày càng giàu đẹp và hùng cường.

Bài, ảnh: Phạm Sơn