Ông Thế nét mặt rầu rầu, ngồi hút thuốc lào vã. Ông chăm tỉa tót cây cảnh chơi vui tuổi già là thế, mà mấy hôm nay ông bỏ mặc mấy chậu ngọc bút héo lá. Kể cả đi đánh cầu lông buổi chiều trên Bãi Tháp, ông cũng vắng bóng.

Điều gì làm ông Thế buồn vợi đi cả sự sinh hoạt bình thường. Tôi tò mò hỏi, ông Thế mới hé lộ:

Mất chỉ vàng không tiếc bằng mất con chim cu gáy, Có nó thêm vui cửa, vui nhà. Con chim vắng, đâm nhớ nó mất ăn, mất ngủ. Từ khi nuôi chim cảnh, con gáy này quý nó là một.

-Kẻ trộm rình mò lấy mất con chim cu gáy của ông hay sao?

Tôi hỏi:

-Nào đâu có ai trộm cắp gì, sơ suất này là tại chủ cả. Lúc đi ngủ không nhớ cất lồng chim treo ở hè vào trong nhà. Ai ngờ đêm trời lại đổ cơn mưa gió. Chiếc lồng chim chao đảo đứt dây rơi văng xuống đất, cả nhà ngủ say không ai hay biết gì. Con chim cu xổ lồng ra ngoài đậu trên cây ổi trước nhà. Sáng ngủ dậy, tôi thấy con chim vẫn đứng rỉa lông như chờ đợi ông chủ để chào giã biệt. Tôi đem chiếc lồng treo ở cây bên cạnh gần chỗ nó đậu, nhưng nó đâu có chịu vào lồng. Thất vọng, ông Kiều hàng xóm bảo tôi cứ yên để ông thổi hộ bằng ống xì đồng, viên đạn lùa làm bằng đất thó phơi khô. Con chim trúng đạn chỉ bị đau, ngã xuống bắt sống, chứ nó không thể chết. Thương con chim, tôi không tán thành, nó không chịu ở với mình thì để nó tự do bay về thiên nhiên hoang dã. Trưa hôm ấy, con chim cất đủ mười tiếng gáy chào từ biệt gia chủ rồi vỗ cánh bay về trời xanh.

Nghe kể về con chim cu gáy khôn và hót hay như vậy, tôi càng tò mò:

-Ông mua con chim cu gáy này ở đâu?

-À, chuyện thì dài, đầu tháng ba vừa rồi, tôi được ban liên lạc những người Hà Nội có thời gian công tác ở Sơn La mời đi thăm lại Tây Bắc ít bữa. Bốn ngày xa nhà, tôi lên đồi Khau Cả thăm nhà tù Sơn La, chụp chung với bạn bè mấy kiểu ảnh bên gốc đào Tô Hiệu và đi thăm thú ba huyện Mộc Châu, Mai Sơn, Mường La. Huyện nào bây giờ cung cách làm ăn phát triển cũng giàu lên rồi. Đêm cuối cùng tôi nghỉ ở khách sạn thương nghiệp Mộc Châu. Dù đi đường mệt nhọc, tôi cũng không thể chợp mắt được.Ngoài hiên mấy lồng chim cu gáy treo lủng lẳng cứ đua nhau rúc nhạc. Sáng dậy, tôi gặp bằng được ban quản lý nhà nghỉ, họ nể lắm mới bán cho một con chim cu gáy mà tôi thích.

Hôm đầu về nhà, con chim không biết lạ, nghe con khướu hót, nó như tìm thấy cộng đồng cũng vươn cổ gáy ran cúc cu… cúc cu cu…làm cả nhà vui đến tột độ. Mấy ông hàng xóm nghe tiếng chim gáy cũng chạy sang khen và cảm kích. Tôi thật sung sướng đã mang được tiếng chim từ đại ngàn Tây Bắc về nhà mình. Giờ con chim không còn nữa, ai mà không tiếc nó chứ!

Năm ngày sau, dân làng Trạch đồn rằng con chim cu gáy nhà ông Thế mất, lại trở về với chủ, Vật kỷ niệm Tây Bắc của ông đâu có mất. Ông Thế không ngồi hút thuốc lào vã nữa mà đã chăm sóc cây cảnh và đi đánh cầu lông vui vẻ rồi.

Thấy tôi đến, ông Thế mừng rỡ vội khoe ngay:

-Con chim được về với tự do mà không chịu đi, lại đến nhà thằng cu Nến ở xóm Giếng. Con yểng nhà nó treo trước cửa, hễ thấy ai đến chơi là nó gọi “ Nến có khách”. Qúy lắm, đã có cậu lái chim ở Hồng Nam đến gạ mua con yểng này mấy triệu đồng nhưng thằng Nến không bán. Trưa hôm qua, thằng Nến đến đây, tay xách theo cái lồng chim, nó gọi tôi:

-Bác Thế ơi, con chim cu gáy này có phải của nhà bác bị xổng mất không?

Tôi nhìn con chim, lòng sững sờ nhận ra ngay cái dấu sơn xanh trên ô cánh là con chim nhà tôi, không thể lẫn với con chim nào được. Tôi reo lên nhận con chim và xin được chuộc. Hết bao nhiêu tiền tôi cũng chịu.

Thằng Nến bình tĩnh giảng giải:

-Khi con chim cu nhà cháu trong lồng cất tiếng gáy, cháu thấy bên ngoài lồng một con chim cu lạ cũng gáy vang. Cháu treo một chiếc lồng bên cạnh, con chim chui vào liền. Bác ơi, đây là vật kỷ niệm Tây Bắc quý lắm, cháu xin trả lại để mỗi sáng bác lại được nghe con chim nó cúc cu, không phải chuộc tiền đâu ạ.

-Đấy ông xem, thằng Nến mới tí tuổi đầu, con nhà người tử tế có học nên có tấm lòng tốt với mọi người như thế.

Truyện ngắn của Khang Sao Sáng