Trên địa bàn các xã Phú Lễ, An Đức, An Bình Tây, Phước Tuy (nay là xã Phước Ngãi) huyện Ba Tri, hàng trăm năm nay người dân đã làm nghề đan rổ, thúng, nia, sịa, bội, bung, lờ, lợp… theo truyền thống cha truyền con nối. Từ làng nghề phát triển thành xã nghề, liên xã nghề, sản xuất mang tính chuyên sâu theo sự phân công lao động xã hội và theo tay nghề, sự khéo léo của bà con từng xã. Cụ thể như nghề đan bội, bung, sịa của xã An Bình Tây, Phú Lễ; đan thúng rỗ ở xã Phước Tuy (nay là Phước Ngãi); nghề lợp, lờ ở xã An Đức.

Gia đình bà Trần Thị Nhung, ngụ ấp Phú Long xã Phước Ngãi, (huyện Ba Tri) theo nghề đan đát suốt mấy chục năm.

Làng nghề mây tre đan ở xã Phú Lễ, huyện Ba Tri, hiện có các sản phẩm đan đát với hơn mười loại, mẫu mã, kích cỡ đa dạng như bội, bung, rổ, rế, sọt, lờ, lọp, nơm cá,… nguyên liệu chủ yếu là tre, trúc, tầm vông. Lúc đầu nghề đan đát chỉ là nghề phục vụ trong sinh hoạt bình thường của người dân, nhưng về sau khi có nhu cầu về trang trí thì các sản phẩm làm ra đa dạng hơn. Góp phần không nhỏ vào phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống, thoát nghèo bền vững cho người dân.

Những chiếc áo sờn vai, những đôi tay chai sần, những tiếng gõ đều đều…, đó là những hình ảnh và âm thanh quen thuộc của làng nghề đan lát ở các xã Phú Lễ, Phước Ngãi, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Được hình thành từ hơn trăm năm trước, nghề đan thúng, đan rổ từng thu hút hàng trăm hộ gia đình, trong đó có gia đình bà Hồ Thị Thụy - người đã gắn bó với rổ rá, thúng, nia gần 60 năm.

Nghề đan lát trước đây được xem là làng nghề truyền thống nổi tiếng, đem lại giá trị kinh tế khá, giải quyết được một lượng lớn lao động nhàn rỗi tại địa phương. Tuy nhiên hiện nay làng nghề đang đứng trước nguy cơ bị mai một, do người dân không có đủ nguyên liệu để sản xuất và lợi nhuận không nhiều.

Không những sản phẩm tre đan thủ công bị cạnh tranh với các sản phẩm từ nhựa, inox mà làng nghề đan đát nơi đây còn gặp khó khăn khi không có lực lượng kế thừa. Những người thợ lành nghề nay cũng đã bước sang tuổi thất thập.

Ông Nguyễn Văn Cụt (Xã Phước Ngãi, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre) trải lòng: “Mình lớn tuổi rồi, lao động nặng không nổi, thành ra phải ở nhà để làm những nông cụ như thế này. Chừng nào già nữa, làm hết nổi nữa thì tính sau”.

Cũng như nhiều làng nghề truyền thống khác, nghề đan đát ở huyện Ba Tri không những mang những nét văn hóa mộc mạc của làng quê miền Tây, mà đó còn từng là kế sinh nhai cho nhiều hộ gia đình. Thế nhưng, cuộc sống ngày càng hiện đại, thì làm sao để bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống như thế này không còn là câu chuyện của riêng những người thợ, mà đó còn là sự chung tay, hỗ trợ từ chính quyền địa phương, để những sản phẩm tỉ mỉ, bền, đẹp không bị lãng quên.

Bảo tồn nghề đan lát truyền thống

Theo thống kê, tại huyện Ba Tri hiện tại chỉ còn vài chục hộ theo nghề đan đát truyền thống nhưng chỉ làm với số lượng ít trong lúc nhàn rỗi. Tại xã Phú Lễ còn khoảng 30 người hộ theo nghề đan rổ, sịa, bội… nhưng cũng gặp rất nhiều khó khăn trong tiêu thụ.

Gia đình bà Trần Thị Nhung, ngụ ấp Phú Long (xã Phước Ngãi, huyện Ba Tri) theo nghề đan đát suốt mấy chục năm.

Để bảo tồn và phát triển, chính quyền địa phương đang kết hợp với du lịch để tạo cơ hội cho du khách trải nghiệm và góp phần khôi phục giá trị văn hóa này.

Trước đó, ngày 02/3/2023, UBND xã Phú Lễ đã ban hành kế hoạch số 60/KH-UBND, về việc bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống tiểu thủ công nghiệp gắn với hạ tầng về bảo vệ môi trường xã Phú Lễ. Trong đó xác định mục tiêu phát triển làng nghề bảo đảm phát triển một cách bền vững, bảo tồn, phát huy được các yếu tố truyền thống, sử dụng nhiều lao động tại chỗ, sử dụng nguồn nguyên vật liệu tại địa phương và không gây ảnh hưởng đến môi trường. Đẩy mạnh công tác xã hội hóa, huy động tối đa các nguồn lực đầu tư để triển khai thực hiện hiệu quả các mục tiêu đã đề ra của kế hoạch bảo tồn và phát triển làng nghề. Bảo tồn và phát triển làng nghề gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới, cơ cấu lại nông nghiệp và chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị với phát triển du lịch và bảo vệ môi trường sinh thái.

Để có thể bảo tồn và phát triển làng nghề mây tre đan truyền thống, địa phương đang dần mai một, cần tập trung quyết liệt thực hiện các giải pháp như: Tăng cường công tác quản lý và tuyên truyền vận động người dân chuyển đổi nông nghiệp tham gia vào làng nghề; xây dựng nhãn hiệu hàng hoá, xúc tiến thương mại; xây dựng các điểm du lịch gắn với làng nghề; xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất và đào tạo nghề, truyền nghề cho người dân địa phương. Tin tưởng rằng Đảng bộ và Nhân dân xã Phú Lễ sẽ có đủ quyết tâm, hành động quyết liệt hơn nữa để có thể bảo tồn và phát triển làng nghề mây tre đan, một nghề truyền thống có tuổi đời hàng trăm năm.

Đặc biệt, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ, cho vay vốn ưu đãi để người dân đầu tư vào sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm… đủ sức cạnh tranh để hướng đến phát triển bền vững.