Khuyến khích thế hệ trẻ tham gia vào sản xuất làng nghề là một trong những cách giúp giữ gìn và phát triển nghề thủ công truyền thống. (Ảnh minh họa)

Theo Hiệp hội làng nghề Việt Nam, hiện nay cả nước đang có hơn 5.400 làng nghề, trong đó có gần 2.000 làng nghề truyền thống được công nhận. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự mai một và biến mất của làng nghề. Với sự phát triển của kinh tế và công nghiệp hiện đại, nhu cầu tiêu dùng thay đổi, các sản phẩm công nghiệp giá rẻ tiện lợi thường được ưa chuộng hơn. Thiếu nguồn lực và công nghệ hiện đại để cải tiến sản phẩm, làng nghề truyền thống gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các sản phẩm nhập khẩu, sản phẩm công nghiệp. Sự thiếu hụt nguồn nhân lực trẻ, thiếu nhân lực kế thừa cũng là nguyên nhân khiến các làng nghề mai một dần.

Ở Thành phố Hà Nội, năm 2023, Hà Nội ban hành danh mục 29 làng nghề mai một cần rà soát, đề xuất đưa ra khỏi "Danh sách công nhận danh hiệu làng nghề, làng nghề truyền thống". Theo đó Hà Nội đặt ra mục tiêu đến năm 2025, tất cả các làng nghề đã được công nhận sẽ thực hiện đánh giá, phân loại theo quy định hiện hành và đáp ứng các điều kiện về bảo vệ môi trường. Năm 2030, tất cả các làng nghề khắc phục triệt để tình trạng ô nhiễm môi trường.

Ở làng nghề mây tre đan Chính Mỹ (xã Chính Mỹ, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng), một làng nghề có tuổi đời gần 200 năm nhưng cũng đang mai một từng ngày. Trong 3 năm gần đây, làng nghề gặp nhiều khó khăn do sự phát triển của các sản phẩm gia dụng bằng nhựa, kim loại đã thu hẹp đầu ra của sản phẩm mây tre đan. Không những vậy, những người còn sức khỏe đi làm công nhân hết, thu nhập được cao hơn. Làm nghề chỉ còn người lớn tuổi cố gắng hằng ngày kiếm thu nhập nên làng nghề đứng trước nguy cơ thất truyền.

Chính phủ đã ban hành Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030. Mục tiêu của chương trình là bảo tồn, phát triển nghề, làng nghề, nhằm gìn giữ và phát huy giá trị bản sắc văn hóa truyền thống của làng nghề Việt; thúc đẩy phát triển sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh, giá trị gia tăng cho các sản phẩm làng nghề; tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân; bảo vệ cảnh quan, không gian môi trường; xây dựng các khu dân cư, làng văn hóa góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội nông thôn bền vững.

Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030 xác định phát triển làng nghề gắn với du lịch. Đây là hướng đi triển vọng được nhiều quốc gia trong khu vực áp dụng từ lâu. Tại Việt Nam, nhiều làng nghề khi chuyển mình, phát triển theo hướng du lịch đã phát triển mạnh mẽ.

Làng nghề truyền thống tích hợp nhiều giá trị văn hóa, mang tiềm năng phát triển du lịch. Vấn đề ở đây là làm thế nào để đánh thức những tiềm năng này. Đây không là bài toán đơn giản. Nó cần sự tham gia của cả ngành văn hóa, địa phương, doanh nghiệp, cần sự năng động và đoàn kết, quyết tâm của người dân làng nghề. Chỉ khi sống được với nghề thì làng nghề mới có thể tồn tại, lưu giữ những nét đẹp của cha ông.

Đào tạo nghề cho người trẻ giúp tạo nguồn nhân lực cho làng nghề. (ảnh minh họa)

Để thu hút lao động trẻ cần có nhiều giải pháp để truyền tình yêu làng nghề truyền thống đến các thế hệ. Đưa họ tham gia vào quá trình làm nghề, học hỏi kỹ thuật, tìm hiểu những kinh nghiệm của nghệ nhân lớn tuổi trong làng nghề. Phối hợp với Ban giám hiệu các nhà trường học tổ chức các hoạt động ngoại khóa, đưa học sinh đến tham quan làng nghề, tạo điều kiện cho các em được trải nghiệm và tìm hiểu về nghề truyền thống. Xây dựng website, fanpage quảng bá làng nghề trên không gian mạng, kết nối với khách hàng tiềm năng. Từ đó vừa tạo hứng thú cho người trẻ, vừa tạo động lực lan tỏa sản phẩm thủ công truyền thống tới khách hàng./.