Làng nghề đìu hiu thời COVID-19

Cách trung tâm Hà Nội hơn 35km, làng nghề Phú Vinh (xã Phú Nghĩa, huyện Chương Mỹ) nhiều năm nay là địa chỉ nổi tiếng chuyên cung cấp các sản phẩm mây, tre đan cho thị trường trong nước và xuất khẩu ra các nước: Thái Lan, Myanmar, Ý, Pháp, Nhật.... Mỗi năm, hàng vạn sản phẩm do bàn tay tài hoa của các nghệ nhân với nhiều đổi mới về kiểu dáng, mẫu mã đã bước ra thị trường thế giới có mặt trong các khách sạn, nhà hàng… nhờ đó mang lại công ăn việc làm ổn định cho hàng ngàn lao động Hà Nội và một số tỉnh lân cận.

Nghề mây tre đan Phú Vinh (Ảnh minh họa)

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Tĩnh, đại diện Hội Mây tre đan Phú Vinh không khỏi chạnh cho biết, kể từ khi đại dịch COVID-19 bùng phát đã khiến thị trường tiêu thụ của làng gần như ngưng trệ. Các đơn hàng xuất khẩu cũ, mới đều phải dừng lại không hẹn ngày tái khởi động, thị trường trong nước cũng ảm đạm không kém.

“Trong suốt mấy chục năm trở lại đây, chưa bao giờ cả làng rơi vào cảnh ảm đạm như vậy. Từ khi có dịch, hầu hết các xưởng của làng phải tạm ngừng sản xuất, chỉ còn một số xưởng hoạt động cầm chừng. Nếu trước đây, công lao động tầm 200 nghìn đồng/ngày thì nay phần đông mất việc, số ít có việc làm thì cũng dưới 50.000 đồng/ngày. Đời sống của người dân ở đây hiện vô cùng khó khăn”, ông Tĩnh chia sẻ.

Tại làng nghề sơn mài Hạ Thái (xã Duyên Thái, Thường Tín) cũng đang diễn ra tình cảnh tương tự. Chia sẻ với chúng tôi, ông Đỗ Hùng Chiêu, nguyên Chủ tịch Hội Sơn mài Hạ Thái cho biết, ngay từ khi xảy ra đại dịch, các doanh nghiệp nước ngoài lần lượt gửi thư đề nghị tạm hoãn sản xuất, vận chuyển các đơn hàng đã ký, do hệ thống kinh doanh bên nước họ phải đóng cửa do dịch bệnh.

"Chúng tôi hiện duy trì sản xuất ở quy mô, số lượng nhỏ phục vụ một số đơn hàng trong nước đã ký kết. Về lâu về dài, nếu dịch bệnh vẫn còn căng thẳng thì chưa biết thế nào”, ông Chiêu cho hay.

Tại làng nghề Bát Tràng, một điểm đến hấp dẫn của du khách trong tour du lịch Hà Nội, kể từ khi đại dịch xảy ra cũng trong tình trạng vô cùng vắng vẻ. Thông thường, vài tháng trước và sau Tết guyên đán, nơi đây nườm nượp du khách đến tham quan, trao đổi mua bán.

Người dân làng gốm Bái Tràng duy trì sản xuất trong bối cảnh dịch bệnh (Ảnh minh họa)

Kể từ khi có dịch COVID-19, hoạt động giao thương gần như tê liệt, nhiều cơ sở sản xuất chỉ hoạt động cầm chừng với sản lượng thấp, công nhân nghỉ việc gần hết. Tình trạng đìu hiu, vắng vẻ cũng xảy ra tại làng lụa Vạn Phúc (Hà Đông) cùng hàng loạt làng nghề trên địa bàn Hà Nội. Nhiều cửa hàng, cơ sở đã nhanh chóng chuyển sang bán online qua facebook, zalo..., nhưng lượng tiêu thụ không đáng là bao.

Theo tổng hợp từ ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch, Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) Hà Nội, ngay từ những tháng đầu năm 2020, ảnh hưởng của dịch Covid-19 đã khiến thương mại hàng hóa của Việt Nam và Hà Nội gặp rất nhiều khó khăn, ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp, hất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thị trường xuất khẩu bị cắt giảm, những đơn hàng cũ, đơn hàng mới đều bị chấm dứt, thị trường nội địa sụt giảm hơn 90%. Chỉ nhìn vào những con số này đã phần nào cho thấy bức tranh toàn cảnh về ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 lên mọi lĩnh vực sản xuất kinh doanh của Hà Nội, trong đó có các làng nghề truyền thống.

Tìm giải pháp vượt qua đại dịch
Là “mảnh đất trăm nghề”, nơi hội tụ tinh hoa làng nghề truyền thống Việt Nam với 807 làng nghề và làng có nghề (số liệu cũ là 1.350 làng nghề và làng có nghề). Trải qua những biến cố thăng trầm, làng nghề không chỉ góp phần phát triển kinh tế, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân địa phương, mà còn là nơi bảo tồn, phát huy nghệ thuật và kỹ thuật truyền thống cùng nét đẹp đặc trưng văn hóa Thăng Long – Hà Nội.

Theo cùng sự phát triển, sản phẩm làng nghề Hà Nội ngày càng đa dạng chủng loại, mẫu mã, có sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế, mang lại doanh thu khoảng 22.000 tỷ đồng/năm, đóng góp không nhỏ vào ngân sách Thành phố. Tuy nhiên, cũng như mọi mặt của đời sống xã hội, các làng nghề đang hứng chịu không ít tổn thất do đại dịch COVID-19 gây ra và để vượt qua giai đoạn vô cùng khó khăn này đòi hỏi nhiều giải pháp từ các cấp chính quyền, những nhà chuyên môn và từ ngay chính các cơ sở sản xuất, những nghệ nhân, người thợ làm nghề.

Theo nghệ nhân Nguyên Văn Tĩnh, trong tình hiện nay, các đơn vị sản xuất, cũng như người lao động phải động viên nhau duy trì sản xuất cùng với việc thực hiện tốt chỉ thị 5K của Chính phủ để ổn định cuộc sống. Bên cạnh đó, cần tích cực khai thác thế mạnh của các kênh bán hàng online để giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm. “Theo tôi, các doanh nghiệp làng ghề và người lao động nên tranh thủ thời điểm này để ghiên cứu cải tiến mẫu mã, tìm kiếm nguồn nguyên liệu để đến khi dịch bệnh được kiểm soát, chúng ta có những sản phẩm thật mới, có nguồn lực tốt nhất để phục hồi và phát triển thật mạnh mẽ”, ông Tĩnh bày tỏ.

Được biết, năm 2020, Hà Nội đã hỗ trợ 20 làng nghề xây dựng thương hiệu (kinh phí 500 triệu đồng/làng) và mới đây, Thành phố tiếp tục có kế hoạch hỗ trợ xây dựng thương hiệu và xác lập quyền sở hữu nhãn hiệu tập thể làng nghề trên địa bàn. Qua đó, hỗ trợ các hoạt động truyền thông, marketing, quảng bá thương hiệu sản phẩm, thương hiệu làng nghề. Đồng thời, tư vấn, hỗ trợ thủ tục pháp lý đăng ký xác lập quyền sở hữu nhãn hiệu tập thể trên lãnh thổ Việt Nam và tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm của thành phố.

Giám đốc Sở NN&PTNT Hà Nội Chu Phú Mỹ cho biết, nhằm tháo gỡ những khó khăn, hỗ trợ các làng nghề vượt qua những ảnh hưởng tiêu cực do dịch bệnh, Sở sẽ triển khai thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp như: tiếp tục xây dựng các đề án, kế hoạch phát triển làng nghề, ngành nghề nông thôn; tăng cường tuyên truyền, phổ biến chủ trương, chính sách về vai trò, ý nghĩa của sự phát triển ngành nghề nông thôn và bảo tồn, phát triển nghề, làng nghề để tạo sự đồng thuận giữa người dân và chính quyền. Bên cạnh đó, chú trọng công tác truyền nghề, nhân cấy nghề và xác định đây là khâu then chốt trong việc phát triển và bảo tồn nghề, làng nghề truyền thống.

Nghề làm quạt ở Làng Quạt Chàng Sơn (Ảnh minh họa)

Cũng theo ông Mỹ, Sở sẽ đề xuất thành phố ban hành chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất làng nghề tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi. Tiếp tục hỗ trợ người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp tích cực tham gia Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) thông qua việc hỗ trợ máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất, phát triển nhãn mác, bao bì sản phẩm… qua đó giúp các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp làng nghề từng bước vượt qua khó khăn do ảnh hưởng của dịch bệnh.

“Bên cạnh những chính sách hỗ trợ giúp của chính quyền các cấp, thì các doanh nghiệp và người dân làng nghề cũng phải chủ động vượt qua những khó khăn, thách thức. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, bằng những giải pháp riêng, đã kiên cường bám trụ để vượt qua những tác động tiêu cực từ dịch bệnh, từ đó tìm kiếm cơ hội mới. Điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng”, ông Mỹ nhấn mạnh.

Nga Nguyễn