Có mặt từ tối hôm trước lễ hội, chúng tôi mới cảm nhận hết được những cái vui tưng bừng, háo hức trên từng nét mặt của người dân Sán Chỉ nơi đây. Người Sán Chỉ sẽ tụ họp nhau ở nhà những già biết những câu hát Soóng Cọ để tập thêm những câu hát hay để luyện hát đúng nhịp. Cùng với đó, các chàng trai, cô gái được phân công hát trong lễ hội cũng chuẩn bị những trang phục của mình thật đẹp để diện đi hát trong hội hát Soóng Cọ.

Theo các cụ cao niên trong xã cho biết: “Hát Soóng Cọ là phát âm theo tiếng Sán Chỉ ở Bình Liêu, có nghĩa là ca hát, hát xướng, hát giao duyên. Đây là một hình thức diễn xướng bao gồm những khổ thơ thất ngôn tứ tuyệt (mỗi khổ thơ gồm 4 câu, mỗi câu 7 tiếng). Với thể thức đối đáp, người hát chia làm hai bên, một bên nam, một bên nữ đứng đối diện hát hoặc cùng một lúc có nhiều tốp hát đối nhau. Khi cất lên những câu hát đầu tiên, các bên hát bắt buộc phải có những lời hát mời. Sau các hồi hát chung, các cặp hát hợp nhau hoặc có những tình ý riêng có thể tách ra hát riêng và họ có thể hát tới sáng. Hát Soóng Cọ có những quy định riêng như không hát với người cùng huyết thống, cùng gia đình (dâu, rể). Sau khi kết thúc Hội, ai về nhà nấy, không được tơ vương”… Sớm hôm sau, trên những con đường quanh co dẫn vào xã Húc Động, tại con thác Khe Vằn có hàng trăm người Sán Chỉ từ khắp mọi nơi họ về để được hát và nghe những bạn bè hát Soóng Cọ.

Hội hát Soóng Cọ năm nay, được huyện tổ chức nên quy mô rất lớn để chào mừng Năm du lịch Quốc gia 2018 Hạ Long - Quảng Ninh. Hội hát Soóng cọ không chỉ có người Sán Chỉ mà còn thu hút rất nhiều các dân tộc khác đến xem như dân tộc Dao, Tày, Hoa và cả người Kinh. Lễ Hội hát Soóng Cọ năm nay, ngoài tiết mục hát còn có các chương trình như thi giã bánh giầy của các xã, thi đá bóng, thi đánh quay, thi thuyết trình về các sản phẩm ở các thôn…Bà Lý Thị Hoàng, một cao niên ở thôn Nà Ếch, xã Húc Động cho biết: “Năm nay, tôi đã hơn 80 tuổi rồi. Năm nào, tôi cũng tham gia lễ hội này. Hội Soóng Cọ hay còn gọi là Shặm nhịt hụi, Hội tháng ba. Hội được ấn định tổ chức vào ngày trăng tròn của tháng cuối xuân, khi tiết trời trở nên ấm áp và cũng là lúc bà con nông nhàn, góp phần xua đi những mệt mỏi vất vả sau mỗi vụ mùa.

Hội Soóng Cọ xưa chỉ dành cho người đã trưởng thành, trẻ em không được phép đến dự, bởi mục đích chính là để cho đôi lứa tìm người tâm đầu ý hợp kết thành nhân duyên. Đồng thời dành cho những người yêu nhau say đắm mà không cưới được nhau, sẽ gặp lại nhau trong ngày Hội năm sau và chỉ trong những ngày hội đó, họ mới được thoải mái hát ca, tâm tình và ở bên nhau mà không bị cười chê. Vào ngày hội, trai gái bản trên, bản dưới hát từ tối đến sáng, họ đứng hát với nhau ở trên các sườn đồi, con suối hay đồng ruộng. Ngày nay, hội thu hút sự tham gia của đông đảo tầng lớp nhân dân địa phương và trở thành điểm thu hút khách thăm quan du lịch thập phương”.

Ông Đỗ Xuân Trường, Phó Chủ tịch UBND huyện Bình Liêu cho biết: “Thời gian qua, chúng tôi đã cùng với cán bộ Sở Văn hoá và Thông tin, Viện Nghiên cứu Văn hoá nghiên cứu, sưu tầm những làn điệu Soóng Cọ cổ. Bên cạnh đó chúng tôi cũng thành lập các Câu lạc bộ hát Soóng Cọ, tìm những nghệ nhân cao tuổi, có kinh nghiệm để truyền dạy cho thế hệ sau. Chúng tôi cũng lập các dự án bảo tồn trình lên cấp có thẩm quyền nhằm gìn giữ và phát huy nét văn hoá đặc trưng của Soóng Cọ, không để Soóng Cọ bị mai một. Và trong tương lai, tôi nghĩ, đây cũng là một trong những tiềm năng để Bình Liêu phát triển loại hình du lịch văn hoá…”.

Em Lý Thị Phượng, học sinh lớp 12, xã Húc Động tâm sự: “Hội hát Soóng Cọ rất có ý nghĩa. Em cũng được mẹ dạy cho hát những làn điệu Soóng Cọ. Năm nay, em tới lễ hội hát Soóng Cọ được nghe những anh chị hát, em thấy rất vui. Hy vọng sang năm, em sẽ được hát trong lễ hội này”. Chị Nguyễn Thị Thơi, một du khách đến từ Thành phố Uông Bí cho biết: “Tham gia lễ hội tôi thấy rất vui. Ngoài được nghe các làn điệu do các chàng trai, cô gái hát Soóng Cọ , tôi còn được tìm hiểu nhiều nét về văn hóa, cảnh đẹp nơi đây như đi tham quan cột mốc, hay trải nghiệm các ngọn núi kì vĩ, hay được ăn những món ăn rất tuyệt của đồng bào nơi đây”.

Bài và ảnh Vũ Long