Soi bắt ếch ngoài đồng là công việc kiếm thêm thu nhập của hầu như hết thảy các gia đình ở làng quê tôi, bởi mỗi sau mỗi đêm ra đồng thành quả mang về là một, vài ký lô ếch cũng ít nhiều khiến cho bữa cơm thêm phần tươm tất, no đủ. Chẳng vậy mà nhà nào cũng sắm từ một tới vài chiếc đèn chạy ắc quy sạc điện để đi soi bắt ếch. Nhà tôi do cha luôn đảm nhận việc cày bừa, làm thuê cuốc mướn mệt mỏi rồi nên chẳng mấy khi cha ra đồng bắt ếch ban đêm, mà công việc đó thường do anh trai và tôi đảm nhiệm.

Đồ nghề dùng để đi soi bắt ếch ngoài đồng ban đêm, ngoài chiếc bình ắc quy sạc điện, chiếc bóng đèn pin gắn vào băng day vải hoặc dây dù để buộc quanh đầu cho chặt ra, thì luôn không thể thiếu được một chiếc vợt lưới dài vài tấc, cùng chiếc giỏ tren có hôm dùng chứa những con ếch bắt được.

Mùa hè là mùa của soi bắt ếch ngoài đồng, khi những con ếch có thói quen ban đêm bò ra khỏi hang, nhảy lên các mô đất ở bờ cao để hóng mát, phơi sương. Những đêm trời mưa xong, hang ngập ếch cũng lên bờ ngồi rất nhiều. Chính vì vậy mà mấy tháng hè, vào ban đêm dân làng đổ ra đồng soi bắt ếch rất nhiều, đông như trẩy hội, khi những cánh đồng quanh làng, từ đồng cao tới đồng trũng lấp loáng ánh đèn pin chiếu rọi nhìn như sao xa. Công việc soi bắt ếch thường diễn ra từ chập tối và kéo dài cho tới tận khuya, thậm chí có người còn đi soi ếch tới tận tang tảng sáng mới trở về nhà. Công việc soi bắt ếch đêm ngoài đồng dẫu không quá vất vả, nhưng do đi nhiều nên chân luôn mỏi, vì thế cứ đi lâu lâu lại phải ngồi nghỉ, sau đó lại đi soi tiếp.

Những năm còn nhỏ, tôi theo anh trai ra đồng soi ếch thường đảm nhận vai xách giỏ đựng ếch và phụ giúp những gì anh sai vặt mà thôi. Tôi cứ lẽo đẽo đi theo sau anh, và anh bước phía trước chiếu rọi đèn pin cách xe khoảng dăm, mười mét xem có con ếch nào ngồi không(?!) Mỗi khi phát hiện ra một con ếch ngồi dương mắt, nhìn thẳng vào ánh sáng từ pha đèn pin chiếu rọi, anh trai tôi lại nhẹ nhàng dùng chiếc vợt có cán dài đưa ra chụp gọn con ếch. Ếch mắc vợt lưới vội vàng nhảy cuống cuồng tìm lối thoát nhưng tất cả đã muộn. Ngay tức thì anh tôi thò tay bắt gọn con ếch trong vợt lưới bỏ vào chiếc giỏ tôi xách. Có những hôm tối trời, trời nóng bức ếch ra nhiều thì chỉ đi cỡ một vài trăm mét bờ vùng, bờ thửa là đã tóm được một con. Cũng có nhiều bữa, đi mỏi cả chân, mất cả tiếng đồng hồ cũng chỉ kiếm được dăm con mà thôi. Cũng có nhiều lần, khi đi theo sau anh trai soi ếch, tôi cứ hay hỏi nhiều chuyện, nói lớn..., nên hay bị anh trai “nhắc nhở”, bởi nếu đi mạnh, nói lớn ếch nghe tiếng động sẽ vội vàng rút lui vào bụ cây, vào hang. Chẳng vậy mà, dẫu có bị nhắc nhở hoài mà nhiều khi tôi vẫn quên, nên vẫn líu lo nói lớn, chạy nhảy lung tung.

Theo anh soi bắt ếch hết mấy năm cấp 1, khi tôi học cấp 2, dẫu người nhỏ thó nhưng tôi đã kêu cha mẹ mua sắm cho bình ắc quy và chiếc đèn pin để tự đi soi ếch một mình. Tôi là người chịu khó, chịu đi ra những cánh đồng xa làng, thậm chí là sang cả những vạt đồng của các xã lân cận, nên tôi luôn bắt được rất nhiều ếch. Hôm ít cũng cỡ hơn ký lô, còn những hôm trúng mánh thì cả một giỏ ếch đầy nặng tới dăm ký. Bắt được nhiều nên ham, nhiều hôm thấy sáng ra tôi phải đi học sớm, cha mẹ ngăn không cho đi soi ếch tối, nhưng tôi vẫn cứ đi, bởi có giỏ ếch là có tiền, ít nhiều cũng phụ giúp cho gia đình được phần nào đó. Mà đúng là, công việc soi ếch của hai anh em tôi trong khoảng hơn chục năm trời đã giúp kinh tế gia đình vượt qua nhiều dịp đói, khi những con ếch bắt được mẹ cha đều mang đi bán để lấy tiền đong gạo, mua thức ăn, gia vị..., thậm chí là mua sách vở, bút mực, quần áo cho mấy anh chị em chúng tôi nhiều khi cũng từ tiền bán ếch tích cóp được mà ra. Chỉ hiếm lắm mẹ mới dùng vài con ếch bắt được chế biến món ăn cho gia đình thưởng thức, vì mẹ luôn nói gia đình còn nghèo, vì vậy ăn dăm con ếch là tốn cả mấy ký gạo, nên số ếch bắt được đều được mang bán lấy tiền!
Thấm thoắt vậy mà đà bao nhiêu năm rồi tôi xa rời làng quê, xa rời quãng đời tuổi thơ lam lũ đầy vất vả, với những đêm đi soi bắt ếch ngoài đồng. Hoài nhớ lại giai đoạn ấu thơ khó khăn không phải là ôn nghèo kể khổ, mà với tôi là để cảm ơn, bởi nếu như không có những đêm lang thang soi bắt ếch ngoài đồng để bán lấy tiền lo cho bữa ăn, nuôi chí lớn để hướng về tương lai tươi sáng..., thì đâu có một tôi của ngày hôm nay đầy nghị lực, biết vượt qua khó khăn để đứng lên trong mọi hoàn cảnh của cuộc sống…

Bài và ảnh: Đặng Đức