Tiềm năng rộng mở...

Hiện nay, du lịch làng nghề đang trở thành một xu hướng trong phát triển du lịch; đồng thời trở thành một giải pháp hữu hiệu trong xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, xây dựng nên các thương hiệu du lịch.

Theo thống kê Thanh Hóa hiện có 155 làng nghề, nghề truyền thống trong lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp. Đáng nói, có nhiều làng nghề có lịch sử lâu đời như nghề dệt chiếu ở Nga Sơn, nghề làm bánh gai tại Tứ Trụ, huyện Thọ Xuân; sản xuất nước mắm truyền thống Ba Làng, huyện Tĩnh Gia; dệt nhiễu Hồng Đô, huyện Thiệu Hóa; chè lam Phủ Quảng, huyện Vĩnh Lộc...

Thời gian gần đây, du lịch làng nghề Thanh Hóa đang có những bước chuyển biến tích cực hơn, bước đầu đã hình thành một số điểm đến như làng nghề đúc đồng truyền thống Chè Đông, xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa; mây tre đan Hoằng Thịnh, chè lam Phủ Quảng...

...Hiệu quả chưa tương xứng

Với gần 30.000 cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp thuộc 155 làng nghề, thu hút khoảng 64.000 lao động, nhưng đa phần các làng nghề vẫn còn ít người trong tỉnh biết đến, đó là chưa nói đến du khách từ các tỉnh ngoài. Mới có một số sản phẩm bước đầu được du khách biết đến, như: nem chua TP Thanh Hóa, nước mắm Ba Làng, bánh gai Tứ Trụ... nhưng chủ yếu là thông qua chủ các hàng quán ven đường hoặc tại các điểm du lịch giới thiệu chứ chưa có tour chính thống đưa khách đến tham quan nơi sản xuất.

Theo số liệu từ Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, trong số 21 triệu lượt khách du lịch đến với Thanh Hóa trong giai đoạn 2010 - 2015 thì mới có khoảng 120.000 lượt khách đến tham quan hoặc kết hợp ghé thăm các làng nghề truyền thống, chiếm tỷ lệ 5,7%.

Thực tế, đa phần các cơ sở sản xuất, hộ làm nghề có quy mô nhỏ lẻ. Đó cũng là lý do sản phẩm làng nghề của Thanh Hóa nhiều, song ít có sản phẩm mang thương hiệu vùng hoặc quốc gia. Cơ sở hạ tầng cũng như nguồn nhân lực du lịch tại các làng nghề còn thiếu và yếu, hoạt động giúp du khách trải nghiệm hầu như chưa được quan tâm nên chưa tạo được sức hút. Tại nhiều làng nghề, tình trạng ô nhiễm môi trường diễn ra thường xuyên nên khó phát triển du lịch. Chưa cần nói đến những yếu kém khác, chỉ riêng vấn đề ô nhiễm môi trường đã khiến cánh cửa du lịch đóng lại.

Thời gian gần đây, tỉnh đã có nhiều nỗ lực để khai thác có hiệu quả tiềm năng du lịch làng nghề, làm phong phú thêm các sản phẩm du lịch. Thanh Hóa phấn đấu vào năm 2020 đón 11,2 triệu lượt khách du lịch, trong đó 400.000 khách quốc tế, doanh thu đạt khoảng 20.500 tỷ đồng, tạo việc làm cho khoảng 4.000 lao động... Để hoàn thành mục tiêu trên, ngoài các loại hình du lịch truyền thống, việc phát triển mạnh mẽ loại hình du lịch làng nghề cần được quan tâm hơn nữa.

Làm gì để du lịch và làng nghề phát triển

Trước mắt, các cấp chính quyền tỉnh Thanh Hóa nên chủ động thành lập các trung tâm phát triển làng nghề, tổ chức lại sản xuất, tư vấn phát triển làng nghề truyền thống. Cùng với đó, hỗ trợ xây dựng dự án phát triển du lịch làng nghề theo hướng mở các lớp hướng dẫn, tập huấn, tham gia hội chợ - triển lãm giới thiệu sản phẩm và có chiến lược phát triển nguồn nhân lực. Với các ngành chức năng liên quan như công thương, nông nghiệp và phát triển nông thôn, văn hóa, thể thao và du lịch cần tăng cường công tác phối hợp, cùng tham mưu cho UBND tỉnh ban hành các chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển làng nghề nông thôn, xây dựng các cửa hàng bán đồ lưu niệm ngay tại làng nghề để phục vụ du khách.

Một trong những nhân tố quan trọng nhất để phát triển các làng nghề gắn với phát triển du lịch chính là kinh phí. Bởi vậy, tỉnh cần có ưu tiên các nguồn lực nhất định để triển khai có hiệu quả Chương trình phát triển du lịch giai đoạn 2016 – 2020. Ngoài nguồn ngân sách, khuyến khích các nguồn vốn đầu tư từ doanh nghiệp, coi đây là nhân tố chủ yếu trong phát triển du lịch làng nghề xứng tầm và đạt hiệu quả cao. Trong xu thế phát triển mới, tỉnh cần có cơ chế khuyến khích thành lập các hội, hiệp hội làng nghề, nhất là các nhóm du lịch làng nghề để ưu tiên phát triển. Hiệp hội sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng sản xuất, tìm kiếm thêm thị trường, đấu mối với các doanh nghiệp du lịch tổ chức các tua đưa du khách đến với các làng nghề.

Linh Trường