Cô gái Tây Nguyên bên khung dệt

Theo truyền thống của người Ê Đê, nếu như đan gùi và rèn là nghề thủ công của đàn ông thì dệt vải, làm gốm là công việc của người phụ nữ. Ngay từ khi còn nhỏ, các bé gái Ê Đê đã được bà và mẹ dạy cách dệt thổ cẩm.

Cặm cụi bên khung cửi, nghệ nhân H’Blong Knul (buôn Ja, xã Ea Trul, huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk) cho biết, bà biết dệt từ lúc 15 tuổi. Đến giờ, ba người con gái của bà đã biết dệt thành thạo nhiều loại trang phục của người Ê Đê như mẹ. Nghệ nhân H’Blong Knul còn truyền dạy cho giới trẻ biết dệt và đi tham gia các cuộc thi nhằm khôi phục, giữ gìn nghề dệt thổ cẩm truyền thống.

Trình diễn “Áo dài và thời trang thổ cẩm Tây Nguyên” tại thị trấn Măng Đen

Cũng như các dân tộc ở Tây Nguyên, người Ê Đê trước đây dùng sợi bông làm nguyên liệu dệt thổ cẩm. Bông sau khi thu hoạch về được đánh tơi, kéo sợi rồi nhuộm màu bằng bùn, lá, củ, rễ hoặc vỏ cây rừng. Người phụ nữ phải chuẩn bị đủ sợi bông đã nhuộm màu và phơi khô, màu nền, các màu để tạo ra hoa văn, chuẩn bị khung giăng sợi và khung dệt.

Từ đôi bàn tay khéo léo, cùng với trí óc phong phú, phụ nữ Ê Đê nói riêng, phụ nữ các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên nói chung bao đời nay khắc họa trên những tấm thổ cẩm các hình ảnh gần gũi với đời sống, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc như: cồng chiêng, nhà sàn, ché rượu, các con vật, hoa lá, cây cối… Trang phục hàng ngày được dệt đơn giản, tiết chế hoa văn. Trang phục dành cho các dịp lễ, hội được trang trí công phu, màu sắc sặc sỡ.

Trong đời sống xã hội hiện nay, các dân tộc ở Tây Nguyên đã sử dụng các chất liệu mới và ứng dụng công nghệ vào dệt thổ cẩm, cách tân để tạo nên những sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu của khách hàng, mang lại nguồn thu nhập. Thổ cẩm đã và đang tìm lại chỗ đứng, không bó buộc trong phạm vi buôn làng mà đã kết hợp với du lịch, sáng tạo thành sản phẩm ở lĩnh vực thời trang, đồ lưu niệm, nội thất… tạo nên sức sống mới cho nghề dệt thổ cẩm.

Tại Đắk Lắk, hiện nay, không ít làng nghề dệt thổ cẩm của người Ê Đê, người M’Nông đã mạnh dạn kết hợp với du lịch nhằm vực dậy ngành nghề truyền thống giàu bản sắc, mang lại hiệu quả kinh tế. Nhiều địa phương hình thành những nhóm hộ, hợp tác xã, tổ hợp tác dệt thổ cẩm, như các buôn Tơng Jú, Alê A, Ea Bông, Ako Dhông (thành phố Buôn Ma Thuột), xã Ea Tul (huyện Cư M’gar), phường An Lạc và xã Ea Blang (thị xã Buôn Hồ), buôn Mùi 2 (xã Cư Né, huyện Krông Búk), xã Dray Sáp (huyện Krông Ana)…

Ngày nay, tại các tỉnh Tây Nguyên, không khó để bắt gặp hoa văn thổ cẩm trong đời sống hàng ngày, từ quần áo, giày dép, túi xách đến đồ lưu niệm, trang phục cưới, trang phục của nhân viên phục vụ, trong các nghi lễ, lễ hội, chương trình giao lưu văn hóa, văn nghệ,… Nhiều nhà thiết kế, nhiều người đẹp từ buôn làng đã mang họa tiết thổ cẩm Tây Nguyên vươn ra thế giới qua các bộ sưu tập, cuộc thi, buổi trình diễn thời trang… kiến tạo giá trị mới cho thổ cẩm trong bối cảnh hiện đại và hội nhập.

Mới đây, tại Khu Du lịch thác Dray Nur (xã Dray Sáp, huyện Krông Ana), Ban Dân vận Tỉnh ủy Đắk Lắk phối hợp với Ban Dân vận Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Chương trình nghệ thuật thời trang thổ cẩm các dân tộc Đắk Lắk chủ đề “Ban Mê ơi”.

Trình diễn “Áo dài và thời trang thổ cẩm Tây Nguyên” tại thị trấn Măng Đen

Trong khung cảnh hùng vĩ, huyền bí của thác nước Dray Nur bên dòng sông Sêrêpốk huyền thoại, chương trình đã tái hiện cuộc sống của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên qua những hình ảnh khung cửi dệt, nghệ nhân làm gốm, chiếc gùi, các nhạc cụ dân tộc, rượu cần, mà thổ cẩm giữ vai trò chủ đạo, xuyên suốt chương trình. Hơn 200 diễn viên, ca sĩ, người mẫu, nghệ sĩ múa, học sinh, nghệ nhân người dân tộc thiểu số không quản mưa, nắng đã thể hiện xuất sắc 7 bộ sưu tập thời trang thổ cẩm… của các nhà thiết kế Minh Hạnh, Công Huân, Cao Duy, Trung Beret, Nguyễn Thúy.

Hòa với tiếng cồng, tiếng chiêng, các ca khúc về Tây Nguyên huyền thoại cùng những vật dụng giản đơn như tre, diều, khăn thổ cẩm, lá chuối…, chương trình đã thành công ngoài sự mong đợi. Xuyên suốt chương trình, khán giả được dẫn dắt qua các miền ký ức, không gian và nét đẹp thổ cẩm từ truyền thống đến hiện đại, cách tân; đọng lại những dư vị cảm xúc và ấn tượng khó quên.

Thổ cẩm đã và đang gắn kết các dân tộc ở Tây Nguyên, khẳng định tình đoàn kết, xóa bỏ không gian và mọi ranh giới, đưa buôn làng và cuộc sống người dân hội nhập, giao thoa xong vẫn giữ được nét đặc sắc riêng. Thổ cẩm với sức sống mới, vừa hội tụ, thể hiện sự đậm đà bản sắc các dân tộc, vừa làm cho mọi người ấm ấp, gần gũi hơn, kiến tạo những giá trị tươi sáng cho cuộc sống hiện đại.