Làng nghề có hai sản phẩm chính là vải lụa và đũi, cả hai đều có ưu điểm nhẹ, bền và cách nhiệt, mát vào mùa hè, ấm vào mùa đông. Các sản phẩm được tô điểm thêm những màu sắc tinh xảo, thiết kế tinh tế, lồng ghép trong đó là những câu chuyện mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc.

Nghề dệt đũi Nam Cao được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Sợi đũi Nam Cao được làm hoàn toàn thủ công với nguyên liệu 100% tơ tằm, nhờ bàn tay khéo léo và tình yêu mãnh liệt với nghề, những nghệ nhân nơi đây đã tạo ra các sản phẩm đẹp mắt, sắc sảo không không thể lẫn với bất cứ một sản phẩm nào khác.

Để có được những tấm đũi mềm mại với những gam màu đất, nâu đỏ, tím tía …phải trải qua nhiều quá trình, từ những mảnh kén tằm, những gốc đũi tưởng chừng như chỉ còn là phế thải lại được những người thợ ở Nam Cao biến thành những tấm vải có giá trị thông qua rất nhiều công đoạn từ tẩy chuội, xe sợi, nhuộm màu…

Để se được sợi đũi, người nghệ nhân phải ngâm kén đã chín trong chậu nước sạch. Công đoạn này phải kéo và se hoàn toàn bằng tay, một tay giữ kén, một tay kéo. Vừa kéo, bà Mùi vừa nắn chỉnh sự dày mỏng của sợi sao cho sợi đũi được đều, các mối nối giữa tổ kén phải chặt để khi dệt không bị tuột.

Công đoạn kéo đũi thành sợi làm thủ công hoàn toàn

Sợi đũi sau khi được kéo, người nghệ nhân mắc sợi đũi ướt vào tha, và quay đều theo chiều kim đồng hồ, sợi đũi dàn đều, thẳng trên mặt tha từ trong ra ngoài, từ trên xuống dưới tạo thành các vòng tròn để thuận tiện cho các công đoạn sau.

Trước khi sợi đũi mang đi dệt, thì các nghệ nhân còn mang đũi đi nấu thật kỹ cho sợi mềm và tơi, tránh bị đứt trong quá trình dệt. Sau đó bó sợi đũi được mắc vào vầy và guồng.

Sợi đũi được cuộn vào ống sợi theo hình hoa chuối từ đầu to tới đầu nhỏ, từ trên xuống dưới, sau đó lại được đánh thành từng suốt nhỏ để cho vào con thoi dệt. Công đoạn tiếp theo là nối cửi hay còn gọi là khung cửi.

Công đoạn này được hiểu là nối sợi chỉ dọc vào khung cửi, đây là giai đoạn trung gian quan trọng nhất đòi hỏi người nối cửi phải có kinh nghiệm, chỉ cần một sai sót nhỏ khi nối cửi, khi dệt sẽ hỏng cả tấm lụa. Những hàng dệt được kiểm tra cẩn thận, đảm bảo độ thoáng mềm nhưng vẫn chắc chắn.

Sau khoảng 2-3 ngày dệt, ống lụa dài khoảng 50m sẽ được tháo dỡ và may thành các thành phẩm như khăn mặt, áo dài, vest, khăn lụa, rèm hoặc vỏ chăn ga gối.

Sợi tơ đũi Nam Cao không chỉ là một sản phẩm tự nhiên, tốt cho sức khỏe con người mà còn là sợi được kết tinh từ đam mê, tình yêu của những người nghệ nhân, yêu nghề, yêu đời, phóng khoáng nhưng cũng rất đỗi bình dị.

Với chất lượng tốt, màu sắc đẹp cùng nét độc đáo riêng biệt, sản phẩm của Làng nghề đũi Nam Cao rất được yêu thích ở thị trường Quốc tế và trở thành mặt hàng xuất khẩu tới rất nhiều quốc gia Châu Âu, Bắc Mỹ, Châu Úc…

Do sự thay đổi thói quen của người tiêu dùng, sự xuất hiện của trào lưu thời trang mới, sự cạnh tranh của nhiều loại vải, có thời điểm làng nghề cũng đi xuống. Tuy nhiên, với kinh nghiệm và lòng yêu nghề, nhiều nghệ nhân vẫn quyết tâm bám trụ để nghề làm đũi lụa không mai một.