Kế thừa và phát huy nghề mộc truyền thống

Sinh ra và lớn lên ở vùng quê giàu văn hóa và truyền thống, ông Nguyễn Văn Minh (59 tuổi, ông chủ xưởng mộc Minh Mít) đã sớm thấm nhuần tình yêu quê hương, ấp ủ khát vọng một ngày sẽ thành công trên chính mảnh đất của mình. Từ nhỏ, ông đã theo cha đi làm nghề đóng thuyền bè, học cách cầm cưa xẻ khổ. Cuộc sống khi xưa còn nhiều vất vả nên ông tạm gác việc học hành từ sớm. Tuy vậy, ông Minh lại chịu khó lao động và không ngừng học hỏi trên đường đời. Ông từng bươn chải với đủ thứ nghề để kiếm sống từ đi buôn, làm hến, làm thuê… trong đó, nghề mộc để lại cho ông nhiều ấn tượng hơn cả. Ông Minh có khả năng đan lát đồ thủ công, điêu khắc và chế tác gỗ, sản xuất và sáng tạo các sản phẩm gỗ theo nhu cầu.

Ông Nguyễn Văn Minh đang kiểm tra chất lượng vàng lá trước khi làm sơn son thếp vàng.

Chia sẻ về quá trình làm nghề mộc, ông Nguyễn Văn Minh cho biết: “Trước đây, tôi từng làm cầu thang gỗ để lắp đặt rồi sau đó mới lấn sân sang làm bàn thờ, đồ thờ. Cách đây khoảng 15 năm, tôi có cơ duyên làm việc tại làng nghề Ý Yên (Nam Định), lúc này tôi mới vào nghề nhưng vẫn mạnh dạn làm một nhà thờ cho khách hàng. Sau khi làm xong, khách hàng và chuyên gia thẩm định từ Huế vào đánh giá rằng: sản phẩm tuy mộc mạc, tay nghề chưa cao nhưng bàn thờ có vẻ đẹp rất riêng, có hồn và ấn tượng hơn so với những sản phẩm khuôn mẫu hiện nay. Chính lời đánh giá và ghi nhận đó đã tạo ra cho tôi động lực để trở về quê hương mở xưởng mộc, vừa nghiên cứu học hỏi vừa tạo ra sản phẩm tốt nhất phục vụ khách hàng.”

Ban đầu, cơ sở của ông Minh là một xưởng gỗ có quy mô nhỏ, chủ yếu làm đồ thờ cúng và bàn thờ gia tiên. Sau vài năm làm việc và tích lũy kinh nghiệm, ông Minh tiếp tục thuê đất và mở rộng nơi chế tác của mình. Ông phân chia các khu vực làm việc rõ ràng theo từng công đoạn giúp tối ưu hiệu quả sản xuất. Hiện nay, xưởng mộc của ông Minh đang chuyên sản xuất các loại đồ thờ cúng, sơn son thếp vàng, nhà thờ bằng gỗ, trùng tu nhà thờ gỗ…

Sự kỳ công của một người thợ mộc làm đồ gỗ thờ cúng

Hình ảnh một trong những nhà thờ được ông Minh làm sơn son thếp vàng.

Từ xa xưa, việc sử dụng gỗ trong thờ cúng là văn hóa truyền thống tốt đẹp của người Việt. Gỗ tượng trưng cho sức sống mạnh mẽ, mang lại sự ấm áp lan tỏa, có giá trị sử dụng bền lâu và ý nghĩa phong thủy tốt. Tuy nhiên, yêu cầu sử dụng gỗ trong thờ cúng rất khắt khe theo phong tục từng vùng miền, từng dòng họ, gia đình. Vì vậy, việc làm đồ gỗ để thờ cúng luôn là thử thách với người làm nghề mộc.

Hiểu được điều đó, ông Nguyễn Văn Minh đã luôn cố gắng phát huy năng lực của mình trong từng bước đi của nghề. Giá trị lớn nhất trong những sản phẩm gỗ mà ông mang lại là nét đẹp chứa “hồn cốt” thể hiện sự tài hoa của người thợ lành nghề. Độ khó khi làm sản phẩm thờ cúng là cần hội tụ nhiều yếu tố để tạo nên một tác phẩm hoàn thiện. Người thợ có tay nghề chuyên môn giỏi, trí óc sáng tạo và am hiểu về các trường phái tâm linh. Từ đó, mỗi sản phẩm mới có thể làm hài lòng khách hàng, gây ấn tượng với khách hàng gần xa tìm đến.

Nhà thờ gỗ của xưởng mộc Minh Mít được xây dựng ở nhiều nơi trên khắp cả nước.

Sau nhiều năm làm nghề xưởng mộc của ông Nguyễn Văn Minh đã có nhiều kết quả thành công, mỗi năm ông hoàn thành từ 30-40 nhà thờ gỗ, hàng chục bộ sơn son thếp vàng, cùng nhiều loại bàn thờ và đồ thờ trải dài ở nhiều tỉnh thành như Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa, Tuyên Quang, Hà Nội, Nam Định, Phú Quốc… Hiện tại, xưởng mộc của ông Minh cũng đang tạo công ăn việc làm cho hơn 40 người thợ lành nghề tại địa phương. Trong tương lai, ông Nguyễn Văn Minh hy vọng sẽ mở rộng thêm quy mô sản xuất, tăng năng suất lao động, vừa tạo ra nhiều sản phẩm đẹp có giá trị, đồng thời tạo thêm việc làm cho những thợ mộc có tài năng ở địa phương. Năm 2023, ông Nguyễn Văn Minh được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vinh danh là nông dân Việt Nam xuất sắc trong lao động, sản xuất và xây dựng nông thôn mới, góp phần xây dựng giai cấp nông dân và Hội Nông dân Việt Nam vững mạnh.

Một góc xưởng mộc Minh Mít, những người thợ đang miệt mài chế tác.

“Trong xu hướng hiện đại, để tồn tại và phát triển nghề mộc truyền thống, người làm nghề phải không ngừng tư duy, làm sao vừa giữ gìn giá trị truyền thống nhưng cũng có sự đổi mới phù hợp với thời đại thì mới tạo ra được nét riêng biệt. Từ đó, góp phần duy trì và phát triển nghề truyền thống của quê hương. Tôi luôn muốn mỗi sản phẩm của mình là độc bản, có nét đẹp riêng biệt, thể hiện thành ý của mọi người với tổ tiên thông qua từng đường nét, họa tiết, hoa văn, chất liệu, kiểu dáng”, ông Minh chia sẻ thêm./.