Nơi bom đạn trở thành một phần cuộc sống

Trong những năm khói lửa liên miên của cuộc kháng chiến chống Mỹ, tại vùng đất Trị Thiên đã xảy ra biết bao trận đánh khốc liệt, vì nó được xem như chiến địa tuyến đầu cả hai bên, có ranh giới chia cắt tạm thời hai miền Bắc - Nam. Ở giai đoạn cuối cuộc chiến cũng là lúc quá trình đàm phán tại Paris giữa các bên về việc kết thúc chiến tranh đang diễn ra căng thẳng. Tuy vậy, nhờ vào thắng lợi chiến lược ở Chiến dịch Lam Sơn 719 năm 1971, cộng thêm nhiều thắng lợi khác trên khắp mặt trận, nên kỳ vọng ký kết Hiệp định hòa bình thành công ngày càng rõ ràng. Áp lực trước nhiệm vụ phải giành chiến thắng có tính biểu tượng nhằm lấy lại thế thượng phong trên bàn đàm phán, Mỹ quyết định bổ sung khí tài, hậu thuẫn quân đội Việt Nam Cộng hòa đánh chiếm lại khu vực Thành cổ. Từ đó, vô vàn cuộc chiến tàn khốc xảy ra, nhưng nổi tiếng và mất mát nhiều nhất không thể không nhắc đến chiến dịch 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị vào mùa hè đỏ lửa năm 1972 - cũng chính là bối cảnh xây đắp nên tiểu thuyết “Mưa đỏ”.

“Mưa đỏ” lấy bối cảnh từ chiến dịch 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị vào mùa hè đỏ lửa năm 1972

Thành cổ Quảng Trị (Huế) bắt đầu xây dựng năm 1809, nằm trên một khu đất cao, phía Tây là sông Thạch Hãn, phía Bắc giáp sông Vĩnh Định, hai phía Đông Nam là vùng lúa huyện Triệu Hải. Từ Thành cổ có thể đi vào Nam ra Bắc bằng hệ thống đường biển, đường sông, đường bộ, về sau còn có cả đường sắt đều thuận tiện. Bước lên màn ảnh, phối hợp cùng nhiều góc quay bằng flycam, Thành cổ hiện lên với dáng vẻ hoang tàn sau từng đợt tấn công của địch. Chúng không từ thủ đoạn, sử dụng máy bom tọa độ, pháo bầy đến máy bay B52 rải thảm để san bằng vùng đất.

Theo tài liệu ghi chép lại, từ ngày 28/6/1972 - 16/9/1972, có 328.000 tấn bom đạn ném xuống thị xã, Thành cổ Quảng Trị, được nhận xét là tương đương sức công phá của 7 quả bom nguyên tử Mỹ ném xuống thành phố Hiroshima (Nhật Bản) năm 1945. 81 ngày đêm đó, quân ta đã đánh 624 trận, bắn rơi 180 chiến máy bay, phá hủy 140 xe quân sự gồm 90 xe tăng, xe bọc thép, 20 khẩu pháo cùng nhiều đồ dùng quân sự khác. “Mưa đỏ” ngoài tái hiện khung cảnh bom rơi đạn nổ kinh hoàng, còn khéo léo lồng ghép những khắc nghiệt trong điều kiện sống vào từng phân cảnh chiến đấu, làm bật lên ý chí ngoan cường ở người lính Việt Nam: Dẫu có phải ngâm mình chỗ bùn lầy, nơi mưa và máu của đồng đội hòa làm một; dẫu buộc phải căng não chờ đợi trận đột kích của quân thù ngay trong giấc ngủ, trên tay là vũ khí thô sơ còn bên dưới là chiếc bụng trống rỗng, họ vẫn tiến về phía trước, vì ba chữ “độc lập, tự do, hạnh phúc”.

Những chú chim bay về phía giông bão

Những cánh chim tự do, bay về Thành cổ, về phía giông bão tìm ngày đất nước tự do, thống nhất

Trong những ngày tháng sục sôi ấy, mảnh đất thiêng Quảng Trị chứng kiến hàng nghìn sinh viên từ các trường Đại học miền Bắc, tuổi mới mười tám đôi mươi, rời giảng đường lên đường nhập ngũ theo lệnh Tổng động viên. Họ hiến dâng tuổi thanh xuân cho cuộc chiến đấu giải phóng quê hương. Tiểu đội 1 trong "Mưa đỏ" cũng gồm những người lính như thế. Nhân vật chính Cường (Đỗ Nhật Hoàng đóng) nam sinh viên Nhạc viện gốc Hà Nội đầy tài năng, sở hữu vẻ ngoài điển trai, tính cách hào sảng là một điển hình. Tạm gác cơ hội học tập ở nước ngoài, Cường muốn “làm người lính thực thụ ngoài chiến hào”. Đồng hành trên hành trình còn có đội trưởng Tạ - anh “nông dân 100%”, bộc trực, bước vào trận đấu với tâm thế sẵn sàng ra đi bất cứ lúc nào và các chiến sĩ khác trên mọi miền đất nước: Sen - đặc công lặn lội từ Sài Gòn ra Bắc, Bình - một sinh viên Đại học Mỹ thuật quê Đông Hà, Hải - hành nghề điện ở Hà Tây, cuối cùng, Tú - chiến sĩ thường bị chòng ghẹo “vắt mũi chưa sạch” nhưng đã viết đơn xin nhập ngũ bằng máu. Họ vốn là những cánh chim tự do bay về Thành cổ, lao vào phía giông bão tìm ngày nước nhà thống nhất.

Từ đầu đến cuối, phim không đi theo lối mòn bằng cách vẽ lại hành trình chiến đấu và giành thắng lợi sau cùng. Từng thước phim ở “Mưa đỏ” đào sâu hơn vào tâm thức nhân vật. Tác phẩm cho khán giả thấy hình ảnh người lính vượt ra ngoài phạm trù “chiến sĩ”, trở về với những vai trò bình dị đời thường: một người cha nhớ con, một người chồng thương vợ, một người yêu đầy khắc khoải. Họ hiện lên không dựa trên tính từ “dũng cảm”, “can trường” mà hiện lên bằng tâm tư, cảm xúc rất riêng, rất con người. Trong những khoảnh khắc hiếm hoi khi tiếng pháo ngừng hẳn, các người lính trồi lên làm công việc theo thói quen nghề nghiệp năm xưa. Họa sĩ ngồi vẽ một mầm sống bên dưới miệng hầm, nhạc sĩ viết bản hòa ca qua hồi ức chiến đấu, người chồng viết thư gửi về cho vợ con hay ai đó cùng tâm hồn lãng mạn, nhận nuôi và chăm sóc cho chú chim nhỏ sa vào hầm Thành cổ.

Nhà văn Chu Lai từng viết trong tiểu thuyết “Mưa đỏ”: “Trong mọi sự ám ảnh thì cái ám ảnh về chiến tranh có lẽ là sự ám ảnh ghê gớm nhất”. Những người lính lần đầu cầm súng ấy, bước ra khỏi trang sách, cũng khó tránh khỏi phút giây phân vân, hoài nghi, cọc cằn và đổ vỡ bên trong bởi ám ảnh cái chết của bao người đồng đội. Đi qua hơn nửa cuộc chiến, Tạ bỗng để lộ phút yếu đuối ngay thời khắc nhìn thấy người lính bên kia chiến tuyến ôm ảnh vợ con, làm anh không thể xuống tay. Sen sau đợt bị vùi lấp bên dưới lớp đất dày lại như “hóa dại” vì nhắm mắt nghe tiếng pháo nổ, mở mắt lại chứng kiến bom rơi ngay đỉnh đầu suốt thời gian quá dài. Ở trận đánh cuối cùng, Cường do dự trước người yêu đang đợi, cuối cùng vẫn quyết định quay lại trận mạc.

Phim khiến người xem nhiều lần nghẹn ngào trước nghịch cảnh “chỉ mới vài ngày mà quân số đã chết quá nửa”, mới giây phút trước còn cười đùa, ngay giây sau người lính đã ngã xuống. Những phân cảnh các bộ phận trên thân thể họ bị tách rời, bị vùi trong đất cát được quay trực diện, miêu tả chân thực tất cả hậu quả mà chiến tranh để lại. Cảnh vượt sông trong đêm gây ấn tượng mạnh vì “đẩy mãi chuyến đò chẳng hết nổi thương binh”, và bởi có những người lính vừa sang đến bờ bên kia đã chìm vào tiếng pháo. Ở giây phút cuối đời, họ rơi nước mắt, một tiếng gọi “Mẹ ơi” vút lên rồi vĩnh viễn hóa thành hơi sương, lặng lẽ chìm vào lòng sông Thạch Hãn.

Hòa bình vẫn phải đánh đổi bằng máu, bằng nước mắt của người chiến sĩ

“Mưa đỏ”, hai chữ như gợi nhớ đến máu của Cường, của Tiểu đội trưởng Tạ cùng bao chiến sĩ chiến sĩ tuổi còn xanh đã hòa vào dòng sông. Trên thực tế, ngoài những người như Cường, Tạ, Sen, Hải, Tú, Bình, còn có 4.000 chiến sĩ khác nằm lại Thành cổ Quảng Trị và chính sự hy sinh đó góp phần làm nên thắng lợi của cuộc đấu tranh trên mặt trận ngoại giao, buộc Mỹ ký kết Hiệp định Pa-ri, mở đường cho đại thắng mùa Xuân năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Bộ phim “Mưa đỏ” ra mắt khán giả cả nước nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công (19/08/1945 - 19/08/2025), 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (02/9/1945 - 02/9/2025), tri ân lòng yêu nước nhiệt thành, hy sinh cao cả vì nền độc lập Tổ quốc ở toàn quân và dân ta thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Sự hy sinh của họ là minh chứng rõ ràng nhất, cảm động nhất, bắt nguồn từ sâu trong tiềm thức khao khát “độc lập, tự do, hạnh phúc”. Với những con người ấy, cuộc đời không còn gì đẹp hơn khi đem thanh xuân, đổi lấy tự do cho đất nước.