Là lễ hội truyền thống được tổ chức vào ngày 17/3 âm lịch hằng năm, sự kiện gắn với Quần thể danh thắng Tràng An - Di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á được UNESCO ghi danh vào năm 2014. Đây là một trong số ít di sản trên thế giới hội tụ đầy đủ các giá trị nổi bật về thiên nhiên, lịch sử và văn hóa.

Điểm đặc biệt của lễ hội là nghi thức “Phát Lác” – lễ mở cửa rừng mang ý nghĩa sâu sắc về bảo vệ môi trường. Theo đó, rừng được đóng cửa trong suốt mùa đông và chỉ duy nhất một ngày trong năm, người dân mới được phép khai thác có kiểm soát.

Đây là nghi lễ cổ được người dân duy trì từ ngàn đời nay và là một quy ước linh thiêng thể hiện sự tôn trọng của con người với thiên nhiên; được xem là một trong những mô hình bảo vệ rừng sớm nhất, tự nhiên nhất, bền vững nhất trong lịch sử cộng đồng cư dân bản địa.

Lễ hội cũng là dịp để tưởng nhớ tiền nhân đã khai phá và gìn giữ vùng đất linh khí ngàn năm Tràng An, Hoa Lư; đồng thời, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa và tôn vinh giá trị truyền thống sống hài hòa với tự nhiên của dân tộc Việt Nam.

Trong khuôn khổ lễ hội, các đại biểu và người dân, du khách đã tham gia nhiều hoạt động đặc sắc như: rước Rồng ra bến thuyền Tràng An; thực hiện nghi lễ rước kiệu, rước Rồng, rước nước trên dòng sông Sào Khê; lễ dâng hương tại đền suối Tiên-nơi thờ Đức Thánh Quý Minh Đại Vương, vị thần trấn giữ cửa ngõ phía nam của Hoa Lư tứ trấn.

Cùng với đó là các không gian trải nghiệm văn hóa như: biểu diễn trống hội, vẽ nón lá; các tiết mục nghệ thuật lấy cảm hứng từ Khởi nguyên đến dòng chảy Tràng An; cùng nhiều loại hình nghệ thuật hát chèo, cải lương, đàn tính, … được nghệ nhân trình diễn trên sân khấu thực cảnh trong di sản. Tất cả tạo nên một không gian văn hóa sống động, nơi các loại hình nghệ thuật truyền thống được tôn vinh và lan tỏa.

Ngày nay, Lễ hội Tràng An không chỉ là hoạt động văn hóa-tâm linh mà còn được xem là lễ hội bảo vệ môi trường độc đáo của Việt Nam và là một trong những lễ hội sinh thái hiếm có trên thế giới.

Theo Ban tổ chức, Lễ hội Tràng An năm 2026 nhằm gửi đi thông điệp mạnh mẽ về trách nhiệm của con người đối với môi trường trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm đa dạng sinh học toàn cầu: Bảo vệ thiên nhiên chính là bảo vệ sự sống của chính mình.

Đồng thời, khẳng định cam kết của cộng đồng trong việc gìn giữ và phát huy giá trị di sản - sống trong di sản, gìn giữ di sản và truyền lại di sản cho thế hệ mai sau. Qua đó, Tràng An tiếp tục được định vị là hình mẫu tiêu biểu về phát triển du lịch bền vững, hài hòa giữa con người và thiên nhiên.

Gắn với chiều sâu lịch sử từ thời Đinh Tiên Hoàng đến các triều đại sau này, Tràng An là vùng đất hội tụ linh khí và bản sắc văn hóa dân tộc. Nơi đây không chỉ là điểm đến hấp dẫn hàng đầu của du khách trong nước và quốc tế, mà còn là minh chứng sinh động cho sự cân bằng giữa bảo tồn và phát triển được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Từ giá trị truyền thống ấy, Lễ hội Tràng An trở thành lời nhắc nhở có ý nghĩa sâu sắc đối với cộng đồng trước những thách thức của môi trường ngày càng gia tăng: “Con người chỉ có thể phát triển bền vững khi biết tôn trọng, gìn giữ và sống hài hòa với thiên nhiên”.