Dư địa lớn cho công nghiệp nông thôn

Quảng Trị có địa bàn rộng, nguồn nguyên liệu nông, lâm, thủy sản phong phú, nhiều sản phẩm đặc trưng cùng lợi thế về vị trí địa kinh tế trên tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây. Đây là những điều kiện thuận lợi để phát triển công nghiệp nông thôn, nhất là các ngành chế biến gắn với vùng nguyên liệu và sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Tuy nhiên, để biến lợi thế thành giá trị kinh tế, các cơ sở sản xuất nông thôn cần thêm nguồn lực để đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Trong quá trình đó, khuyến công đang đóng vai trò là một trong những công cụ hỗ trợ quan trọng.

Theo Sở Công Thương tỉnh Quảng Trị, năm 2025, thông qua nguồn vốn khuyến công quốc gia và địa phương, tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động với tổng kinh phí hơn 8,3 tỷ đồng. Trong đó, kinh phí khuyến công quốc gia là 1,5 tỷ đồng, khuyến công địa phương gần 6,8 tỷ đồng.

Đối với nguồn khuyến công quốc gia, Quảng Trị hỗ trợ 3 đề án ứng dụng máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ tiên tiến trong sản xuất, chế tác granite; sản xuất nguyên liệu gỗ phục vụ ngành chế biến gỗ và sản xuất phủ bề mặt acrylic lên tấm nhựa than tre, tấm gỗ công nghiệp.

Ở cấp địa phương, nguồn kinh phí khuyến công hỗ trợ 39 đề án, tập trung đầu tư dây chuyền sản xuất, máy móc, thiết bị tiên tiến và ứng dụng công nghệ mới. Các lĩnh vực được ưu tiên gồm chế biến nông, lâm, thủy sản, vật liệu xây dựng, mây tre đan, cơ khí...

Việc hỗ trợ không chỉ giúp các cơ sở từng bước nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn góp phần tiết kiệm năng lượng, khai thác hiệu quả nguyên liệu tại chỗ, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho lao động khu vực nông thôn.

Cùng với đầu tư cho sản xuất, phát triển sản phẩm và thị trường ngày càng trở thành một nội dung quan trọng của hoạt động khuyến công. Năm 2025, Quảng Trị có 4 sản phẩm, bộ sản phẩm được công nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia. Các hoạt động hỗ trợ thiết kế bao bì, nhãn mác, trưng bày, quảng bá và xúc tiến thương mại cũng được triển khai nhằm đưa sản phẩm tiếp cận rộng hơn với người tiêu dùng.

Trong đó có nhiều sản phẩm gắn với nguyên liệu và đặc trưng địa phương như bánh xoài Vân Di của Hợp tác xã Nông sản Vân Di; cà phê rang xay Khe Sanh Coffee của Hợp tác xã Nông sản Khe Sanh; nước mắm truyền thống Ngọc Biển; miến gạo lứt Huyết Rồng; bột cháo canh Kính Hương; bột đậu xanh Vĩnh Giang; cùng nhiều sản phẩm trà, cao dược liệu và tinh dầu thiên nhiên.

Lĩnh vực thủ công mỹ nghệ cũng có các sản phẩm hương trầm, tranh gạo, bonsai ghép lũa, sản phẩm từ gỗ lũa và tượng gỗ mỹ nghệ.

Mỗi sản phẩm, bộ sản phẩm được công nhận năm 2026 được thưởng 5 triệu đồng từ nguồn kinh phí khuyến công. Quan trọng hơn giá trị hỗ trợ trực tiếp, việc bình chọn tạo thêm cơ hội để các cơ sở khẳng định chất lượng, quảng bá thương hiệu, mở rộng thị trường và tiếp tục hoàn thiện sản phẩm.

Từ hỗ trợ đổi mới thiết bị đến phát triển sản phẩm tiêu biểu cho thấy khuyến công đang từng bước tác động vào nhiều khâu của quá trình sản xuất, giúp cơ sở công nghiệp nông thôn không chỉ “làm ra sản phẩm” mà hướng tới nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Sản xuất sản phẩm gỗ nội, ngoại thất xuất khẩu tại Công ty TNHH Tiến Phong Cam Lộ,xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị - Ảnh: T.T

Từ hỗ trợ riêng lẻ đến phát triển chuỗi giá trị

Bước vào giai đoạn mới, Quảng Trị xác định hoạt động khuyến công cần tiếp tục đổi mới để nguồn lực hỗ trợ tạo tác động rộng và bền vững hơn. Một trong những thay đổi quan trọng là từng bước chuyển từ hỗ trợ từng đề án, từng cơ sở riêng lẻ sang hỗ trợ ngành hàng và chuỗi giá trị, gắn sản xuất với vùng nguyên liệu, công nghệ, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và thị trường.

Trước hết, chương trình khuyến công sẽ bám sát hơn nhu cầu thực tế của các cơ sở và lợi thế của từng địa bàn. Các ngành có tiềm năng như chế biến nông, lâm, thủy sản; sản phẩm từ dược liệu; sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, sản phẩm đặc trưng địa phương; sản phẩm phục vụ xuất khẩu và những ngành có khả năng tạo nhiều việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân được xác định là những lĩnh vực cần ưu tiên.

Thay vì nguồn lực chỉ tác động đến một cơ sở, việc hình thành các chương trình hỗ trợ có tính liên kết sẽ tạo điều kiện kết nối vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến và tiêu thụ. Qua đó, hiệu quả của khuyến công có thể lan tỏa tới cả ngành hàng hoặc vùng sản xuất.

Đổi mới công nghệ tiếp tục là một trong những trọng tâm, nhưng yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng năng suất. Máy móc, thiết bị, dây chuyền tiên tiến và tự động hóa cần đi cùng công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả nguyên liệu và giảm phát thải.

Đối với chế biến nông, lâm, thủy sản, tận dụng phụ phẩm để phát triển sản phẩm mới là hướng đi có nhiều tiềm năng. Nếu được tổ chức hiệu quả, phụ phẩm thay vì trở thành chất thải có thể quay trở lại chu trình sản xuất, vừa giảm áp lực môi trường, vừa gia tăng giá trị kinh tế. Việc nghiên cứu xây dựng các mô hình “cơ sở công nghiệp nông thôn xanh” cũng được đặt ra để từng bước hình thành và nhân rộng những phương thức sản xuất tiết kiệm tài nguyên, năng lượng.

Song hành với chuyển đổi xanh là chuyển đổi số. Các cơ sở công nghiệp nông thôn được khuyến khích ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và quản trị doanh nghiệp.

Ở mức độ sâu hơn, trí tuệ nhân tạo có thể từng bước được đưa vào những công việc phù hợp như phân tích thị trường, xây dựng nội dung quảng bá, chăm sóc khách hàng, hỗ trợ thiết kế bao bì, phát triển thương hiệu và quản trị. Đây là những công cụ có thể giúp các cơ sở quy mô nhỏ nâng cao năng lực tiếp cận thị trường với chi phí phù hợp hơn.

Đưa sản phẩm từ cơ sở đến thị trường

Công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi sản phẩm tìm được thị trường. Vì vậy, một trong những chuyển dịch đáng chú ý của khuyến công Quảng Trị là tăng trọng tâm cho phát triển sản phẩm, thương hiệu và đầu ra.

Việc có 38 sản phẩm, bộ sản phẩm được công nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh năm 2026 là cơ sở để tiếp tục lựa chọn những sản phẩm có chất lượng, có tiềm năng thị trường để hỗ trợ phát triển ở mức cao hơn.

Với những sản phẩm đã khẳng định được chất lượng, nhu cầu không chỉ dừng ở một giấy chứng nhận. Các cơ sở cần được tiếp sức trong hoàn thiện bao bì, nhãn hiệu, tiêu chuẩn chất lượng, quảng bá, xúc tiến thương mại, thương mại điện tử và kết nối với hệ thống phân phối, siêu thị, doanh nghiệp đầu mối cũng như các thị trường ngoài tỉnh.

Qua đó, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu có thể từng bước chuyển từ quy mô sản xuất nhỏ sang sản xuất hàng hóa, hình thành những sản phẩm chủ lực có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Để thực hiện mục tiêu này, mối liên kết giữa cơ sở sản xuất với vùng nguyên liệu cũng cần được củng cố. Khuyến công có thể đóng vai trò kết nối cơ sở công nghiệp nông thôn với hợp tác xã, người sản xuất nguyên liệu, doanh nghiệp đầu mối, đơn vị nghiên cứu và tổ chức khoa học - công nghệ.

Khi vùng nguyên liệu, công nghệ chế biến và thị trường được đặt trong cùng một chuỗi, nguồn lực hỗ trợ sẽ không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt về máy móc mà còn góp phần hình thành năng lực sản xuất bền vững cho doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất.

Cùng với đó là yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác khuyến công. Trong bối cảnh nội dung hỗ trợ ngày càng mở rộng, cán bộ khuyến công không chỉ cần nắm chắc chính sách mà còn phải có kiến thức về công nghệ, thị trường, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và quản trị sản xuất.

Việc tăng cường đào tạo, cập nhật kiến thức, nâng cao năng lực khảo sát, tư vấn, xây dựng đề án và đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ vì vậy cần được thực hiện thường xuyên. Sự tham gia của chuyên gia, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ cũng sẽ giúp nâng cao chất lượng tư vấn, đưa những giải pháp phù hợp hơn đến các cơ sở công nghiệp nông thôn.

Thời gian tới, hoạt động khuyến công Quảng Trị được định hướng triển khai sát cơ sở, đúng nhu cầu, có trọng tâm, trọng điểm, lấy hiệu quả và khả năng lan tỏa làm thước đo. Nguồn lực sẽ ưu tiên cho những ngành hàng, sản phẩm có lợi thế, có khả năng tạo việc làm, nâng cao giá trị nguyên liệu địa phương và mở rộng thị trường.

Từ hỗ trợ máy móc, thiết bị đến nâng cao năng lực; từ từng cơ sở riêng lẻ đến ngành hàng, chuỗi giá trị; từ phương thức sản xuất truyền thống đến sản xuất xanh, sản xuất số và gắn với thị trường là bước chuyển cần thiết để khuyến công tạo ra giá trị lâu dài.

Với phương châm “Khuyến công đồng hành cùng cơ sở - đổi mới để phát triển - xanh hóa để bền vững”, mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm bao nhiêu đề án hay bao nhiêu thiết bị được hỗ trợ, mà là giúp các cơ sở công nghiệp nông thôn nâng cao năng lực sản xuất, tạo ra sản phẩm có giá trị và đủ sức cạnh tranh trên thị trường. Qua đó, những tiềm năng về nguyên liệu, ngành nghề và sản phẩm đặc trưng của Quảng Trị có thể được chuyển hóa thành động lực phát triển kinh tế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập bền vững cho khu vực nông thôn.