Mâm lễ cúng tại cánh đồng trong lễ hội Lùng Tùng.

Lễ hội Lùng Tùng là một trong những lễ hội quan trọng của dân tộc Thái. Tại huyện Than Uyên (Lai Châu), Lễ hội này được tổ chức hằng năm vào dịp tháng Giêng, thường diễn ra từ ngày 6 đến ngày 10. Năm 2023, Lễ hội Lùng Tùng diễn ra ở xã Mường Cang (huyện Than Yên) vào ngày 29/1/2023 (tức mồng 8 Tết) tại cánh đồng bản Cang Mường. Tới dự Lễ hội có lãnh đạo Huyện ủy, UBND huyện Than Uyên cùng đông đảo bà con nhân dân và du khách. Than Uyên là vùng cư trú của dân tộc Thái từ lâu đời. Người dân tộc Thái ở đây có nhiều Lễ hội như Lùng Tùng, Hạn Khuống, Kin Pang,… Riêng Lễ hội Lùng Tùng trong thế kỷ XX tổ chức lần cuối cùng vào năm 1958 và sau đó dần bị mai một. Đến năm 2018, Lễ hội này đã được sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lai Châu chỉ đạo phục dựng và tổ chức, góp phần bảo tồn, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa đân tộc Thái nói riêng và đồng bào các dân tộc huyện Than Uyên cũng như tỉnh Lai Châu nói chung.

Lễ hội Lùng Tùng gồm hai phần là lễ và hội. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm, phần hội tổ chức sôi động, vui vẻ. Trước ngày diễn ra Lễ hội, các già làng chuẩn bị những công việc cho ngày hội như chuẩn bị lễ cúng thần linh bao gồm lợn luộc, gà luộc, bánh, rượu, xôi màu,… và chọn thửa ruộng ở nơi bằng phẳng, rộng rãi, thuận tiện để thực hiện nghi thức xuống đồng và cũng là nơi diễn ra những trò chơi và văn nghệ dân gian. Các bản chọn ra những con trâu khỏe, chiếc cày tốt để thực hiện những đường cày đầu tiên trong năm mới. Bản mường thường mở một lễ cúng, trong đó già làng hoặc ông mo làm lễ xin báo cáo thần linh, thổ địa, sau đó mới tổ chức lễ cúng Nàng Han ngay tại bản. Nàng Han đại diện cho lực lượng thần linh bảo vệ bản mường, cúng xong thì đoàn người rước cờ trống và lễ vật cúng Nàng Han ra mảnh ruộng được chuẩn bị cho Lễ hội. Sau đó mới đến các nghi thức cày bừa, gieo hạt,… cầu cho một năm sản xuất mưa thuận gió hòa, cây cối tốt tươi, mùa màng bội thu, cầu cho người dân được khỏe mạnh. Trong nghi thức, đại diện chính quyền địa phương cùng bà con dân bản xuống đồng tham gia cày bừa.

Tiếp theo là phần hội có chương trình văn nghệ dân gian truyền thống của đồng bào dân tộc Thái. Sau đó bà con và du khách được tham gia nhiều trò chơi dân gian như tung còn, đẩy gậy, bắn nỏ, đánh đu, kéo co,… Với đặc thù Lễ hội Lùng Tùng, nó có ý nghĩa gắn kết cộng đồng, là Lễ hội mở màn vào mùa xuân, khởi đầu của năm mới. Vì vậy, những năm gần đây huyện Than Uyên luôn duy trì việc tổ chức Lễ hội hàng năm để đưa Lùng Tùng vào sinh hoạt văn hóa cộng đồng, trở thành một trong những môi trường diễn xướng thực tế của văn nghệ dân gian, duy trì những làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống. Hoạt động của Lễ hội sinh động, tạo không khí vui tươi, phấn khởi cho người dân và du khách. Từ Lễ hội này, mỗi người dân địa phương, đặc biệt là đồng bào dân tộc Thái và thế hệ trẻ không chỉ tham gia vào khâu tổ chức mà còn có thêm hiểu biết, có ý thức gìn giữ, bảo tồn nét đẹp văn hóa cộng đồng.

Lễ hội Lùng Tùng ở Than Uyên là một nghi lễ và hoạt động cộng đồng đầu năm, gắn liền với tín ngưỡng của người Thái Tây Bắc về nông nghiệp, là hình thức sinh hoạt dân gian, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Lễ hội được tổ chức vào mùa xuân, đây là dịp để nhân dân các dân tộc trong huyện và du khách đến Than Uyên tụ hội, giao lưu văn hóa, tăng tình đoàn kết, góp phần bảo tồn và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Bài và ảnh Ngọc Trâm