Người Khmer Nam Bộ được biết đến là một tộc người lớn trong số 54 dân tộc Việt Nam, và sinh sống chủ yếu ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long như Sóc Trăng, Trà Vinh,…Họ có nhiều bản sắc văn hóa truyền thống, phong tục tập quán, lễ nghi,…hết sức độc đáo, trong số những giá trị truyền thống tốt đẹp ấy, Ok Om Bok là một lễ hội đặc sắc và vô cùng quan trọng của đồng bào Khmer mà ta không thể bỏ lỡ.

Lễ hội Ok Om Bok hay còn gọi là lễ Cúng Trăng diễn ra hàng năm nhằm bày tỏ lòng biết ơn đối với thần Mặt Trăng vì đã phù hộ cho phum sóc (làng), mặt khác cầu mong cho những vụ mùa sau được mưa thuận gió hòa. Vì theo quan niệm của người Khmer, Mặt Trăng chính là vị thần giúp điều hòa thời tiết, bảo vệ ruộng đồng, đem đến mùa màng bội thu, trái cây tươi tốt và sự ấm no sung túc cho người dân nơi đây.

Lễ hội Cúng Trăng Ok Om Bok có ý nghĩa quan trọng đối với đồng bào Khmer Nam Bộ

Ở miền Tây Nam Bộ, tùy vào mỗi địa phương mà khoảng thời gian kéo dài lễ hội sẽ khác nhau, nhưng cứ đến dịp rằm tháng 10 hàng năm, khắp các làng đều nô nức tụ tập về 1 nơi như nhà, sân chùa, hay bãi đất trống để tiến hành nghi thức Cúng Trăng, địa điểm tổ chức tuy đơn sơ, giản dị nhưng lại ấm cúng vô cùng. Sau khi chuẩn bị bàn lễ vật bao gồm 30 lá trầu bên phải tượng trưng cho tháng đủ, 29 lá bên trái tượng trưng cho tháng thiếu, cốm dẹp, một số loại nông sản địa phương cùng với đủ các loại bánh kẹo khác, người dân tiến hành trải chiếu, đốt nhang, đèn, rồi mời bà con cùng quay về hướng mặt trăng để làm lễ. Chủ trì buổi lễ thường là người cao tuổi trong làng am hiểu tường tận hết các nghi thức của lễ hội.

Sau khi cúng xong, chủ lễ tiến hành đút một ít cốm dẹp cùng những thức cúng khác cho các em nhỏ đang xếp chân và chắp tay vái lạy trước mặt mình, đồng thời vỗ nhẹ vào lưng và hỏi những ước muốn của các em ấy. Nghi thức này tượng trưng cho những kỳ vọng của người Khmer vào một năm mới tốt đẹp hơn thông qua những mong ước của trẻ nhỏ.

Bàn lễ vật trong đêm Cúng Trăng


Thả đèn nước trong lễ hội Ok Om Bok là một hoạt động hết sức thú vị

Ngoài phần lễ nghi, Ok Bom Sok ở Nam Bộ còn bao gồm những hoạt động ngày hội hết sức thú vị. Trong đêm Cúng Trăng có tục lệ thả đèn nước và đèn gió, riêng hoạt động thả đèn nước là nổi bật hơn hẳn, người Khmer sẽ tự thiết kế một chiếc thuyền bằng cây tạp, đặt vào đó lúa gạo, mắm muối, thịt, trái rồi thả trôi theo dòng nước. Tất cả những vật bên trong thuyền được họ xem như lễ vật để tạ ơn thần đất, thần nước, mặt khác chúng cũng là lương thực tiễn đưa những linh hồn quá cố. Bên cạnh đó, đua ghe Ngo là một hoạt động khác của lễ hội cũng không kém phần náo nhiệt, đã thu hút đông đảo người dân trên khắp đồng bằng sông Cửu Long đến tham gia và cổ vũ. Ghe Ngo được làm từ thân cây nên thường gọi là thuyền “độc mộc” với chiều dài từ 22-24 m, mỗi thuyền có sức chứa lên đến 60 vận động viên. Loại ghe này có mũi và lái đều cong, thân ghe được trang trí thành hình những hoa văn tinh xảo, phần đầu có hình con thú biểu tượng cho mỗi chiếc ghe khác nhau. Những chiếc ghe Ngo được bảo quản cẩn thận ngay bên trong chùa và chỉ được hạ thủy mỗi năm một lần vào dịp lễ hội Ok Om Bok. Cuộc đua ghe Ngo thường diễn ra vào ngày cuối của lễ hội Ok Om Bok, trong đó có 40 đội ghe nam tranh tài ở cự ly 1200 m và gần 10 đội ghe nữ tranh tài ở cự ly 1000 m. Không khí tưng bừng của ngày hội đến từ tinh thần nhiệt huyết của đội cổ vũ như tiếp năng lượng cho các vận động viên thêm phần cuồng nhiệt, hăng say trong cuộc đua. Chính tất cả những điều này đã khiến đua ghe Ngo trở thành một hoạt động hết sức đặc sắc và không thể thiếu trong ngày hội Cúng Trăng Ok Om Bok.

Lễ hội Cúng Trăng Ok Om Bok không đơn thuần chỉ là ngày hội quan trọng của đồng bào Khmer Nam Bộ mà còn có ý nghĩa vô cùng to lớn trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa đa dạng của dân tộc. Mặt khác, lễ hội là dịp để người dân khắp nơi gặp gỡ, vui chơi sau những tháng ngày mệt nhoài vì công việc.

Bài, ảnh: Võ Khánh - Ánh Tuyết