Ngôi đền thờ ngài được tọa lạc trên thế đất đầu Rồng, trải qua các triều đại Trần, Lê, Nguyễn đã sắc phong ngài là “Đông Hải đại vương Thượng thượng đẳng thần”. (Trong dân gian gọi là Đức Thánh Đông Hải Đại Vương Đoàn Thượng). Từ xa xưa, làng Đốc Tín nằm trong 72 làng xã tôn ngài làm Thành Hoàng. Đến nay theo thống kê có tới 275 nơi thờ ngài…

Do chiến tranh tàn phá nên những giá trị văn hóa tốt đẹp của quê hương bị đứt đoạn, mãi đến năm 1991, Hội người cao tuổi và hội đồng hương làng Đốc Tín do cố Đại tá cựu chiến binh Đỗ Văn Dực– Nguyên Cục phó Cục an ninh quân đội khởi xướng khôi phục nét đẹp truyền thống làng Đốc Tín, được đông đảo bà con xa quê trong và ngoài nước hưởng ứng nhiệt tình góp tiền của để khôi phục lại ngôi Đền Thượng và ngôi chùa.

Lễ rước kiệu trong lễ hội làng

Lễ hội bơi Chải của làng Đốc Tín có từ lâu đời, mang tinh thần thượng võ, tín ngưỡng phồn thực nhằm tưởng nhớ đến các bậc tiền nhân, những người có công giữ nước chống giặc ngoại xâm. Đặc biệt trong dịp đầu xuân cũng là nơi gặp gỡ, quy tụ, kết cảm những người con xa quê hướng về cội nguồn.

Cũng tại con sông Đáy thơ mộng này vào năm 1770 Chúa Trịnh Sâm và Vua Lê Hiển Tông tuần thú phương Nam thăm động Hương Tích “Nam Thiên Đệ Nhất Động” đi thuyền rồng qua đây đem lòng yêu say đắm tiếng hát véo von, có khí phách của cô gái hái dâu (Đó là bà Nguyễn Thị Diễm con gái họ Nguyễn Danh về lập Hoàng Phi). Mặc dù sống trong nhung lụa nhưng bà Hoàng Phi Nguyễn Thị Diễm luôn dành tình cảm hướng về quê nhà Đốc Tín và đã đề nghị Vua Lê Hiển Tông xuất tiền từ điện ngọc, công đức cho làng một ngôi đình làng năm 1778, công trình kiến trúc nghệ thuật được tập hợp các nghệ nhân tài hoa khắp cả nước tuyển mộ về xây dựng, với lối (Tùng, cúc, trúc, mai). Vào cuối triều Lê, do ghen ghét đố kỵ trong triều chính, một số gian thần bắt gặp hai Hoàng tử ngồi ăn cùng mâm với Vua, bị ghép tội “Phụ tử đồng bàn” và chém đầu 2 Hoàng tử nhà Lê rồi trục xuất Hoàng Phi Nguyễn Thị Diễm về quê sống trong sự đùm bọc của dân làng. Vậy hai Hoàng tử, người anh mới 9 tuổi, người em 6 tuổi được đưa về quê chôn cất, gọi là (Khu lăng ông Hoàng).

Nghi lê rước cỗ

Đến năm 1881 ngôi đình cổ kính giặc Cờ đen đã đốt phá, được các cụ đẽo gọt dựng lại. Năm 1948, giặc Pháp trả thù đốt phá hoàn toàn trong trận càn do đình làng làm nơi Tòa án binh xét xử những tên Việt Gian phản động và nơi chữa trị cho các thương binh của giáo sư Tôn Thất Tùng. (Đến nay ngôi đình làng là công trình kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu của làng quê chưa có dịp khôi phục lại). Nơi đây là nơi thành lập Xứ ủy Lưỡng Hà của mặt trận Việt Minh; Nơi thành lập chi bộ Đảng Đốc Tín năm 1936, sớm nhất phía nam Hà Đông cũ. Quê hương Đốc Tín từng là nơi che chở nhiều cán bộ cao cấp của Việt Minh thời kỳ tiền khởi nghĩa, đặc biệt là Bác Đỗ Mười nguyên cố Tổng Bí thư BCH TW Đảng CSVN từng hoạt động và chỉ đạo phong trào cách mạng. Năm 2000 do có nhiều thành tích trong cuộc kháng chiến, Đốc Tín được Đảng và Nhà nước phong Tặng Danh hiệu Anh hùng LLVTND thời kỳ chống Pháp.

Nghi thức tế thánh thật trang nghiêm tưởng nhớ công lao của Danh tướng Đoàn Thượng.


Hội làng Đốc Tín thu hút đông đảo bà con xa quê về dự lễ hội.​

Năm 2013, lễ hội bơi chải được UBND huyện Mỹ Đức phối hợp với UBND xã Đốc Tín tổ chức vào các dịp đầu xuân hàng năm. Con sông Đáy thơ mộng chảy ven làng gần nơi cửa ngõ khu thắng cảnh Chùa Hương nổi tiếng cả nước đã trở nên sôi động trong ngày hội thi bơi chải truyền thống của các chàng trai. Trong khung cảnh cờ hoa, cùng tiếng chiêng, tiếng trống vang lên rộn rộn rã đã thôi thúc những người xa quê trở về với hội làng. Hàng ngàn người tập trung kín bên bờ sông để cổ vũ các đội thi đấu; Các tay chèo của 8 đội được tề tựu bên bờ sông sẵn sàng cho cuộc đua tài.

Bà Nguyễn Thị Thuyên – Phó Giám đốc trung tâm văn hóa – TT&TT Mỹ Đức điều khiển, hướng dẫn, cổ vũ các đội đua thuyền.


Các đội đua tài xuất phát

Hội thi bơi Chải có sự tham gia của 8 đội của 3 thôn gồm Đốc Kính, Đốc Hậu và Đốc Tín, đội hình 13 người / thuyền. Chiều dài vòng đua có cự ly 1.5km.

Các đội đua tài thi bơi chải thu hút hàng nghìn người dân tham dự lễ hội, cùng tiếng trống rộn rã và tiếng reo hò vang dậy khúc sông.

Đúng thời gian 13h30 chiều, hội thi bơi chải được khai mạc, hiệu lệnh được phát ra, các thuyền đua rẽ sóng lướt trên sông cùng tiếng ho reo hò cổ vũ của dân làng và khách thập phương trẩy hội Chùa Hương trong không khí rộn ràng, náo nức. Kết thúc cuộc thi đội bơi chải xóm 3 đoạt giải nhất.

Ban tổ chức trao giải cho các đội thi bơi chải Lễ hội truyền thống làng Đốc Tín.

Theo bà Nguyễn Thị Thuyên – Phó Giám đốc trung tâm văn hóa – TT&TT Mỹ Đức cho biết: “Đợt này chúng tôi sẽ chọn hai đội bơi chải gồm đội bơi chải nữ xã Phù Lưu Tế và đội bơi chải nam xã Đốc Tín sẽ tham gia Lễ hội bơi chải Thuyền rồng mở rộng năm 2019 diễn ra tại mặt nước Hồ Tây, khu vực vườn hoa Lý Tự Trọng và đường Thanh Niên – Nguyễn Đình Thi, quận Tây Hồ Hà Nội. Đây là hoạt động hợp tác giữa thành phố Hà Nội và Vietnam Airlines về việc quảng bá, phát triển văn hóa, thể thao, du lịch của Thủ đô”…

Bài và ảnh: Minh Xuân