Nghệ sĩ Nhân dân Quang Thọ

NSND Quang Thọ sinh ra trong một gia đình đông anh em ở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh. Năm ông lên 4 tuổi, cả gia đình ông chuyển đến sống tại thành phố Cẩm Phả. Vừa học hết lớp 8 (hệ 10 năm), gia đình khuyên ông nghỉ học để đi làm, đỡ đần bố mẹ nuôi các em. Vốn là anh trai cả trong nhà, nên ông tạm gác việc học, xin việc tại phòng Cơ điện của Mỏ than Cọc Sáu. Ông phải khai tăng hai tuổi để đủ điều kiện làm công nhân ở đây.

Những năm tháng làm việc tại mỏ than Quảng Ninh là khoảng thời gian tài năng ca hát của ông được chắp cánh. Ông trở thành hạt giống của phong trào văn nghệ vùng mỏ. Tiếng hát của ông cất cao trong những căn hầm tối, giữa màn đêm, dưới làn mưa bom bão đạn. Nhiều hôm, ở dưới lò, khán giả của ông chỉ vẻn vẹn hai, ba người công nhân. Những ngày bom Mỹ đánh phá miền Bắc, công nhân không được thắp điện, băng chuyền ngừng hoạt động, thợ mỏ vẫn phải dùng cuốc, xẻng khai thác, đảm bảo tiến độ. Trong đêm tối, ông thức trắng, say sưa hát, làm vơi đi những nhọc nhằn của họ.

Vùng mỏ thời chiến nhiều khó khăn, thiếu thốn. Trong tâm trí ông, kỷ niệm những tháng ngày ấy thô mộc nhưng óng ả, tựa những quặng than của mảnh đất này. Nắng, gió, bụi than đất mỏ tôi luyện giọng ca, con người Quang Thọ. Từ hầm lò, tiếng hát ông bay đến chiến trường. Đầu năm 1971, khi đang là công nhân bậc bốn, ông bỏ nghề, rời Quảng Ninh, theo bước chân của những đoàn quân "xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước". Ông khoác ba lô trên vai, gia nhập đoàn văn nghệ xung kích vùng mỏ. Vác đàn guitar, ông đi dọc chiến trường, biểu diễn phục vụ cán bộ chiến sĩ đóng quân ở miền Nam, Lào và Campuchia. Mưa bom, bão đạn càng rèn giũa thêm tinh thần, ý chí của giọng ca đất mỏ.

Sau hai năm hoạt động văn nghệ tích cực, ông được cử đi đào tạo tại Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia). Sau khi tốt nghiệp, ông trở thành nghệ sĩ đơn ca của Nhà hát Ca múa Nhạc Việt Nam. Với kinh nghiệm thực tiễn và năng khiếu thanh nhạc, năm 1987, ông trở thành giảng viên khoa Thanh nhạc của Nhạc viện Hà Nội, đồng thời đảm nhiệm chức trưởng khoa từ năm 2000 đến năm 2008.

Sau nhiều năm cống hiến trong âm nhạc nước nhà ông đều để lại dấu ấn riêng, đậm nét trong hàng loạt những tác phẩm kinh điển mà ông thể hiện, như: Trường ca “Sông Lô” (Văn Cao), “Ta tự hào đi lên ôi Việt Nam” (Chu Minh), “Hướng về Hà Nội” (Hoàng Dương), “Hà Nội niềm tin và hy vọng” (Phan Nhân), “Sơn nữ ca” (Trần Hoàn), “Lá đỏ” (Hoàng Hiệp), “Tình ca” (Hoàng Việt), “Tôi là người thợ lò” (Hoàng Vân),…

Nghệ sĩ nhân dân Quang Thọ giọng ca chính trong Gala Sao Mai "Trở về đất mỏ"

Không chỉ nổi tiếng với những ca khúc nhạc cách mạng, khi còn đứng trên bục giảng Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, NSND Quang Thọ còn là thầy của những ca sĩ tài năng và được công chúng ngưỡng mộ. Nhờ ông mà đã có rất nhiều thế hệ học trò trưởng thành và trở thành những ca sĩ có tiếng, phải kể đến như: Đăng Dương, Tùng Dương, Khánh Linh, NSƯT Lô Thanh…

Từ khi còn là sinh viên khoa đàn bầu, Đăng Dương đã ngưỡng mộ NSND Quang Thọ. Anh thường lén đứng ngoài cửa lớp để nghe ông dạy hát. Trong những năm đầu học thanh nhạc, nghệ sĩ trực tiếp dìu dắt Đăng Dương, giúp anh có nền tảng cơ bản tốt. Trong ký ức của Tùng Dương, thầy Quang Thọ là người khắt khe, nghiêm khắc nhưng giàu tình cảm. Còn Khánh Linh nhớ khi mới bước vào Nhạc viện, các thầy cô đều quá bận, không ai nhận cô làm học trò. Trong lúc ca sĩ bơ vơ, lạc lõng, thầy Quang Thọ đã nhận trách nhiệm đào tạo cô. Khi nhiều người chê giọng Khánh Linh mỏng, thầy kiên nhẫn chọn những tác phẩm phù hợp, giúp cô luyện thanh để tiến bộ. Lan Anh, Tân Nhàn tuy không trực tiếp học NSND Quang Thọ nhưng chịu nhiều ảnh hưởng từ ông. Qua những buổi biểu diễn chung, họ học được từ ông tinh thần làm việc nghiêm túc, chỉn chu, hết mình vì nghệ thuật.

Là một trong những giọng ca lớn của dòng nhạc chính thống và âm nhạc Việt Nam, tên tuổi của NSND Quang Thọ được nhiều thế hệ biết đến và trân quý. Ông luôn nâng đỡ, định hướng, khuyến khích mỗi ca sĩ trẻ phát triển cá tính, rèn luyện bản lĩnh sân khấu. Trước mỗi học trò, NSND Quang Thọ tận tình hướng dẫn, chỉ ra những điểm yếu cần khắc phục, và những điểm mạnh cần phát huy…

Hơn nửa thế kỷ ca hát và giảng dạy, hành trình từ người thợ mỏ đến nghệ sĩ nhân dân không thiếu những gập ghềnh nhưng NSND Quang Thọ đã chọn con đường âm nhạc. Tiếng hát của ông là một trong những giọng ca hàng đầu của dòng nhạc chính thống, là cội rễ của thính phòng cổ điển Việt Nam.