Khai thác lợi thế để tạo bản sắc sản phẩm

Việt Nam có hơn 5.400 sản phẩm CNNT tiêu biểu được bình chọn ở các cấp, trong đó nhiều sản phẩm gắn liền với nguồn nguyên liệu, kỹ thuật và bản sắc địa phương.Các vùng miền đều có thế mạnh riêng: miền Bắc nổi bật với gốm sứ, sơn mài, mây tre đan; miền Trung mạnh về đá mỹ nghệ, dệt thổ cẩm; miền Nam phát triển sản phẩm từ dừa, gỗ và thủ công mỹ nghệ xuất khẩu.

Nhờ khai thác tốt lợi thế địa phương, nhiều thương hiệu đã vươn tầm. Gốm Bát Tràng (Hà Nội) tận dụng nguồn đất sét trắng ven sông Hồng và kỹ nghệ tinh xảo; lụa Vạn Phúc giữ bí quyết dệt tơ tằm truyền thống; mây tre đan Phú Vinh phát triển từ nguồn nguyên liệu bản địa; sơn mài Hạ Thái kế thừa kỹ thuật sơn ta cổ truyền.

Những sản phẩm ấy không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn thể hiện tinh hoa văn hóa vùng quê Việt, góp phần định hình bản sắc riêng cho sản phẩm công nghiệp nông thôn.

Gốm sứ hiện đại: Sự kết hợp tinh hoa thủ công và phong cách mới

Hà Nội – Điểm sáng trong phát triển sản phẩm đặc trưng

Theo Sở Công Thương Hà Nội, thành phố hiện có hơn 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 318 làng nghề được công nhận theo tiêu chí của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Nhiều làng nghề đã chuyển mình mạnh mẽ, phát triển sản phẩm CNNT đặc trưng có giá trị cao, phục vụ xuất khẩu và du lịch. Các làng nghề như Bát Tràng (Gia Lâm), Phú Vinh (Chương Mỹ), Hạ Thái (Thường Tín), Vạn Phúc (Hà Đông) hay Nhị Khê (Thường Tín) đang ứng dụng công nghệ mới, đổi mới mẫu mã, xây dựng thương hiệu. Nhiều sản phẩm được bình chọn CNNT tiêu biểu cấp quốc gia, đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng thủ công mỹ nghệ đạt hơn 3 tỷ USD/năm.

Theo Sở Công Thương Hà Nội cho biết: “Lợi thế lớn nhất của Hà Nội là sự đa dạng ngành nghề và truyền thống lâu đời. Khi được định hướng đúng và hỗ trợ phù hợp, sản phẩm CNNT đặc trưng không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn trở thành tài sản văn hóa, là thương hiệu nhận diện của Thủ đô”.

Mỗi vùng một thế mạnh – Khai thác giá trị bản địa

Nhiều địa phương trên cả nước đang khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu và kỹ năng truyền thống để phát triển sản phẩm CNNT đặc trưng: Ninh Bình với đá mỹ nghệ Ninh Vân – sản phẩm chế tác từ nguồn đá tự nhiên, xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc. Nam Định với đúc đồng Tống Xá, kết hợp kỹ thuật cổ truyền và công nghệ hiện đại. Bắc Ninh với gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, sản phẩm tinh xảo, xuất khẩu sang châu Âu và Mỹ. Quảng Nam, Huế, Đắk Lắk phát triển dệt thổ cẩm, gốm Chăm, mây tre đan Ê Đê, gắn bảo tồn văn hóa với du lịch sinh thái.

Theo Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), giai đoạn 2020–2024, có hơn 1.800 sản phẩm CNNT tiêu biểu cấp khu vực và quốc gia, trong đó 70% là sản phẩm gắn với lợi thế địa phương. Điều đó cho thấy, khai thác bản sắc vùng miền chính là hướng đi bền vững của công nghiệp nông thôn Việt Nam.

Sản phẩm mây tre đan hút khách tại Hội chợ mùa thu 2025"

Liên kết và đổi mới – Nâng cao giá trị sản phẩm

Khai thác lợi thế địa phương cần đi đôi với liên kết vùng, đổi mới sáng tạo và phát triển chuỗi giá trị. Nhiều mô hình thành công chứng minh điều đó: Tại Bát Tràng, sự hợp tác giữa hợp tác xã – nghệ nhân – doanh nghiệp du lịch giúp doanh thu tăng hơn 40%/năm. Tại Phú Vinh, hợp tác với sinh viên thiết kế của Đại học Mỹ thuật Công nghiệp tạo ra mẫu mã mới, đáp ứng thị trường châu Âu.

Theo Sở Công Thương Hà Nội cho biết: “Muốn sản phẩm CNNT phát triển bền vững, phải kết hợp ba yếu tố: lợi thế địa phương, đổi mới sáng tạo và liên kết chuỗi giá trị. Khi đó, mỗi sản phẩm không chỉ mang đặc trưng vùng miền mà còn đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế”.

Khai thác lợi thế địa phương để phát triển sản phẩm CNNT đặc trưng không chỉ là giải pháp trước mắt, mà là chiến lược dài hạn trong xây dựng nông thôn mới nâng cao, kinh tế nông thôn bền vững và hội nhập quốc tế. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích đổi mới, hỗ trợ xúc tiến thương mại;các địa phương phải có chiến lược phát triển sản phẩm đặc trưng gắn với quy hoạch vùng – du lịch – thương mại điện tử; và người thợ, doanh nghiệp cần đổi mới tư duy, kết hợp truyền thống với công nghệ hiện đại, để sản phẩm CNNT thực sự trở thành sứ giả văn hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Với sự đồng hành của Bộ Công Thương, Sở Công Thương các địa phương, cùng Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, tin rằng trong thời gian tới, mỗi địa phương sẽ có sản phẩm CNNT đặc trưng riêng – mang “hồn quê Việt”, vươn tầm thế giới.