Nhiều năm qua khách thập phương đi qua đất Đoan Hùng thấy người ta bày bán tràn lan các loại bưởi bên đường, hoặc trong chợ, cứ tưởng là bưởi đặc sản Đoan Hùng mua về, khổ nhất là mua về làm quà biếu, ăn không ra gì, hoặc không ăn được, đó chính là trò: “mượn đất bán bưởi”. Dân buôn thu mua bưởi không ngon, giá rẻ ở các nơi khác mang về đất Đoan Hùng này bán, lợi dụng thương hiệu Đoan Hùng, lừa dối người tiêu dùng, làm mất đi uy tín của thương hiệu độc quyền của địa phương.

Cũng còn có những trường hợp khác là một bộ phận người dân địa phương suy nghĩ đơn giản, trồng cả những giống bưởi tạp, chất lượng kém, thường thu sớm hơn giống đặc sản, mang bán cho khách, vô tình gây tiếng xấu cho thương hiệu bưởi đặc sản Đoan Hùng.

Ông Nguyễn Xuân Ninh dùng khuôn nhựa tạo chữ và dáng cho từng quả bưởi.

Ở Đoan Hùng chỉ có 2 giống bưởi được coi là đặc sản ngon nhất là bưởi Sửu Chí Đám và Bằng Luân, muốn mua đúng bưởi đặc sản này phải tìm đến tận nhà, hoặc có người quen biết mới chắc chắn.
Nguồn gốc của bưởi Sửu Chí Đám là giống bưởi ngon của cụ 5 đời nhà ông Ninh, tính đến nay đã 200- 300 năm, Cụ tên là Nguyễn Văn Sửu, nên người dân đặt tên gọi là bưởi Sửu, giống này sau 5 năm trồng là cho quả có chất lượng tốt, cây trồng từ 15 năm trở lên sẽ có từ 100-150 quả, loại bưởi này có thể bảo quản được 5- 7 tháng vỏ vẫn vàng tươi, thơm lừng, chất lượng tốt.

Còn giống bưởi Bằng Luân cũng đã có cách đây trên 200 năm, là giống được trồng nhiều ở các xã trong huyện, về bưởi Sửu và Bằng Luân thời gian thu hoạch là vào dịp tháng 10, tháng 11 âm lịch hàng năm, giá bưởi Sửu ở Chí Đám trong dịp Tết là từ 60-70 ngàn đồng/ quả, những quả bưởi ép khuôn mang chữ Phúc, Lộc, Thọ hay dáng hồ lô, hình ông Thần tài để thờ trong dịp Tết được bán với giá 100 đến 120 ngàn đồng một quả.

Ông Nguyễn Xuân Ninh cho biết trồng bưởi Sửu cũng rất khó khăn, phải dùng phân hữu cơ, vì nếu bón phân hóa học sau này khi cây ra quả sẽ không ngon, dễ bị hỏng cây, về phòng bệnh chú ý có bệnh gôm rồi nhện đỏ, nhện trắng, quan trọng nhất là tránh ruồi vàng, loại này phun thuốc không hiệu quả, chủ yếu là bẫy thủ công dùng mồi nhử nhốt rồi bắt. Hiện nay, diện tích trồng bưởi gia đình ông gần1 ha, với khoảng 200 cây, năm tới sẽ có khoảng 150 cây bưởi cho thu hoạch, trong đó có 140 gốc bưởi Sửu, còn lại là giống bưởi Bằng Luân.

Về cây giống bưởi, người trồng bưởi Đoan Hùng có kinh nghiệm thường chiết cành bưởi vào dịp tháng 3 và tháng 7, tháng 8 hàng năm, tránh thời điểm cây ra lộc non, chọn những cành già chiết thì cây sẽ khỏe và sau này cây trồng sẽ nhanh ra quả. Khoảng 2 tháng sau khi chiết, khi ta thấy cành chiết ra rễ vàng là có thể cưa xuống, đem giâm và bán cho khách mang về trồng được, mỗi năm gia đình ông Ninh cũng thu được từ 15 -20 triệu đồng tiền bán cây bưởi giống.

Ông Nguyễn Xuân Ninh nhận định khả năng vụ bưởi Tết cuối năm gia đình ông cũng sẽ thu được trên 3.000 quả bưởi có chất lượng theo tiêu chuẩn Vietgap mà địa phương đã tập huấn cho nhân dân. Mỗi năm gia đình ông thu về số tiền 3-4 trăm triệu từ cây bưởi tuy chưa phải là thu nhập cao so với các hộ gia đình trong xóm xã, nhưng ông và gia đình ông tự hào vì đã bảo tồn phát triển được giống cây bưởi quý từ đời ông, cha để lại.

Bài và ảnh: Trường Sơn