Lễ hội được tổ chức thường niên của làng Đốc Tín nhằm giáo dục ôn lại truyền thống bao đời của tổ tiên, giữ gìn phát huy những nét văn hóa quý báu của quê nhà. Lễ hội như một bảo tàng sống những nét đặc trưng văn hóa dân tộc với nghi lễ tưởng nhớ đến Thành Hoàng của làng để cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, tưởng nhớ đến vị danh hùng dân tộc, có công vưới đất nước, bảo hộ cho làng quê.

Khu Đền Thượng làng Đốc Tín được xây dựng thời nhà Trần, nơi thờ danh tướng Đoàn Thượng, một trung thần thời nhà Lý. Sau khi ngài mất, được sắc phong là “Đông Hải Đại Vương Thượng Đẳng Thần”. Vì vậy từ xa xưa, thôn Đốc Tín đã xin sắc phong tôn ngài làm Thành hoàng của làng. Theo chính sử được chép thời gian khá lâu thì có 72 đình làng xã tôn Ngài làm Thành Hoàng. Hiện nay thống kê có ít nhất 275 đình làng xã thờ Ngài.

Toàn cảnh buổi rước Thánh của ngày lễ hội truyền thống làng Đốc Tín xuân Mậu Tuất 2018.

Theo bản Hương ước Thời cải lương làng Đốc Tín được soạn thảo năm (Canh Thân) 1921, tức hàng năm cứ vào ngày mồng Mười tháng Giêng là ngày sinh nhật của Đức Đại Vương, bốn Giáp trưởng lại làm chung một lễ xôi lợn, bỏ bánh chay gà cá của lệ cũ. Vào ngày hóa của Ngài, bốn Giáp lại làm lễ như ngày sinh nhật để tướng nhớ đến Ngài.

Lễ hội làng truyền thống làng Đốc Tín 2018

Theo các bậc cao niên trong làng cho biết: Xưa các cụ thường tổ chức hội làng trong 3 ngày ăn uống linh đình như ngày tết. Cả làng có 3 Giáp: Giáp Đông và Giáp Tây dâng lễ một hôm. Giáp Nam và Giáp Bắc dâng lễ một hôm. Còn một hôm cuối cùng làng Đốc Tín rước Ngài về Đền để tế lễ ăn uống linh đình. Nếu nhân dân no ấm, được mùa phấn khởi thì tổ chức thì tổ chức thêm các loại hình hoạt động dân gian như: Hát chèo tại nhà Thủy tạ dựng trên mặt ao đình, đô vật, đánh cờ người, đánh đu vui xuân...

Rước Thánh về hoàn cung


Đông đảo bà con xa quê về dự hội làng

Xưa làng Đốc Tín cùng làng Đông Bình và làng Trinh Tiết kết nghĩa thành dân anh, dân em. Sau đó tổ chức rước tượng từ dân anh xuống dân em. Ngược lại rước tượng từ dân em lên dân anh. Khi nào có chuyện vui buồn hay xích mích đều cùng hỗ trợ giải quyết với nhau. Sau đó dân làng cùng tổ chức đua thuyền thi bơi chải trên sống Đáy. Xưa làng Đốc Tín thường rước từ đền Đức Thánh Cả thuộc làng Hữu Vĩnh lên đền Thượng để cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Những luật tục của làng trở thành sợi dây gắn kết các thành viên trong cộng đồng có sức kết nối mạnh mẽ. Hội làng mang tính cộng đồng sâu sắc, sự hòa hợp, mối đại đoàn kết dân tộc vì một ước nguyện chung cho sự phồn vinh của làng xã, kính ngưỡng trời đất và tổ tiên trong không khí ấm áp về tình làng nghĩa xóm nối tiếc lúc tan hội. Mọi người dân xa quê khi trở về với hội làng sẽ cảm nhận hết ý nghĩa và lòng tự hào về truyền thống mảnh đất “Văn vật” trên quê hương Đốc Tín với nét văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc một thời vàng son.

Buổi tế lễ trang nghiêm để tưởng nhớ công lao của Đức thành Đông Hải Đại Vương Đoàn Thượng.

Cách đây gần 300 năm, bà Hoàng phi Nguyễn Thị Diễm người quê Đốc Tín, vợ Vua Lê Hiển Tông, thời Lê Trung Hưng đã xuất tiền tự Điện ngọc công đức xây dựng một ngôi đình làng cho quê hương vào năm 1778 (Mậu Tuất), thế kỷ 17. Đó là những nét kiến trúc độc đáo, độc nhất vô nhị với họa tiết: (Tùng, cúc, trúc, mai). Đến năm 1881 (Tân Tỵ) ngôi đình bị giặc Tuyết Sơn đã đốt phá hoàn toàn. Sau đó các cụ cho người đẽo cột dựng lại.

Ông Nguyễn Văn Bảo - Trưởng thôn làng Đốc Tín đọc diễn văn tiểu sử về Đức thánh Đông Hải Đại vương Đoàn Thượng.

Thời kỳ chống Pháp Đốc Tín là chiếc nôi hoạt động cách mạng, có chi bộ Đảng được thành lập sớm từ năm 1936 (Bính Tý). Làng Đốc Tín là nơi có phong trào hoạt động du kích và che giấu, bảo vệ các cán bộ cao cấp của Việt Minh (nơi bác Đỗ Mười nguyên Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam từng hoạt động và chỉ đạo phong trào ở Đốc Tín). Đặc biệt tại đình làng còn là nơi phẫu thuật và chữa trị cho thương binh do Giáo sư Tôn Thất Tùng thực hiện. Đình làng cũng là nơi xét xử những tên Việt gian của tòa án binh và nơi thành lập khu ủy Lưỡng Hà. Vì vậy, thực dân Pháp đã trả thù bắn phá điên cuồng và hủy hoại toàn bộ các công trình di sản văn hóa lịch sử của quê hương Đốc Tín…

Điểm xuất phát của hai đội đua thi tài bơi chải.

Vào năm 1948 (Mậu Tý) toàn bộ các công trình văn hóa lịch sử của quê hương như: Đình, chùa, đền đều bị giặc Pháp đốt phá toàn bộ. . Cùng với cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc khiến nhiều nét đẹp văn hóa của quê hương chưa có dịp bảo tồn, khôi phục lại.

Cuộc thi bơi chải lễ hội Truyền thông làng Đốc Tín Xuân Mậu Tuất 2018.


Cuộc đua tài thi bơi chải đông đảo nhân dân cổ vũ reo hò cùng tiếng trống mõ liên hồi vang dậy khúc sông.​

Mãi đến năm 1991, được Hội người cao tuổi và hội đồng hương làng Đốc Tín do cố Đại tá cựu chiến binh Đỗ Văn Dực– Nguyên Cục phó Cục an ninh quân đội khởi xướng khôi phục nét đẹp truyền thống làng Đốc Tín, được đông đảo bà con xa quê trong và ngoài nước hưởng ứng nhiệt tình góp tiền của để khôi phục lại ngôi Đền Thượng và ngôi chùa.

Đến năm 2013, lễ hội bơi chải được UBND huyện Mỹ Đức phối hợp với UBND xã Đốc Tín tổ chức vào các dịp đầu xuân hàng năm. Con sông Đáy thơ mộng chảy ven làng gần nơi cửa ngõ khu thắng cảnh Chùa Hương nổi tiếng cả nước đã trở nên sôi động trong ngày hội thi bơi chải truyền thống của các chàng trai. Trên bờ dân làng và khách thập phương nhiệt tình cổ vũ để lại bao lưu luyến bồi hồi của những con người xa xứ trong những dịp đầu xuân, khi tiếng trống vang lên rộn rã cùng tiếng mõ liên hồi cùng tiếng hò reo như thúc giục mọi người trở về với hội làng. Dù chiến thắng nào cũng đều mang lại cho một năm mới thịnh vượng cho cả dân làng. Mọi con người xa xứ của quê hương trở về với hội làng, góp phần thắt chặt tinh thần đại đoàn kết, giữ gìn truyền thống văn hóa quý báu trên quê hương Đốc Tín anh hùng, có bề dày về truyền thống cách mạng.

Bài và ảnh: Minh Xuân