Chân dung Cựu chiến binh Đào Khiêm (Sơn Tây, Hà Nội)

Những năm tháng Không thể quên

Ông Đào Khiêm (quê ở xã Sơn Đông, TX Sơn Tây, Hà Nội) năm nay đã ngoài tuổi 80 - cái tuổi “xưa nay hiếm”, thế nhưng ông vẫn luôn giữ tinh thần lạc quan, trí nhớ minh mẫn, đặc biệt là nhớ những ký ức chiến đấu ngày xưa cứ ngỡ như mới hôm qua.

Năm 1968, trong hoàn cảnh giặc Mỹ đang thực hiện chiến lược “Chiến tranh cục bộ” ở miền Nam, đồng thời tiến hành “Chiến tranh phá hoại” đối với miền Bắc, cả nước đang sôi sục chống giặc. Người thanh niên ngày ấy cũng nhanh chóng tham gia nhập ngũ H10 và lên đường vào chiến trường miền Nam. Ông Đào Khiêm thuộc C1, D252, E250, Quân khu 5, đơn vị của ông trú quân tại nơi nay thuộc huyện Lắk, tỉnh Đắc Lắk.

Nói về thời gian tham gia kháng chiến, ông Đào Khiêm kể rằng: Đơn vị của ông có nhiệm vụ vận chuyển vũ khí phải vượt qua đường 21B (nay là đường 27 nối liền Đăk Lăk và Lâm Đồng). Đồng đội trong đơn vị hy sinh chủ yếu là do bị địch phục kích trên đường vận chuyển vũ khí, bị địch tập kích vào nơi trú quân và đánh chồng càn quét của địch bảo vệ các cơ quan và nhân dân vùng căn cứ cách mạng.

CCB Đào Khiêm nhận được nhiều giấy khen, bằng khen của tổ chức Đảng, TP Hà Nội

Sau ngày miền Nam giải phóng năm 1975, ông Đào Khiêm chuyển ngành về công tác tại Nông trường Quốc doanh Việt Lâm huyện Vị Xuyên tỉnh Hà Giang. Trong những năm tháng đó, trong thâm tâm ông Khiêm vẫn không ngừng nghĩ tới đồng chí, đồng đội đã cùng đồng cam cộng khổ chiến đấu, hy sinh cho sự nghiệp chống Mỹ. Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế khó khăn, phương tiện đi lại hạn chế, bản thân ông Khiêm vẫn đang còn công tác nên không thể vào chiến trường xưa để cùng nhân dân địa phương quy tập liệt sĩ.

Cho đến dịp lễ 30/4/2017, ông Đào Khiêm đên Hải Phòng dự hội nghị họp mặt đồng đội trung đoàn 250. Tại đây, Ban liên lạc trung đoàn đã có gợi ý tất cả các đồng đội biết nơi chôn cất các liệt sĩ, nếu có sức khỏe cho gắng trực tiếp vào chiến trường xưa tìm kiếm hoặc thông tin cho phương biết nơi chôn cất các liệt sĩ để địa phương quy tập các liên trang. Vì vậy, ông Khiêm đã liên hệ vào Tây Nguyên để bắt đầu tìm kiếm những đồng đội đã hy sinh trong cuộc chiến
năm xưa.

Ông Đào Khiêm cùng đồng đội Nguyễn Thanh Trác (phía dưới bên phải) và đoàn cán bộ, nhân dân huyện Lắk trong một chuyến tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

5 lần đi tìm kiếm hài cốt liệt sĩ

Lần thứ nhất, vào tháng 11/2017, với sự giúp đỡ tận tình chu đáo của bộ, chiến sĩ Huyện đội huyện LắK và lực lượng tự vệ xã Buôn Triết, ông Đào Khiêm tới vùng đất Nam Ka anh hùng. Tuy nhiên, khi chưa đến được nơi có hài cốt thì hành trình phải tạm hoãn vì gặp phải ảnh hưởng của bão. Vì vậy, ông chuyển sang làm việc với chính quyền địa phương về thông tin của các phần mộ liệt sĩ đã được ông quy tập vào năm 1973 trên địa bàn Buôn Triết. Trải qua hơn 40 năm, địa hình nơi đây đã có nhiều thay đổi, nơi đóng quân giờ đã là hồ rộng lớn, vùng đất rừng đang được người dân canh tác nên việc tìm kiếm lại mộ liệt sĩ không hề dễ dàng. Trở về miền Bắc, ông Khiêm vẫn trăn trở lỡ hẹn với đồng đội và tiếp tục sắp xếp cho chuyến đi tiếp theo.

Một số liệt sĩ đã tìm thấy hài cốt và đang quy tập tại nghĩa trang

Lần thứ hai, ngay sau chuyến đi lần đầu, vào tháng 12/2017, ông Đào Khiêm tiếp tục cuộc hành trình thứ hai. Trong lần này, ông Khiêm đồng hành cùng chị Vũ Hồng Ánh (con gái liệt sĩ Vũ Hồng Sinh, quê quán Phú Thọ). Hai người cùng đoàn của huyện Lắk tiến sâu vào rừng. Ông Khiêm đã chỉ ra được nơi đồng đội Vũ Hồng Sinh đã hy sinh và tìm kiếm vùng đất xung quanh trong vòng 2 ngày liền, đến ngày thứ 3 thì phát hiện được tấm bia của liệt sĩ bên bờ suối. Dù cả đoàn đã thắp nhang cầu khấn, tích cực đào bới đất đai nhưng qua 4 ngày vẫn không tìm được ra nên đoàn đành phải rút lui hẹn để lần sau. Về lại Phú Thọ, ông Khiêm đã trao kỷ vật của Liệt sĩ Vũ Hồng Sinh cho thân nhân gia đình.

Lần thứ ba, theo kế hoạch kết hợp với tỉnh đội Đăc Lăk và huyện đội Lắk, năm 2018, ông Khiêm lại trở về chiến trường xưa. Khó khăn đoàn gặp phải vẫn là địa hình biến đổi quá nhiều, địa điểm nghi ngờ có hài cốt lại nằm ở lòng hồ Buôn Triết. Lúc ông đi vào tháng 5 là mùa mưa Tây Nguyên, 4 ngày ròng rã tìm kiếm nhưng chưa được kết quả. Một lần nữa, ông Khiêm phải trở về mà trong lòng vẫn đau đáu suy nghĩ làm sao để sớm tìm được hài cốt các liệt sĩ.

Lần thứ tư, cuối năm 2018, ông Khiêm nhận được tin báo có người nghi là phát hiện được khu mộ liệt sĩ nên ông tức tốc lên đường vào lại Tây Nguyên. Chuyến đi này ông Khiêm còn đi cùng cô Vũ Thị Ánh và có thêm người đồng hành là đồng đội năm xưa ông Nguyễn Thanh Trác (sinh năm 1940, Phú Thọ). Lần này, tất cả mọi người trong đoàn đều dâng cao quyết tâm, các thiết bị và nhân lực tìm kiếm được chuẩn bị kỹ lưỡng và sẵn sàng làm việc trong cả tháng. Hai ông cựu chiến binh tuy tuổi đã cao nhưng vẫn hăng say trèo đèo, lội suối, băng rừng khiến ai trong đoàn cũng thán phục. Tại nơi nghi có phần mộ liệt sĩ, đoàn đã tiến hành khai quật và kết quả tìm thấy được 15 mộ của liệt sĩ. Ông Đào Khiêm bồi hổi kể lại lúc đó, nhìn từng mảnh hài cốt và di vật liệt sĩ được đưa về nghĩa trang mà cảm xúc gần như vỡ òa, ông và mọi người gần như không cầm được nước mắt.

Lần thứ năm, dù lần trước ông Đào Khiêm cùng đoàn đã đạt được kết quả đáng mừng nhưng ông Khiêm vẫn còn trăn trở với 6 liệt sĩ chưa tìm thấy (trong đó có Liệt sĩ Vũ Hồng Sinh). Ông tin rằng mình vẫn còn duyên nợ đồng đội để tiếp trở lại nơi đây tìm kiếm. Năm 2020 ông Đào Khiêm nhận được lời mời từ xã Nam Ka, trở lại chiến trường làm nhân chứng sống cùng nhân dân trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Lần đi này ông đã ba con nhân dân tìm thêm được 3 hài cốt liệt sĩ hy sinh tại thôn Lách Lớ.

Nói về động lực để quyết tâm đi tìm đồng đội, ông Đào Khiêm tâm sự rằng: Vì tình nghĩa với đồng đội đã hy sinh, vì sự mong mỏi của thân nhân gia đình các liệt sĩ, tôi cảm thấy bản thân may mắn hơn những đồng đội nên cần có trách nhiệm với non sông, đơn vị và đồng đội. Suốt mấy năm tìm kiếm tôi không nhận bất cứ sự tài trợ nào của người thân liệt sĩ. Nhưng tôi lại nhận được sự quan tâm và giúp đỡ của nhân dân và Ban chính sách Tỉnh đội Đăk Lăk, Huyện đội huyện Lắk, UBND xã Buôn Triết, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho bản thân tôi cùng đội quy tập liệt sĩ hoàn thành nguyện vọng. Trong thời gian tới, nếu sức khỏe cho phép tôi vẫn muốn tiếp tục vào lại chiến trường xưa, tìm kiếm số liệt sĩ của đơn vị vẫn còn nằm lại trong rừng chưa quy tập.

Bài, ảnh: Thúy Vi

Danh sách Liệt sĩ chưa tìm được thân nhân thuộc Đại đội 1, Tiểu đoàn 252, Trung đoàn 250, Quân Khu 5:
STT Họ và tên Năm hy sinh Quê quán
1 Lương Thanh Bình 1972 Tuyên Quang
2 Đặng Văn Nông 1969 Vĩnh Phúc
3 Trần Đức Thân 1969 Vĩnh Phúc
4 Nguyễn Đắc Thụ 1969 Vĩnh Phúc
5 Vũ Văn Đô 1971 Hải Hưng (tên gọi cũ)
6 Đào Nguyên Sơn 1971 Hải Hưng
7 Phạm Hữu Hòa 1969 Thái Bình
8 Hà Ấy Hiền 1969 Ninh Bình
9 Bùi Hữu Quyền 1973 Hải Phòng
10 Văn Phúc 1973 Hải Phòng
11 Nguyễn Văn Chín 1969 Bình Định