Làng nghề khảm trai Chuôn Ngọ: Tinh hoa ngàn năm toả sáng
![]() |
| Người thợ phải mái thủ công để cho ra các tác phẩm hoàn chỉnh. |
Nhắc đến Chuôn Ngọ, người ta không thể không kể đến câu ca dao quen thuộc:
“Hỡi cô thắt cái bao xanh
Có về Chuôn Ngọ với anh thì về
Chuôn Ngọ có cây bồ đề
Có sông tắm mát có nghề khảm khay.”
Không phải ngẫu nhiên những câu ca dao trên đã ghi nhớ và ca ngợi về làng Chuôn Ngọ. Đây là làng nghề nổi tiếng với nghề khảm trai được truyền từ nhiều đời, thuộc xã Chuyên Mỹ, huyện Phú Xuyên. Xã cũng có tên Nôm là Chuông và có nhiều cách giải thích về tên này như: vì ở đây có nhiều ao chuôm, đọc chệch từ “chuôm” mà thành ra “chuôn”, có người cho đây là từ rất cổ, chưa rõ ý nghĩa… Dưới thời phong kiến, Chuyên Mỹ thuộc tổng Thịnh Đức, rồi Thịnh Đức Thượng. Sau nhiều lần tách nhập, đến nay xã gồm các thôn: Chuôn Thượng, Chuôn Trung, Chuôn Hạ, Chuôn Ngọ, Bối Khê và Đồng Vinh.
![]() |
| Nghệ nhân Nguyễn Đình Hải là một trong những người ‘kế nghiệp’ xuất sắc của làng khảm trai Chuôn Ngọ. |
Con đường liên xã nối từ quốc lộ 1A đến xã Chuyên Mỹ chạy qua những làng quê thanh bình, yên ả. Sông Nhuệ hiền hòa bao quanh là ranh giới xã Chuyên Mỹ và xã Tân Dân. Từ bên này sông nhìn sang, làng Chuôn Ngọ hiện ra qua những ngôi nhà thấp thoáng bóng cây. Đi hết cây cầu bắc qua sông Nhuệ sẽ tới những con đường làng lát gạch hay bê tông sạch sẽ, du khách sẽ cảm nhận được sự sôi động của làng nghề đang kỳ thịnh vượng.
Theo lời kể của các nghệ nhân làng Chuôn Ngọ, ông tổ nghề khảm là ngài Trương Công Thành - một vị tướng tài dưới thời vua Lý Nhân Tông, có nhiều công dẹp giặc ngoại xâm. Sau thời gian làm quan, ông lui về ở ẩn, thường xuyên tìm kiếm vỏ trai về để khảm những đồ thờ cúng. Trước khi mất vào năm 1099, Đức Trương Công Thành đã truyền nghề khảm trai cho người dân thôn Ngọ. Từ đó, nghề khảm trai phát triển và được truyền rộng ra nhiều làng trong xã Chuyên Mỹ cũng như một số vùng khác.
Nét đặc sắc trong sản phẩm chạm khảm làng Chuôn Ngọ đến từ những mảnh trai luôn phẳng, mịn, không bị gãy, vụn, được đục gắn xuống gỗ rất vừa vặn. Để tạo ra sự “mịn màng” đó, việc lựa chọn nguyên liệu vỏ trai, ốc sao cho phù hợp với sản phẩm là một trong những công đoạn rất quan trọng.
![]() |
Mỗi loại nguyên liệu trai, ốc đều mang những đặc tính riêng biệt: Trai có loại cánh mảnh nhỏ, sẫm màu; có loại thịt trắng, vỏ mình dày; có loại nhiều vân...; ốc biển là ốc xà cừ, có nhiều tại các vùng biển Quy Nhơn, Quảng Nam, Đà Nẵng, Nha Trang, Phan Thiết…
Ngoài ra, còn một thứ vỏ trai đặc biệt là “Cửu Khổng” (vì có 9 lỗ ở phía mép vỏ), có vân màu sắc phong phú như cầu vồng. Theo chia sẻ của những thợ khảm lành nghề, muốn làm hàng mặt nổi như núi non, cánh phượng, cánh công... thì phải tìm được loại vỏ “Cửu Khổng” này. Hiện nay, phần lớn nguyên liệu được nhập từ các nước châu Á như Indonesia, Singapore, Trung Quốc.
Mỗi sản phẩm khảm trai Chuôn Ngọ thường trải qua sáu công đoạn cơ bản gồm: Vẽ mẫu; cưa vỏ trai, ốc theo bản vẽ; đục gỗ; gắn mảnh trai vào gỗ; mài khảm, tỉa đường nét; dùng bột đen làm rõ các chi tiết của bức tranh. Một trong những công đoạn được đánh giá khó nhất là “cẩn xà cừ” - đòi hỏi thao tác liên hoàn ở trình độ cao: Nghệ nhân sẽ dựa theo nét vẽ để đục gỗ và gắn nguyên liệu họa tiết, sau đó tỉa gọn, đánh bóng (mài khảm) rồi tô lại nét. Ngoài ra, để các mảnh chai trên bức tranh gỗ được đặt phẳng, người thợ phải mài thủ công vỏ trai rồi ngâm rượu, hơ lửa để chẻ, để cưa, đục thì các mảnh trai mới không bị vỡ.
![]() |
So với giai đoạn “hưng thịnh” vào những năm 1990, thời điểm người người nhà nhà làng Chuôn Ngọ theo nghề khảm trai thì những năm trở lại đây, số hộ gia đình bỏ nghề ngày càng nhiều. Là một trong những nghệ nhân tâm huyết với gần 30 năm giữ lửa nghề truyền thống, nghệ nhân Nguyễn Đình Hải được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân vào năm 2016; chứng nhận danh hiệu nghệ nhân Quốc gia vào năm 2017. Anh đã có những đóng góp tích cực cho sự phát triển của nghề khảm truyền thống của làng Chuôn Ngọ.
Để giữ nghề truyền thống của ông cha, những người nghệ nhân nơi đây không chỉ nỗ lực nâng cao tay nghề để cho ra đời những mẫu tranh tinh xảo, kỹ thuật hơn, mà còn không ngừng đổi mới tư duy, sáng tạo những đề tài mới để đáp ứng những nhu cầu theo xu hướng mới của khách hàng.
Trước đây, các tác phẩm chạm khảm chủ yếu là hoành phi, câu đối trong nhà thờ, đình đền; họa tiết trang trí trên sập gụ, tủ chè; tranh treo tường phỏng theo các tích truyện như Tam Quốc; những bộ tranh cổ như “Tùng-Cúc-Trúc-Mai” hoặc “Vinh quy bái tổ”...
Theo thời gian và xu thế hội nhập, những tác phẩm của làng Chuôn Ngọ dần thay đổi cả về đề tài cũng như mẫu mã trình bày. Những họa tiết chạm khảm giờ đây đã xuất hiện trên nhiều vật dụng thường ngày như hộp đựng trà, ống đũa, bát đĩa, tranh lưu niệm…
“Để tạo nét tươi mới trong sản phẩm, hiện nay nhiều nhà xưởng tại Chuôn Ngọ phục vụ nhu cầu khảm tranh truyền thần các nhân vật nổi tiếng trong lịch sử như vua Quang Trung, Hai Bà Trưng hay Đại tướng Võ Nguyên Giáp... Đặc biệt, những bức tranh khảm trai truyền thần về chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh được đón nhận nồng nhiệt bởi khách hàng trong nước cũng như quốc tế,” nghệ nhân Nguyễn Đình Hải cho biết.
![]() |
| Người thợ phải mái thủ công để cho ra các tác phẩm hoàn chỉnh. tác phẩm hoàn chỉ |
Khảm truyền thần được đánh giá là kỹ thuật cao nhất trong nghề khảm, đòi hỏi người chế tác phải là một “thợ nghệ nhân” - bên cạnh kỹ thuật chạm khắc còn cần có những hiểu biết về nhân vật truyền thần, để biến những vật liệu vô tri thành một bức chân dung lột tả được phong cách, thần thái và chiều sâu suy nghĩ của nhân vật. Cũng bởi vậy mà số lượng “thợ nghệ nhân” tại làng Chuôn Ngọ hiện chỉ còn đếm trên đầu ngón tay.
Trải qua bao thăng trầm như nhiều làng nghề truyền thống của dân tộc Việt Nam, những người thợ làng Chuôn Ngọ vẫn ngày đêm gìn giữ và phát huy tinh hoa của nghề truyền thống - bằng những đôi bàn tay chai sạn qua năm tháng, bằng tâm huyết và tình yêu nghề cháy bỏng, để lưu truyền những giá trị truyền thống gắn với lịch sử Thăng Long nghìn năm văn hiến mà thế hệ những nghệ nhân đời trước đã để lại.
Tin liên quan
Tạo sinh kế cho phụ nữ bản từ... xơ mướp
13:07 | 17/06/2026 Văn hóa - Xã hội
Làng nghề Sơn Đồng giữ gìn tinh hoa thủ công Việt hơn 1.000 năm
10:59 | 20/03/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Bàn tay vàng trong nghệ thuật khảm xà cừ - Từ tinh xảo đến tinh hoa
10:11 | 17/03/2025 Làng nghề, nghệ nhân
Tin mới hơn
Giỗ tổ làng nghề mộc truyền thống Thượng Mạo: Tri ân tiền nhân, gìn giữ và tiếp nối tinh hoa
12:02 | 20/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Chè Shan tuyết Bản Mộc, từ gốc chè cổ thụ đến sinh kế của người dân
22:00 | 18/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tân Quy: Giữ gìn nghề chè, nâng cao giá trị kinh tế nông thôn
21:51 | 18/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Nghệ nhân Ưu tú Lê Trọng Mỹ: Giữ lửa gốm Đông Thành, vun đắp sinh kế nông thôn
21:40 | 18/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề xóm Bình Nguyên giữ hồn nghề chè, mở lối làng nghề xanh
19:07 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hòa Mục nâng tầm làng nghề cơm lam, bánh gio, bánh củ chuối từ bếp lửa ven đường
19:07 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tin khác
Gần 60 quốc gia sẽ góp mặt tại Festival làng nghề toàn cầu ở Hà Nội
11:17 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Di sản thủ công 12 quốc gia hội tụ trên sàn diễn thời trang tại Hoàng thành Thăng Long
08:00 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Thái Nguyên: Đồng Phúc đánh thức tiềm năng vùng chè Shan tuyết Bằng Phúc
07:00 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề chè Shan tuyết Bản Mộc Vững bước từ những gốc chè cổ thụ
07:00 | 14/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Khai mạc Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026
22:42 | 13/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Thành phố Bắc Ninh: Thành lập Hội đồng thẩm định, xét công nhận nghề truyền thống, làng nghề và nghệ nhân
12:36 | 12/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng – “Bóng vàng son”: Lan tỏa giá trị di sản, kết nối làng nghề với phố nghề
12:34 | 12/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng - “bóng vàng son”: Kết nối làng nghề với phố nghề, lan tỏa giá trị di sản trong đời sống đương đại
11:43 | 12/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Bình Liêu – Đánh thức tiềm năng làng nghề từ bản sắc văn hóa vùng biên
11:21 | 10/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
32 năm gắn bó với nghề nuôi ong lấy mật
19:13 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng trầu vị thủy trăm tuổi tìm hướng phát triển bền vững
19:05 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hải Phòng: Mỹ Đồng nghề đúc truyền thống vươn ra thị trường quốc tế
19:00 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Giải bài toán ô nhiễm để làng nghề phát triển bền vững
18:56 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
“Tinh hoa hội tụ” -Tôn vinh bàn tay nghệ nhân và lan tỏa di sản nghề thủ công truyền thống tại phố cổ Hà Nội
16:32 | 04/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Sơn mài Hạ Thái: Giữ sắc sơn ta, nối dài nghệ thuật Việt
20:00 | 31/10/2026 Văn hóa - Xã hội
Minh bạch nguồn gốc để nông sản Việt đi xa
18:47 OCOP
Bánh chưng Hải Yến 20: Từ gánh hàng rong Quốc lộ 2 đến Thương hiệu vàng nông nghiệp
18:47 OCOP
Khai mạc “Xúc tiến sắc màu nông sản thời kỳ 4.0 – Thái Nguyên 2026”
18:46 OCOP
HTX Sông Xoài nâng giá trị bưởi da xanh từ vùng trồng đến phụ phẩm
18:45 OCOP
HTX Hà Nội - Từ hội chợ đến hợp đồng tiêu thụ ổn định
15:38 OCOP








